Nhi, 17 tuổi, đột ngột chóng mặt, yếu người và mờ mắt, phát hiện viêm tủy thị thần kinh – bệnh tự miễn do hệ miễn dịch tấn công nhầm hệ thần kinh.

Trước đó, Nhi xuất hiện buồn nôn kèm nấc cụt, được thăm khám tại cơ sở y tế địa phương và điều trị theo hướng rối loạn tiêu hóa. Sau điều trị, triệu chứng tiêu hóa giảm, song Nhi bắt đầu chóng mặt xoay tròn liên tục dù đang ở tư thế đứng, ngồi hay nằm, đi lại loạng choạng và yếu liệt tay chân, gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám.

BS.CKI Trần Mai Hạnh Tiên, Khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết khám lâm sàng ghi nhận Nhi có rung giật nhãn cầu dọc tự phát và thất điều thân trục, gợi ý tổn thương hệ thần kinh trung ương, đặc biệt tại vùng thân não. Kết quả chụp MRI 3 Tesla cho thấy các tổn thương viêm tại hành não, vùng hạ đồi quanh thành não thất ba, dải thị và thể vú hai bên. Các tổn thương phân bố dọc trục thần kinh trung ương, không phù hợp với đặc điểm của đột quỵ hay khối u, hướng nhiều đến nhóm bệnh viêm tự miễn. Từ đó, bác sĩ đặt vấn đề theo dõi bệnh viêm tủy thị thần kinh và làm các xét nghiệm miễn dịch chuyên sâu.

Xét nghiệm kháng thể kháng Aquaporin-4 (AQP4-IgG) trong huyết thanh của Nhi cho kết quả dương tính, giúp khẳng định chẩn đoán viêm tủy thị thần kinh. Kết quả này phù hợp với biểu hiện lâm sàng cũng như hình ảnh tổn thương trên MRI, đồng thời loại trừ các nguyên nhân viêm nhiễm hoặc chuyển hóa khác.

Theo bác sĩ Hạnh Tiên, viêm tủy thị thần kinh là bệnh tự miễn, xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể “nhận nhầm” một số cấu trúc của hệ thần kinh trung ương là tác nhân lạ và tạo kháng thể tấn công. Đích tấn công là protein Aquaporin-4 – một kênh dẫn nước nằm dày đặc trên tế bào thần kinh đệm, có vai trò điều hòa cân bằng nước và bảo vệ tế bào thần kinh. Từ đó, phản ứng viêm mạnh được kích hoạt, làm tổn thương tế bào thần kinh đệm, phá vỡ hàng rào bảo vệ thần kinh, gây phù nề, viêm và hoại tử mô thần kinh.

Quá trình này thường xảy ra tại dây thần kinh thị giác, tủy sống và thân não, những vùng tập trung nhiều Aquaporin-4  khiến người bệnh xuất hiện mờ mắt, yếu liệt, rối loạn thăng bằng hoặc nấc cụt, buồn nôn kéo dài khi vùng hành não – hạ đồi bị ảnh hưởng.

Sau hội chẩn, Nhi được điều trị cho theo phác đồ kiểm soát viêm và ức chế phản ứng miễn dịch đang tấn công hệ thần kinh trung ương. Người bệnh được sử dụng thuốc liều cao trong thời gian ngắn nhằm làm giảm nhanh tình trạng viêm, hạn chế phù nề và tổn thương lan rộng tại thân não và đường dẫn truyền thị giác.

Sau 7 ngày điều trị, các triệu chứng thần kinh của Nhi cải thiện rõ rệt. Tình trạng chóng mặt giảm dần, khả năng giữ thăng bằng và đi lại ổn định hơn, thị lực cải thiện so với thời điểm nhập viện, người bệnh được xuất viện. Một tháng sau tái khám, Nhi hồi phục hoàn toàn, không còn các triệu chứng thần kinh.

Viêm tủy thị thần kinh thường khởi phát ở người trẻ do đây là giai đoạn hệ miễn dịch hoạt động mạnh và dễ rối loạn điều hòa. Bệnh không tiến triển liên tục mà diễn ra theo từng đợt do hoạt động của hệ miễn dịch mang tính bùng phát. Mỗi đợt kháng thể tăng cao sẽ gây viêm và tổn thương thần kinh, sau đó triệu chứng có thể giảm dần khi phản ứng viêm lắng xuống. Tuy nhiên, các tổn thương thần kinh sau mỗi đợt thường không hồi phục hoàn toàn. Vì vậy, nếu bệnh tái phát nhiều lần, tổn thương sẽ tích lũy theo thời gian, làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực, yếu liệt kéo dài hoặc tàn phế dù người bệnh còn rất trẻ. Người bệnh cần điều trị duy trì và kiểm soát bệnh lâu dài nhằm hạn chế các đợt viêm mới, bảo vệ chức năng thần kinh và thị lực về sau.

Bác sĩ Hạnh Tiên khuyến cáo người bệnh có biểu hiện chóng mặt kéo dài không rõ nguyên nhân, đi đứng loạng choạng, rối loạn thị giác, nấc cụt hoặc buồn nôn dai dẳng kèm dấu hiệu thần kinh cần được thăm khám sớm tại bệnh viện có chuyên khoa thần kinh. Việc chụp MRI độ phân giải cao kết hợp xét nghiệm miễn dịch đặc hiệu đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán chính xác, giúp điều trị sớm và hạn chế các di chứng thần kinh lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi