Ung thư vú ở thanh thiếu niên: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Phần lớn ung thư vú được chẩn đoán ở phụ nữ từ 50 tuổi trở lên. Tuy nhiên, khối u ung thư cũng có thể xuất hiện ở thanh thiếu niên, phụ nữ trẻ. Bài viết này, bác sĩ chuyên khoa I Lê Ngọc Vinh, Đơn vị Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 và Khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ đưa ra thông tin tổng quan về ung thư vú ở thanh thiếu niên và một số nội dung liên quan sự phát triển, thay đổi ở vú trong chu kỳ kinh nguyệt, quan niệm sai lầm và nguyên nhân gây ung thư vú, biến đổi ở vú không phải ung thư và cách khám vú.

Ung thư vú ở thanh thiếu niên là gì?

Ung thư vú ở thanh thiếu niên là tình trạng vú ở thanh thiếu niên xuất hiện khối u không di chuyển, kích thước nhỏ, có thể gây đau hoặc mô vú sưng, đỏ, nóng lên và núm vú bắt đầu tiết dịch có máu. Tuy nhiên, đôi khi khối u trong mô vú của thanh thiếu niên có thể xuất phát từ sự phát triển của vú, sự thay đổi hormone do chu kỳ kinh nguyệt hoặc các biến đổi ở vú không phải ung thư.

Trong giai đoạn dậy thì, não sẽ tiết ra các hormone đặc biệt để vú phát triển và sau đó bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt. Đa số các bé gái bắt đầu có kinh nguyệt khoảng 2 năm sau khi xuất hiện nụ vú. (1)

Nụ vú là nốt nhỏ nhô lên dưới núm vú và là dấu hiệu đầu tiên của sự phát triển vú, thường xuất hiện ở người 7-13 tuổi. Ban đầu, nụ vú có thể cứng nhưng sẽ mềm dần theo thời gian.

Vì vậy, khi có cảm giác xuất hiện khối u nhỏ hoặc đau nhẹ ở vú trong giai đoạn cơ thể đang phát triển là bình thường.

Hơn nữa, kích thước và hình dáng của vú khác nhau ở mỗi người, thường thì một bên vú sẽ lớn hơn bên còn lại. Ngoài ra, nồng độ hormone nữ tăng và giảm trong suốt chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng. Sự dao động này có thể khiến vú cảm thấy căng, đau hoặc nặng, đặc biệt trong tuần trước kỳ kinh. Đây là dấu hiệu cho thấy vú vẫn đang phát triển và có thể thay đổi và có cảm giác khác nhau vào những thời điểm khác nhau trong chu kỳ kinh nguyệt.

Tỉ lệ mắc thanh thiếu niên mắc ung thư vú

Ung thư vú ở phụ nữ dưới 20 tuổi cực hiếm, chỉ chiếm tỷ lệ 0,1%, nghĩa là cứ 1 triệu thanh thiếu niên mới có 1 trường hợp mắc ung thư vú.

Hiện, trên mạng có nhiều quan niệm sai về ung thư vú. Bạn nên chọn lọc thông tin từ các nguồn uy tín và dựa trên nghiên cứu khoa học hiện tại. Một số điều không làm tăng nguy cơ ung thư vú, gồm:

• Chấn thương vú.
• Xỏ khuyên ở núm vú.
• Áo ngực có gọng.

Đôi khi, nguyên nhân phổ biến gây xuất hiện khối u lành tính (không ung thư) ở tuổi thiếu niên là u xơ tuyến và thay đổi sợi nang ở vú. Cụ thể:

• U xơ tuyến: khối u tròn, cứng hoặc mềm, có thể di chuyển được và tăng kích thước lên đến vài cm. Ngoài ra, u này thường gặp ở phần trên và ngoài của vú, không gây đau, thay đổi ở núm vú hoặc da.
• Thay đổi sợi nang: xảy ra khi mô vú dày lên, tạo cảm giác có khối u và hình thành u nang chứa dịch không gây hại. Ngoài ra, u này thường xuất hiện và biến mất trong chu kỳ kinh nguyệt.

