Hiện nay béo phì được xem là đại dịch trên thế giới, có thể gây tử vong 4 triệu ca mỗi năm. Gần 1/5 dân số Việt Nam (19,5%) thừa cân, trong đó 2,1% trường hợp béo phì. Tỷ lệ gia tăng béo phì hàng năm ở Việt Nam là 38%, so với mức 10% – 20% các nước Đông Nam Á.
Béo phì xảy ra khi năng lượng nạp vào dư thừa. Năng lượng dư thừa này được lưu trữ dưới dạng mô mỡ trong cơ thể.
Có 6 nguyên nhân cơ bản dẫn đến thừa cân, béo phì: ít vận động; bệnh nội tiết; thực phẩm không lành mạnh; lo âu, căng thẳng,
do di truyền và tác dụng phụ của thuốc.
Thừa cân, béo phì gây tăng huyết áp tại vì khi cơ thể tích lũy quá nhiều mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng, áp lực lên tim và mạch máu tăng lên, làm việc bơm máu trở nên khó khăn hơn. Điều này dẫn đến việc gia tăng sức cản của mạch máu, làm huyết áp tăng cao.
Khi ăn quá nhiều thực phẩm giàu calo và carbohydrate, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng kháng insulin. Do đó, có hơn 70% người béo phì bị kháng insulin, ảnh hưởng đến hoạt động điều chỉnh lượng đường trong máu, dẫn đến gan sản xuất glucose (đường) quá mức. Kết quả là gan phải chuyển lượng glucose dư thừa thành chất béo và tích trữ trong các tế bào gan, gây gan nhiễm mỡ.
Thừa cân, béo phì ảnh hưởng đến xương khớp không chỉ thông qua tình trạng viêm và đau mà còn làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương, cụ thể:
Béo phì là yếu tố thúc đẩy trào ngược dạ dày thực quản, làm trầm trọng thêm tình trạng trào ngược sẵn có. Bởi mỡ thừa, nhất là mỡ nội tạng, làm tăng áp lực trong ổ bụng, đẩy dạ dày lên trên gây thoát vị hoành, suy yếu cơ thắt dưới thực quản khiến axit dễ dàng trào ngược lên thực quản.
Hội chứng ngưng thở là một rối loạn ngày càng phổ biến, có mối quan hệ đặc biệt mật thiết với thừa cân, béo phì. Bệnh gây suy giảm chất lượng cuộc sống, tăng nguy cơ tai nạn giao thông, làm suy giảm hiệu suất công việc. Chứng ngưng thở khi ngủ cũng là yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch, bệnh chuyển hóa và ung thư theo một số nghiên cứu.
Mặc cảm, tự ti kéo dài tăng nguy cơ trầm cảm ở người béo phì.
Một nghiên cứu cho thấy, trầm cảm là một trong những biến chứng của béo phì. Với BMI hơn 30 kg/m2, tỷ lệ trầm cảm nặng ở người béo phì là 19%. Người mắc bệnh béo phì có nguy cơ trầm cảm tăng 55% theo thời gian, ngược lại, những người bị trầm cảm cũng tăng 58% nguy cơ béo phì, theo Liên đoàn phẫu thuật béo phì thế giới (IFSO).
Lượng chất béo tăng lên, đặc biệt là mỡ bụng, có thể dẫn đến những thay đổi làm tăng mức độ viêm và tăng sức đề kháng insulin trong cơ thể. Cả hai yếu tố này đều thúc đẩy chứng xơ vữa động mạch – tác nhân gây ra hàng loạt bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim.
Thêm vào đó, tăng lượng mỡ trong cơ thể cũng kéo theo tăng lượng máu, khiến tim làm việc vất vả hơn để lưu thông lượng máu đó, lâu ngày dẫn tới suy tim.
Thừa cân, béo phì có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường đường type 2 so với người có cân nặng khỏe mạnh CAO GẤP 6 LẦN.
Giảm 7%-10% cân nặng, có thể giảm 50% nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường.
Tình trạng thừa cân, béo phì có thể làm trầm trọng thêm nhiều triệu chứng của buồng trứng đa nang, bao gồm tình trạng kháng insulin, tăng lượng đường trong máu và các vấn đề về sinh sản. Nếu phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang có thai và béo phì, nguy cơ biến chứng thai kỳ sẽ tăng lên, bao gồm tiểu đường thai kỳ, sinh non, và tiền sản giật.
Các bệnh lý có nguy cơ cao dẫn đến đột quỵ thiếu máu cục bộ bao gồm: béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, cholesterol trong máu cao, trầm cảm… Nếu mắc phải các bệnh lý nên trên người bệnh cần sớm điều trị để hạn chế các biến chứng nguy hiểm và nguy cơ đột quỵ.
Bệnh suy tim sung huyết hay suy tim ứ huyết là tình trạng xảy ra khi tâm thất không thể bơm đủ lượng máu cho các cơ quan. Hệ quả là, máu và các chất dịch khác có thể tồn đọng bên trong phổi, bụng, gan và phần thân dưới. Thừa cân, béo phì là một trong những tình trạng, bệnh lý làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
