Ung thư tế bào thận RCC: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị

Ung thư tế bào thận RCC là loại ung thư thận thường gặp nhất. Những triệu chứng bệnh gồm tiểu ra máu, đau mạn sườn, sốt không rõ nguyên nhân, xuất hiện khối u tại thắt lưng… Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, triệu chứng thường không rõ ràng, rất khó chẩn đoán chính xác.

Ung thư tế bào thận RCC là gì? 

Ung thư tế bào thận RCC (Renal cell carcinoma) là một dạng ung thư niêm mạc ống lượn gần. Đây là loại ung thư đứng thứ 3 trong số ung thư hệ tiết niệu, chiếm 2% – 3% trong tổng số ung thư ở người trưởng thành, đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi. (1)

Khi khối u được giới hạn bởi nhu mô thận, tỷ lệ sống khoảng 5 năm là 60% – 70%. Tuy nhiên, tỷ lệ này sẽ giảm xuống khi tế bào ung thư đã di căn lan rộng. Tế bào ung thư này tương đối kháng xạ trị và hóa trị dù một số trường hợp có dấu hiệu đáp đứng điều trị.

Theo thống kê của GLOBOCAN vào năm 2012, số bệnh nhân mới mắc ung thư thận toàn thế giới là khoảng 340.000 người.  Nguyên nhân gây ung thư đến hiện nay vẫn chưa được xác định chính xác. Tuy nhiên, một số nguy cơ dưới đây có thể làm gia tăng khả năng mắc bệnh:

• Tiền sử gia đình có người mắc ung thư tế bào thận.
• Hút thuốc.
• Béo phì.
• Người trên 50 tuổi.

Nếu phát hiện sớm, tỷ lệ sống sót tương đối cao. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm lên đến 81% với các trường hợp mắc bệnh trong giai đoạn 1.

Nguyên nhân gây ung thư tế bào thận

Nguyên nhân và cơ chế sinh RCC cho đến hiện nay vẫn được xác định rõ. Một số yếu tố được xem là có tác động đến phát triển của tế bào ung thư thận như:

• Yếu tố di truyền: Ung thư tế bào thận có khả năng xuất hiện ở nhiều người trong một gia đình. Những người bị khuyết đoạn tại nhiễm sắc thể số 3 hay chuyển vị những nhiễm sắc thể số 3 và số 8 cũng có nguy cơ mắc bệnh rất cao.
• Hút thuốc: Khoảng 30% nam giới và 24% nữ giới hút thuốc có nguy cơ bị ung thư tế bào thận. Thời gian hút thuốc càng lâu và số lượng thuốc lá hút càng nhiều sẽ càng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Các độc tố trong khói thuốc có khả năng khiến ADN của tế bào bị tổn thương. Trong đó, benzo (a) pyrene là chất gây tổn thương gen p53. Đây là gen có vai trò mã hóa cho protein p53, có vai trò bảo vệ những tế bào cơ thể chống lại ung thư.
• Tiếp xúc cacbua hydro thơm đa vòng: 3’ – 5’ benzo – pyrene được cho là liên quan đến sự xuất hiện của tế bào ung thư thận. Một số ngành như in ấn, nhuộm, xăng dầu… có tỷ lệ nhân viên mắc bệnh cao do thường xuyên tiếp xúc với cacbua hydro thơm đa vòng như 3’ – 5’ benzo – pyrene.

Dấu hiệu của ung thư tế bào thận RCC

• Tiểu ra máu: Đây là triệu chứng ung thư tế bào thận phổ biến (80%). Người bệnh tiểu toàn bãi đại thể, không có máu cục, tiểu máu đột ngột. Một số người bệnh còn bị tiểu ra máu vi thể hay tiểu ra nhiều máu, có máu cục kèm cơn đau quặn thận.
• Đau thắt lưng: Vì u phát triển làm căng thận nên người bệnh bị đau âm ỉ ở thắt lưng. Một vài bệnh nhân còn cảm thấy cơn đau quặn ở thận do máu cục làm tắc đường niệu.
• Xuất hiện khối u ở thắt lưng: Với trường hợp phát hiện muộn, bệnh nhân có thể sờ thấy một khối u rắn bờ không đều hoặc gồ ghề, ít di động.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Xuất hiện tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh cùng bên u thận.
• Sốt kéo dài: Người bệnh bị sốt kéo dài do hoại tử trong thận hoặc những chất sinh nhiệt của tế bào ung thư thận.
• Đa hồng cầu: Đây là một dạng bệnh ung thư máu tiến triển chậm. Khi bị ung thư tế bào thận, người bệnh có khả năng mắc bệnh đa hồng cầu kèm theo triệu chứng đau đầu, mệt mỏi, rối loạn thị giác, ngứa tê tứ chi.
• Suy nhược cơ thể: Cơ thể người bệnh luôn trong tình trạng suy nhược, chán ăn, sốt nhẹ, thiếu máu, tốc độ máu lắng tăng.
• Huyết áp tăng: Xuất hiện tình trạng huyết áp tăng cao do u tiết nhiều renin hoặc do chèn ép động mạch thận.