Nguyên nhân gây ung thư vú ở thanh thiếu niên và yếu tố nguy cơ

Hiện chưa có nhiều nghiên cứu về nguyên nhân gây ung thư vú ở thanh thiếu niên do số lượng ca ung thư vú ở tuổi này rất ít. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú ở thanh thiếu niên, bao gồm:

• Giới tính nữ: ung thư vú phổ biến ở nữ giới hơn so với nam giới.
• Tuổi tác cao: nguy cơ mắc ung thư vú cũng tăng theo độ tuổi. Người ở độ tuổi càng cao càng có nguy cơ cao mắc bệnh này.
• Đột biến gen BRCA1 hoặc BRCA2: người có tiền sử gia đình hoặc đang mang gen BRCA1 hoặc BRCA2 đột biến sẽ có nhiều nguy cơ mắc ung thư vú.
• Béo phì hoặc thừa cân: phụ nữ thừa cân, béo phì sẽ có nguy cơ mắc ung thư vú cao hơn so với người có cân nặng an toàn.
• Từng xạ trị: tuyến vú rất nhạy cảm với quá trình gây ung thư liên quan đến bức xạ, đặc biệt là sau khi tiếp xúc ở độ tuổi trẻ.
• Tiền sử gia đình mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng: người có tiền sử gia đình mắc ung thư vú hoặc buồng trứng sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Sử dụng biện pháp tránh thai: các nghiên cứu cho thấy, sử dụng thuốc tránh thai nội tiết làm tăng nguy cơ ung thư vú 8%-24%. Có nghiên cứu còn cho biết thêm, một trường hợp ung thư tăng thêm trên 50.000 phụ nữ sử dụng thuốc tránh thai nội tiết. Tuy nhiên, nguy cơ ung thư ở thanh thiếu niên rất thấp và sự khác biệt trong nguy cơ phát triển ung thư giữa các thanh thiếu niên dùng và không dùng thuốc tránh thai rất nhỏ. Nguy cơ thay đổi theo tuổi và thấp hơn đối với phụ nữ trẻ.

Triệu chứng ung thư vú ở độ tuổi thanh thiếu niên

Một số triệu chứng ung thư vú ở độ tuổi thanh thiếu niên gồm núm vú tụt hoặc tiết dịch dù không mang thai; khối u (cứng, không di chuyển, không biến mất…); thay đổi da vú; sưng hạch bạch huyết dưới cánh tay…

Một số triệu chứng ung thư vú ở thanh thiếu niên, người bệnh cần lưu ý và hãy trao đổi với sớm, bao gồm:

• Núm vú tụt vào trong.
• Khối u cứng (ngoại trừ nụ vú).
• Khối u không di chuyển hoặc không biến mất.
• Tiết dịch từ núm vú (khi không mang thai hoặc cho con bú).
• Đau không liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt.
• Thay đổi da vú (đỏ, sưng, khô hoặc tróc vảy, dày da, ngứa, hoặc da có vết lõm).
• Hạch bạch huyết sưng dưới cánh tay hoặc gần xương đòn.
• Thay đổi kích thước hoặc hình dạng không rõ nguyên nhân.

Ung thư vú ở thanh thiếu niên có nguy hiểm không?

Có, ung thư vú ở thanh thiếu niên nguy hiểm, tỷ lệ sống sau 5 năm khi mắc bệnh ung thư vú ở thanh thiếu niên thấp hơn so với phụ nữ từ 40 tuổi trở lên. Cụ thể năm 2016-2020, tỷ lệ sống sau 5 năm tương đối ở phụ nữ 20-39 tuổi khoảng 90,1%, phụ nữ từ 40-59 tuổi là 94,1%.

Các phương pháp chẩn đoán

Một số phương pháp chẩn đoán ung thư vú ở thanh thiếu niên, bao gồm:

• Khám vú lâm sàng: hiếm khi thực hiện với thanh thiếu niên. Tuy nhiên, nếu người bệnh có nguy cơ cao hoặc triệu chứng, bác sĩ sẽ khám để kiểm tra các triệu chứng bất thường ở vú như khối u, da vú, núm vú…
• Yêu cầu bác sĩ nữ nếu cần: người bệnh hoàn toàn có thể yêu cầu bác sĩ nữ hoặc người giám hộ nếu điều này giúp bản thân thấy thoải mái.
• Chụp nhũ ảnh: phương pháp này thường không được khuyến cáo cho phụ nữ <40 tuổi, trừ khi có nguy cơ cao hoặc triệu chứng. Bởi vì:
• Tốt nhất cơ thể vẫn không nên tiếp xúc với tia xạ nếu không thực sự cần.
• Mô vú của thanh thiếu niên có độ đặc cao (giới hạn độ nhạy của chụp nhũ ảnh).
• Thanh thiếu niên có nguy cơ ung thư vú rất thấp.

