Chủ động tìm hiểu các biện pháp tránh thai sau sinh không chỉ giúp chị em kiểm soát được kế hoạch mang thai, tránh mang thai ngoài ý muốn mà còn có thời gian hồi phục sức khỏe, chăm sóc thiên thần nhỏ vừa chào đời một cách tốt nhất. Có những phương pháp nào và khi nào có thể áp dụng? BS.CKI Ừng Quốc Thường, Bác sĩ Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ cụ thể trong bài viết dưới đây.
Sau hành trình vượt cạn đầy vất vả, người phụ nữ chính thức đón nhận thiên chức thiêng liêng với muôn vàn nỗi lo từ việc hồi phục sức khỏe, chăm sóc con nhỏ, tập thích nghi với những thay đổi tâm sinh lý khi làm mẹ… Trong guồng quay đó, không ít chị em quên mất một vấn đề vô cùng quan trọng, đó là tránh thai sau sinh con. (1)
Bác sĩ Quốc Thường nhắn nhủ, ngừa thai là một trong những vấn đề mà phụ nữ cần đặc biệt quan tâm sau sinh. Nếu không áp dụng biện pháp ngừa thai phù hợp, chị em có khả năng mang thai lại rất sớm khi buồng trứng hoạt động trở lại. Việc mang thai quá sớm (trong vòng <18 tháng) có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của mẹ và bé. Vì thế, các chuyên gia Sản khoa khuyến cáo nên có khoảng cách tối thiểu 18 tháng trước lần mang thai tiếp theo.
Phụ nữ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ có thể trì hoãn sự rụng trứng, tuy nhiên rụng trứng có thể xảy ra sớm hơn 6 tháng, thậm chí từ tuần thứ 6 sau sinh. Điều này thay đổi tùy từng người. Trường hợp không nuôi con bằng sữa mẹ, quá trình rụng trứng có thể xảy ra ngay sau sinh vài tuần.
Chị em cần nhớ rằng, ngay khi rụng trứng xảy ra nghĩa là chị em đã có khả năng thụ thai. Ở hầu hết phụ nữ, rụng trứng thường xảy ra trước khi hành kinh 2 tuần, đồng nghĩa chị em có khả năng thụ thai ngay cả khi chưa có kinh nguyệt trở lại sau sinh.
Trên thực tế, chị em có thể tìm hiểu và lựa chọn cách phòng tránh thai an toàn sau khi sinh ngay từ khi đang mang thai. Có rất phương pháp có thể lựa chọn, trong đó có một số cách thức có thể thực hiện ngay sau khi sinh hoặc trước khi xuất viện về nhà.
Bác sĩ Quốc Thường chia sẻ, khi tìm hiểu và phân vân giữa các biện pháp ngừa thai khác nhau, chị em có thể cân nhắc những vấn đề sau: (2)
Một số phương pháp có thể áp dụng ngay sau khi sinh như đặt vòng, cấy que… nhưng cũng có một số phương pháp cần thời gian chờ (khoảng vài tuần) trước khi bắt đầu sử dụng như thuốc tránh thai kết hợp.
Hầu hết các phương pháp tránh thai là an toàn đối với phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ. Tuy nhiên, có một số phương pháp không được khuyến cáo thực hiện trong vài tuần đầu khi nuôi con bằng sữa mẹ do tồn tại nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn sữa.
Trong khi các giải pháp như thuốc tránh thai hàng ngày, tiêm thuốc tránh thai, cấy que hoặc đặt vòng đều cho hiệu quả ngừa thai cao thì các phương pháp rào chắn như bao cao su cho hiệu quả ngừa thai thấp hơn, phụ thuộc vào việc có sử dụng đúng cách hay không. Các phương pháp khác như thuốc ngừa thai khẩn cấp, xuất tinh ngoài hoặc tránh ngày phóng noãn cũng cho hiệu quả ngừa thai rất thấp.
Ngoài ra, để lựa chọn phương pháp còn dựa trên khả năng tài chính, mức chấp nhận và độ an toàn ở từng trường hợp cụ thể. Tốt hơn hết, chị em nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phương pháp nào là phù hợp và an toàn nhất.
Tìm hiểu ngay: Sinh mổ thì dùng biện pháp tránh thai nào tốt?