Chẩn đoán theo giai đoạn RCC

Giai đoạn sẽ cho biết mức độ ung thư tế bào thận của người bệnh. Từ đó, bác sĩ sẽ tìm ra phương pháp điều trị phù hợp. Ung thư tế bào thận RCC được chia theo giai đoạn từ I tới IV. Từng giai đoạn được xác định như sau:

RCC chữa trị thế nào?

1. Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp điều trị cơ học nhằm loại bỏ khối u ra khỏi cơ thể của bệnh nhân, gồm các phân nhóm(2):

• Phẫu thuật cắt bỏ khối u và một phần mô thận bao quanh giúp bảo tồn một phần chức năng thận.
• Phẫu thuật cắt toàn thận nhằm loại bỏ toàn bộ một bên thận, gồm cả khối u.
• Phẫu thuật cắt bỏ thận, tuyến thượng thận, mô và nạo hạch quanh thận.

Nếu như chỉ còn 1 thận, cơ thể con người vẫn có khả năng sống. Tuy nhiên, khi cả 2 thận bị cắt bỏ hay không hoạt động, người bệnh sẽ cần chạy thận nhằm đảm bảo chức năng lọc máu cho cơ thể. Một số trường hợp cần phải ghép thận.

Tham khảo thêm: Mổ cắt thận: Phân loại, Quy trình, Chỉ định phẫu thuật

2. Xạ trị

Xạ trị là phương pháp điều trị dùng tia X năng lượng cao nhằm tiêu diệt tế bào ung thư hay ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Khi xạ trị, bệnh nhân sẽ được dùng thuốc để giảm triệu chứng, tăng chất lượng cuộc sống. Quá trình xạ trị ung thư tế bào thận gồm:

• Trước phẫu thuật, xạ trị tại chỗ giúp giảm chảy máu.
• Sau phẫu thuật, xạ trị nhằm tiêu diệt những tế bào ung thư còn sót.
• Tùy vị trí tạng di căn, liều chiếu xạ trị sẽ từ 20 đến 40 Gy.

3. Hóa trị liệu

Hóa trị là phương pháp điều trị dùng thuốc để ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Phương pháp này có thể giết tế bào ung thư hay kìm hãm sự phân chia tế bào ung thư. Khi thuốc được vào cơ thể bằng đường uống hay tiêm mạch hay tiêm bắp, thuốc sẽ di chuyển vào máu và tới vị trí của tế bào ung thư.

Tuy nhiên, ung thư thận là một bệnh lý ác tính kháng thuốc mạnh. Vì thế, RCC chưa có hóa chất đặc hiệu. Các bác sĩ chỉ sử dụng những hóa chất thông thường như Vinblastine. Tỷ lệ bệnh nhân đáp ứng hóa chất này tương đối thấp (15% – 20%). Một số hóa chất khác như  Zalcitabine, Fluorouracil cũng được dùng để điều trị ung thư tế bào thận nhưng hiệu quả không cao.

4. Liệu pháp miễn dịch

Đây là phương pháp điều trị dùng thuốc để kích thích hệ thống miễn dịch của người bệnh, giúp nhận biết tế bào ung thư và chiến đấu với tế bào ung thư. Những chất miễn dịch sẽ được hình thành tự nhiên trong cơ thể hay sản xuất nhân tạo từ những phòng thí nghiệm. Đa phần bác sĩ hiện nay đang dùng các Cytokin như Glutathione, Interleukin, Interferon… để điều trị cho bệnh nhân RCC. Tuy hiệu quả điều trị tương đối tốt nhưng chi phí thuốc vẫn còn rất cao.

5. Liệu pháp nhắm mục tiêu

Đây là phương pháp điều trị sử dụng thuốc hay chất nhân tạo để tấn công vào tế bào ung thư mà không khiến tế bào bình thường bị tổn hại. Để điều trị RCC, bác sĩ sẽ dùng tác nhân kháng tạo mạch máu (antiangiogenic agents). Tác nhân này sẽ khiến tế bào ung thư không thể hình thành mạch máu, nhờ đó không thể lấy dinh dưỡng từ máu. Tế bào ung thư buộc phải ngừng phát triển hoặc chết.

Ung thư tế bào thận RCC không những khó chẩn đoán, điều trị mà còn gây tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Hiện nay, bệnh nhân ngày càng có nhiều phương pháp và kỹ thuật mới để chẩn đoán sớm ung thư nói chúng và ung thư tế bào thận nói riêng. Tuy nhiên, phần lớn hiệu quả của quá trình điều trị ung thư tại bệnh viện còn phụ thuộc vào thể trạng cơ thể của bệnh nhân, bệnh lý nền.