Ông Chiến Thắng, 73 tuổi, bệnh xơ vữa mạch máu 15 năm qua, nay đau bụng âm ỉ bác sĩ chẩn đoán động mạch chủ phình to dọa vỡ.

Ông Thắng tới thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội trong tình trạng đau âm ỉ ở vùng bụng, tiền sử nhiều bệnh nền.

PGS.TS.BS.CKII Nguyễn Hữu Ước, Trưởng khoa Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực cho biết, quá trình thăm khám lâm sàng phát hiện người bệnh có khối bất thường kích thước khá lớn ở vùng bụng và và đập theo nhịp đập của tim.

Các kết quả thăm dò chuyên sâu cho thấy người bệnh bị xơ vữa động mạch gây tổn thương nhiều vị trí mạch máu trên cơ thể như hẹp mạch não, mạch vành, mạch chi dưới…; nặng nề nhất là phình động mạch chủ bụng dưới thận, hơn 6 cm dạng hình thoi. Đây là kích thước lớn có nguy cơ vỡ cao. Khi vỡ, xuất huyết ồ ạt ổ bụng, sốc mất máu, suy đa tạng, tỷ lệ tử vong cao ngay cả khi được phẫu thuật cấp cứu. Theo thống kê, nguy cơ tử vong do vỡ túi phình động mạch chủ bụng có thể lên tới 80-90%.

“Tôi luôn thấy thấp thỏm, lo âu không dám hoạt động mạnh vì sợ va chạm mạnh có thể làm khối phình bị vỡ. Thời gian gần đây tôi thấy tức bụng thường xuyên hơn thì càng thêm lo lắng về nguy cơ vỡ”, ông Thắng cho biết.

Năm 2018, ông Thắng lần đầu phát hiện có khối phồng động mạch chủ bụng kích thước 3 cm, bác sĩ chỉ định theo dõi điều trị nội khoa.Trước đó ông Thắng từng phẫu thuật cắt nửa đại tràng phải để loại bỏ khối u lớn năm 2017.

Theo PGS Ước, vôi hóa thành động mạch gây ra ổ loét, dưới áp lực của dòng máu tạo ra túi phình. Theo thời gian, túi phình lớn dần từ 3 cm và hiện tại đã ở mức hơn 6 cm cần được can thiệp đặt stent hoặc phẫu thuật ngay.

Ở trường hợp bệnh nhân Thắng tuổi cao, lựa chọn đặt stent được xem xét trước tiên, song quá trình hội chẩn các bác sĩ nhận thấy nhiều khó khăn. Đoạn trên túi phình bị gấp góc rất nhiều, đồng thời túi phình kéo dài từ động mạch chủ bụng lan xuống hai bên động mạch chậu. Động mạch chậu và các nhánh của nó tổn thương rất phức tạp (bao gồm các tình trạng phình, lóc tách, hẹp, tắc). Như vậy việc đặt stent dễ dẫn đến rủi ro cao và chi phí tốn kém hơn nhiều lần so với thông thường.

Hội đồng liên chuyên khoa hội chẩn và quyết định phẫu thuật cắt bỏ khối phình và thay thế bằng đoạn mạch nhân tạo. Trong trường hợp này, phẫu thuật là giải pháp tối ưu hơn song ekip mổ vẫn phải đối mặt với hai thách thức lớn. Thứ nhất, người bệnh từng trải qua ca đại phẫu cắt đại tràng nên bác sĩ tiếp cận vùng mổ mới khó khăn hơn trên nền mổ cũ, vết mổ dính nhiều, đường mổ rộng hơn thông thường và yêu cầu chăm sóc nghiêm ngặt hơn. Thứ hai là vùng bụng người bệnh có nhiều mỡ khiến việc quan sát và đi vào khu vực phẫu thuật gặp bất lợi.

Sau khi tính toán kỹ lưỡng, do vùng mổ cũ là nửa bụng phải nên ekip đã chọn cách tiếp cận từ nửa bụng trái sau khi mở bụng. Bác sĩ tiến hành cắt bỏ túi phình và động mạch chậu trong bị tắc, tạo hình lại động mạch chậu ngoài, ghép nối đoạn mạch nhân tạo với đầu trên có kích thước 18mm và đầu dưới 9mm. Toàn bộ ca mổ diễn ra trong vòng 5 tiếng, quá trình thuận lợi, kiểm soát chảy máu tốt và không xảy ra bất kỳ biến chứng nào.