Sử dụng các biện pháp tránh thai sau sinh không chỉ giúp chị em kiểm soát được kế hoạch mang thai, tránh mang thai ngoài ý muốn mà còn có nhiều thời gian hồi phục sức khỏe, chăm sóc thiên thần nhỏ vừa chào đời một cách tốt nhất. Chị em có thể tham khảo một trong 10 phương pháp được đánh giá là an toàn dưới đây:
Cho con bú vô kinh là phương pháp tránh thai tạm thời dựa trên cơ chế không rụng trứng tự nhiên của cơ thể khi phụ nữ có hoạt động nuôi con bằng sữa mẹ. Đây là giải pháp tự nhiên, không tốn kém, không tác dụng phụ cũng như không có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ. (3)
Tuy nhiên, phương pháp này có yêu cầu khắt khe về thời gian và tần suất cho con bú. Theo đó, chị em phải nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn, khoảng cách giữa hai cữ bú sữa mẹ không quá 4 giờ vào ban ngày và 6 giờ vào ban đêm. Phương pháp này chỉ có hiệu quả trong vòng 6 tháng đầu sau sinh, nếu cả ba điều kiện sau được đảm bảo: một là nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn, hai là chưa có kinh trở lại và ba là khoảng cách giữa các cữ bú phù hợp. Nếu bất kỳ điều kiện nào không còn đáp ứng, chị em cần chuyển sang biện pháp khác.
Tính đến thời điểm hiện tại, cấy que được xem là phương pháp tránh thai tạm thời cho hiệu quả cao nhất. Que cấy ngừa thai chứa nội tiết tố được cấy dưới da mặt trong cánh tay (thường là tay không thuận) của người phụ nữ, có tác dụng ngừa thai lên đến hơn 99% và kéo dài trong 3 năm. Sau 3 năm hoặc sau khi tháo que, hoạt động của cơ quan sinh sản nhanh chóng phục hồi và có thể mang thai lại ngay sau đó.
Sau khi cấy que, chị em thường gặp vô kinh hoặc ra máu bất thường như rong kinh, ra máu rải rác kéo dài, hoặc thay đổi chu kỳ kinh. Đây là tác dụng phụ thường gặp, không nguy hiểm và có xu hướng ổn định sau vài tháng. Một số tác dụng phụ khác có thể gặp phải gồm đau đầu, tâm trạng dễ thay đổi… Thường các tác dụng phụ sẽ tự ổn định và biến mất sau vài tháng.
Vòng tránh thai dạng chữ T chứa đồng được đặt vào lòng tử cung, cho hiệu quả ngừa thai cao lên đến 10 năm, chi phí thấp và dễ sử dụng nên được lựa chọn nhiều nhất. Ngoài ra còn có loại vòng chứa nội tiết, thường được sử dụng cho những trường hợp rong kinh, cường kinh, thống kinh hoặc lạc nội mạc tử cung.
Đối với loại thuốc chỉ chứa progestin, chị em có thể bắt đầu uống ngay sau khi sinh dù có nuôi con bằng sữa mẹ hay không. Các nghiên cứu đã chứng minh progestin không ảnh hưởng đến việc tiết sữa và chất lượng sữa mẹ.
Tuy nhiên, đối với thuốc kết hợp hai loại hormone là estrogen và progestin, việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc vào việc chị em có nuôi con bằng sữa mẹ hay không. Cụ thể là:
Bên cạnh đó, thuốc ngừa thai kết hợp có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ, do đó không được khuyến cáo sử dụng ở những trường hợp sau:
Thuốc dạng tiêm chứa một loại progestin gọi là depot medroxyprogesterone acetate (DMPA). Cơ chế ngừa thai của phương pháp này dựa vào việc ngăn rụng trứng. Mỗi liều tiêm DMPA sẽ cho hiệu quả ngừa thai trong vòng 3 tháng.
Tuy nhiên, việc tiêm DMPA có thể làm tăng một số nguy cơ như bệnh tim mạch, loãng xương… do đó không khuyến cáo sử dụng ở những chị em có bệnh lý này. Ngoài ra, một số tác dụng phụ có thể gặp sau tiêm thuốc là rối loạn kinh nguyệt, đau đầu, tăng cân.
Phụ nữ nên bổ sung canxi và vitamin D nếu sử dụng DMPA lâu dài, đặc biệt nếu có nguy cơ loãng xương. Không khuyến cáo dùng DMPA liên tục quá 2 năm nếu không có chỉ định rõ ràng.