Tiền sử gia đình về ung thư: hãy trao đổi với bác sĩ nếu người bệnh có tiền sử gia đình mắc ung thư. Việc tầm soát ung thư vú hoặc xét nghiệm gen thường không được khuyến cáo cho đến khi trên 18 tuổi. Tuy nhiên,vấn đề này vẫn trao đổi với bác sĩ để được lên kế hoạch khám và chẩn đoán kịp thời, ngừa biến chứng nghiêm trọng.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần gặp bác sĩ khi xuất hiện triệu chứng bất thường nghi ung thư vú ở thanh thiếu niên như núm vú tụt vào trong; khối u (không di chuyển, không biến mất…); thay đổi da, kích thước hoặc hình dạng vú; sưng hạch bạch huyết dưới cánh tay… Đặc biệt, cơ thể xuất hiện một khối u gây khó chịu hoặc khiến bản thân lo lắng, người bệnh hãy nên trao đổi với cha mẹ, người giám hộ hoặc bác sĩ. Bác sĩ chỉ thực hiện việc điều trị y tế khi khối u gây đau hoặc có dấu hiệu làm lo lắng nghiêm trọng.

Điều trị ung thư vú ở thanh thiếu niên thế nào?

Điều trị ung thư vú ở thanh thiếu niên bao gồm một hoặc kết hợp các phương pháp sau:

1. Hóa trị: sử dụng thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư.
2. Thuốc điều trị: tùy vào loại ung thư, bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc khác ngoài hóa trị, gồm liệu pháp hormone, liệu pháp nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch…
3. Xạ trị: sử dụng tia xạ ion hóa để tiêu diệt tế bào ung thư.
4. Phẫu thuật: phương án phẫu thuật tùy thuộc vào giai đoạn ung thư (số lượng và mức độ di căn của ung thư) và vị trí khối u gồm: cắt bỏ một phần khối u (cắt bướu), cắt bỏ toàn bộ tuyến vú (cắt tuyến vú) và tái tạo vú.

Cách phòng ngừa nguy cơ ung thư vú từ sớm

Để phòng ngừa nguy cơ ung thư vú ở thanh thiếu niên từ sớm, hãy lưu ý một số cách sau:

• Tự khám vú: Thanh thiếu niên nên làm quen với cấu trúc và cảm giác của vú để nhận biết những dấu hiệu bình thường. Tuy nhiên, cách này không được khuyến cáo cho đến khi 20 tuổi. Bạn có thể tự khám vú bằng cách nằm xuống và sử dụng đầu ngón tay chạm nhẹ vào vú, lưu ý đến kết cấu, độ mềm hoặc cứng, khối u nhỏ, sự đau nhẹ hoặc bất kỳ điều gì khác cảm nhận được.
• Tầm soát ung thư vú: hãy trao đổi với bác sĩ về vấn đề liên quan tầm soát ung thư vú, gồm: thời điểm bắt đầu, ưu nhược điểm, xét nghiệm tầm soát phù hợp.
• Hạn chế uống rượu, bia.
• Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
• Duy trì cân nặng phù hợp với tỷ lệ cơ thể.

Câu hỏi thường gặp

1. Khối u ở vú có làm tăng nguy cơ ung thư vú ở thanh thiếu niên không?

Không, khối u ở vú thường lành tính, ít có nguy cơ gây ung thư vú ở thanh thiếu niên. Thông thường, u vú xuất hiện ở thanh thiếu niên gồm: u xơ tuyến vú, u nang vú, áp xe vú, tụ máu ở ngực do chấn thương… Tuy nhiên, người bệnh nhận thấy có triệu chứng bất thường nghi ung thư hoặc lo lắng với khối u xuất hiện ở vú, hãy đến gặp bác sĩ để được khám, chẩn đoán và tư vấn liệu trình điều trị phù hợp nếu cần.

2. Các bệnh lý tuyến vú dễ nhầm với ung thư là gì?

Một số bệnh tuyến vú dễ nhầm với ung thư gồm: u xơ tuyến, u nang vú, viêm vú, u nhú, tăng sản không điển hình… Người bệnh cũng không chủ quan, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường ở vú như khối u, dịch tiết ở núm vú, đau vú… hãy đến gặp bác sĩ để được khám và điều trị kịp thời.

Ung thư vú ở thanh thiếu niên rất hiếm gặp. Các khối u trong mô vú của thanh thiếu niên thường vô hại và có thể do sự phát triển của vú hoặc sự thay đổi hormone. Mặt khác, người ở tuổi thanh thiếu niên dù không cần tự khám vú hoặc khám vú lâm sàng nhưng việc làm quen với cấu trúc của vú cũng tốt. Đồng thời khách hàng cần lưu ý, vú phát triển có thể thay đổi và cảm thấy cứng, đau hoặc nặng, đặc biệt là trong chu kỳ kinh nguyệt.