Anh Hải, 34 tuổi, làm nghề trồng cây ăn trái 20 năm, thường xuyên không mặc đồ bảo hộ khi phun thuốc bảo vệ thực vật, sau kết hôn 7 năm vẫn không có con.

“Bác sĩ cho biết tôi bị vô sinh nghi do nhiều năm tiếp xúc với hóa chất độc hại”, anh Hải nói, cho biết thêm nơi anh sinh sống cũng có nhiều đôi vợ chồng hiếm muộn hoặc sinh con dị tật.

Năm 2023 vợ chồng anh Hải từ Tiền Giang đến TP.HCM điều trị thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) tại một bệnh viện nhưng thất bại do không thu được tinh trùng. Lần này (tháng 3/2025), họ tìm đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh TP.HCM) với hy vọng thành công có con của chính mình.

Bác sĩ Nguyễn Công Danh, Đơn vị Nam học, Trung tâm IVF Tâm Anh TP.HCM cho biết, tinh hoàn của anh Hải bị teo nhỏ, thể tích chỉ khoảng 6 ml (bằng 1/2 so với nam giới bình thường), tinh trùng ít ỏi và bất động lên đến 96%. Xét nghiệm di truyền của anh Hải bình thường; xét nghiệm nội tiết ghi nhận tình trạng mất cân bằng hormone, rối loạn trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục làm suy yếu quá trình sinh tinh dẫn đến vô sinh hiếm muộn. Người bệnh có thêm dấu hiệu nữ hóa giọng nói và tuyến vú, gợi ý sự tổn thương đã kéo dài nhiều năm.

Theo nhiều nghiên cứu, các hóa chất độc hại trong thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ có khả năng gây rối loạn nội tiết, ngăn chặn các thụ thể androgen (hormone nam), giảm testosterone, tăng hormone nữ estrogen, từ đó giảm thể tích của tinh hoàn và túi tinh, giảm mật độ cũng như độ vận động của tinh trùng, tăng tỷ lệ tinh binh bất động và tổn thương DNA.

“Nam giới thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại có thể giảm khả năng sinh sản, tăng nguy cơ dị tật ở thai nhi”, bác sĩ Danh chia sẻ.

Bác sĩ Danh xây dựng phác đồ dùng thuốc cho anh Hải nhằm điều chỉnh cân bằng nội tiết trở lại để cải thiện số lượng và chất lượng tinh trùng. Trước khi điều trị, anh Hải được trữ đông một mẫu tinh trùng dự phòng cho trường hợp không đáp ứng với thuốc. Bác sĩ cũng hướng dẫn người bệnh luôn sử dụng trang phục bảo hộ khi phun thuốc bảo vệ thực vật để hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, áp dụng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, tránh hút thuốc lá hay lạm dụng rượu bia và các chất kích thích.

Sau một tháng dùng thuốc, kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ của anh Hải cải thiện hơn so với trước. Anh Hải thu mẫu tinh trùng tươi cùng ngày người vợ được chọc hút noãn (trứng). Chuyên viên phôi học chọn lọc 10 tinh trùng khỏe mạnh để tiêm vào mỗi bào tương noãn, nuôi cấy phôi trong hệ thống tủ time-lapse tối ưu mọi điều kiện giúp thu được 7 phôi ngày 5 chất lượng tốt.

Sau khi chuẩn bị niêm mạc tử cung đủ điều kiện cho vợ của anh Hải, bác sĩ chuyển một phôi loại tốt vào lòng tử cung giúp đậu thai. Thai kỳ hiện 8 tuần, phát triển khỏe mạnh.

Theo bác sĩ Danh, nam giới tiếp xúc với hóa chất độc hại mà không trang bị đồ bảo hộ có thể gây ngộ độc cấp tính. Về lâu dài, tình trạng này có thể gây ra các bệnh lý ở da, mắt, hệ hô hấp, hệ thần kinh, tăng nguy cơ vô sinh và nguy cơ mắc ung thư.

Dư lượng hóa chất cũng tác động đến môi trường, gây ô nhiễm đất, nước, hệ sinh thái và gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nam giới khi sử dụng hóa chất nên tuân thủ về liều lượng; đọc kỹ hướng dẫn; trang bị kính bảo hộ, đeo khẩu trang, mặc quần áo không thấm nước và có khả năng chống hóa chất; đi ủng để bảo vệ chân.

Ngoài yếu tố trên, nam giới làm việc trong môi trường nhiệt độ cao (như tài xế đường dài, thợ rèn); tiếp xúc với tia xạ hay các kim loại nặng; sống trong môi trường ô nhiễm; mắc các bệnh lý nam khoa, viêm nhiễm, stress… cũng tăng nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản gây vô sinh nam.

Nam giới nên chú trọng khám sức khỏe tổng thể và sức khỏe sinh sản định kỳ. Trường hợp chưa kết hôn nhưng sức khỏe sinh sản giảm sút nên cân nhắc trữ đông tinh trùng giúp bảo tồn khả năng có con trong tương lai. Tại IVF Tâm Anh, với phương pháp thủy tinh hóa hiện đại giúp tinh trùng/ noãn/ phôi được trữ đông trong môi trường nitơ lỏng -196 độ C, giữ nguyên trạng thái sinh học và khả năng phát triển sau khi rã đông. Vợ chồng sau kết hôn một năm chưa có con nên đến khám và điều trị sớm giúp tăng tỷ lệ thành công và giảm chi phí.

*Tên người bệnh đã được thay đổi