Bao cao su nam là biện pháp rào chắn được sử dụng phổ biến tại Việt Nam. Ngoài ngăn cản không cho tinh binh tiếp xúc với trứng, ngăn thụ thai, bao cao su còn giúp phòng tránh các bệnh lây qua đường tình dục như lậu, giang mai, chlamydia, HIV…
Miếng dán kết hợp hai loại hormone estrogen và progestin có cơ chế hoạt động là giải phóng hormone vào máu, khiến buồng trứng không giải phóng trứng (nghĩa là không rụng trứng). Ngoài ra, hormone làm đặc chất nhầy ở cổ tử cung, ngăn không cho tinh trùng gặp trứng và thụ thai.
Nếu không cho con bú, chị em có thể sử dụng miếng dán từ 21 ngày sau sinh. Trong 7 ngày đầu sử dụng, chị em nên sử dụng thêm biện pháp rào chắn là bao cao su. Nếu được sử dụng đúng cách, phương pháp này có thể cho hiệu quả cao lên đến 99%. Tuy nhiên, cần tránh sử dụng miếng dán khi cho con bú bởi có thể làm giảm nguồn sữa mẹ.
Hiệu quả tránh thai đến 48 tiếng, dựa trên cơ chế ngăn cản tinh trùng xâm nhập vào tử cung và ống dẫn trứng. Trong đó, màng chắn âm đạo có chất liệu latex, thiết kế hình vòm, nông, có vành dẻo, được đặt bên trong âm đạo bao lấy cổ tử cung. Còn mũ chụp tử cung được làm từ cao su mềm, có kích thước nhỏ hơn màng chắn, phía dưới nắp chụp được tráng bằng chất tiệt trùng để đặt sâu trong âm đạo chụp lấy cổ tử cung.
Thuốc diệt tinh trùng được đặt hoặc bơm vào âm đạo của phụ nữ trước khi quan hệ tình dục tối đa 30 phút. Loại thuốc này chứa những hoạt chất có tác dụng tiêu diệt hoặc làm mất khả năng di chuyển của tinh trùng, đồng thời tạo ra màng chắn hoặc tạo bọt đẩy tinh trùng ra xa cổ tử cung.
Triệt sản bằng cách thắt ống dẫn trứng hoặc thắt ống dẫn tinh là phương pháp ngừa thai vĩnh viễn cho hiệu quả ngừa thai cao. Chị em có thể lựa chọn phương pháp này nếu vợ chồng không có kế hoạch mang thai và sinh thêm con trong tương lai. Triệt sản có thể được thực hiện ngay sau sinh thường (trong vòng 48 giờ) hoặc trong mổ lấy thai, hoặc trì hoãn ít nhất 6 tuần sau sinh nếu không phẫu thuật.
Có hai loại phương pháp là ngừa thai thai tạm thời và vĩnh viễn. Trong đó, phương pháp tạm thời chỉ có tác dụng trong một lần quan hệ hoặc trong một khoảng thời gian ngắn, khi ngừng sử dụng biện pháp chị em có khả năng mang thai trở lại bình thường. Còn phương pháp tránh thai vĩnh viễn, tức là triệt sản, nếu áp dụng biện pháp này chị em sẽ không còn khả năng mang thai.
Bác sĩ Quốc Thường cho biết, hiện nay phương pháp ngừa thai tạm thời được đông đảo các cặp vợ chồng ưu tiên lựa chọn. Mặc dù các phương pháp này không cho hiệu quả ngừa thai tuyệt đối vì phụ thuộc vào việc có sử dụng đúng cách hay không, nhưng là cách thức đơn giản, dễ áp dụng và bảo tồn được khả năng sinh sản.
Thực tế không có một biện pháp nào được xem là an toàn nhất cho tất cả mọi đối tượng. Để lựa chọn phương pháp tránh thai sau sinh an toàn và hiệu quả, chị em cần cân nhắc các yếu tố như có nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn hay không, sức khỏe, số con, tuổi tác cũng như điều kiện kinh tế.
Nếu đang gặp khó khăn hoặc phân vân trong việc lựa chọn biện pháp ngừa thai, chị em có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn, hướng dẫn biện pháp thích hợp, hiệu quả và an toàn.
Để đặt hẹn thăm khám và tư vấn với các chuyên gia – bác sĩ Sản Phụ khoa tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, chị em vui lòng liên hệ đến:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những thông tin tổng quan về các biện pháp tránh thai sau sinh, hy vọng chị em sẽ hiểu rõ hơn và lựa chọn được phương pháp phù hợp với bản thân. Nếu đang phân vân hoặc khó khăn khi lựa chọn cách thức ngừa thai, chị em có thể đến ngay Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được các chuyên gia – bác sĩ tư vấn cụ thể!