“Phòng mổ và các quy trình phẫu thuật đảm bảo điều kiện vô trùng tối ưu nên mặc dù cuộc mổ lớn song chúng tôi chỉ định người bệnh sử dụng kháng sinh dự phòng. Bệnh nhân chỉ cần sử dụng thuốc trước, trong hoặc ngay sau phẫu thuật nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng vết mổ và các biến chứng khác, không cần dùng kháng sinh kéo dài để tránh rủi ro kháng kháng sinh”, PGS Ước cho biết thêm.

Sau phẫu thuật, người bệnh được chuyển về phòng hồi sức tim mạch để bác sĩ theo dõi và chăm sóc đặc biệt. Dự kiến ban đầu sẽ cần 2 ngày hồi sức song quá trình phục hồi vượt mong đợi, chỉ sau 1 ngày bệnh nhân đã có nhu động ruột, có thể ăn uống được, bác sĩ cho phép chuyển về phòng bệnh thường.

Theo PGS Ước, kết quả thăm dò trước mổ cho thấy bệnh nhân Thắng có hẹp tắc động mạch chi dưới, bên phải có đoạn tắc ở động mạch đùi nông, bên trái tắc một trong ba nhánh động mạch cẳng chân. Vì vậy người bệnh có nhiều nguy cơ thiếu máu động mạch chi dưới sau mổ.

Quá trình hồi phục, bác sĩ theo dõi mạch ở chân ổn định, không xuất hiện tình trạng thiếu máu, cho thấy phẫu thuật thành công đảm bảo dòng máu lưu thông tốt. Bên cạnh đó, các thông số đánh giá khác đều thuận lợi, tiểu tiện không rối loạn, huyết động ổn định, dẫn lưu tốt, vết mổ liền khô nhanh. Ông Thắng xuất viện trong trạng thái ổn định.

PGS Ước cũng nhấn mạnh sau khi ra viện người bệnh cần tuân thủ tái khám định kỳ để theo dõi sau mổ và điều trị nội khoa vấn đề xơ vữa động mạch gây tắc hẹp mạch nhiều vị trí. Việc theo dõi sát sao giúp bác sĩ đưa ra biện pháp điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

Năm 2019, có khoảng 35,12 triệu người từ 30 – 79 tuổi trên toàn cầu phải chung sống với bệnh lý phình động mạch chủ bụng. Bệnh lý này được chia thành 2 loại chính dựa trên hình dạng túi phình là hình thoi và hình túi.

Phình hình túi khi một điểm nào đó của thành mạch yếu và phình ra, tạo thành một túi nhỏ bên cạnh lòng mạch; nguyên nhân thường do nhiễm trùng, chấn thương hoặc yếu tố di truyền. Phình hình thoi phổ biến hơn (chiếm khoảng 90%) với toàn bộ chu vi của động mạch giãn nở đều, tạo thành hình dạng giống quả bóng dài; liên quan đến xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.

Xơ vữa mạch máu xảy ra khi các mảng xơ vữa lắng đọng và lớn dần ở thành mạch, gây hẹp lòng mạch, giảm lưu lượng máu. Tình trạng này thường diễn tiến âm thầm và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như làm tắc nghẽn hoạt động cung cấp máu cho tim và não dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim; làm suy yếu thành động mạch chủ dẫn đến phình tách, nguy cơ vỡ gây sốc mất máu; làm hẹp tắc động mạch cung cấp máu cho chân dẫn đến giảm tưới máu, hoại tử chi…

Các đối tượng có nguy cơ cao là người trên 50 tuổi; hút thuốc lá nhiều; người béo phì, ít vận động, chế độ ăn uống không lành mạnh; người có các bệnh nền (như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận mạn…); người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

Để phòng ngừa, PGS Ước khuyên mọi người nên khám sức khỏe định kỳ, tầm soát vấn đề xơ vữa từ sớm để kịp thời điều trị. Bên cạnh đó, nên thực hiện lối sống khoa học, chế độ ăn lành mạnh, tập luyện đều đặn, kiểm soát cân nặng.