Bà Minh (79 tuổi, Tây Ninh) bị tiểu đường gần 30 năm, không dùng thuốc đúng chỉ định, bị đau bụng dữ dội, nôn ói, bác sĩ chẩn đoán viêm tụy cấp.

Bà Nữ khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa, quận Tân Bình cũ) trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, kèm sốt nhẹ.

Kết quả xét nghiệm cho thấy đường huyết của bà Minh cao gấp 6 lần bình thường, triglycerid 123.1 mmol/l, cao hơn 72 lần giới hạn bình thường, kali máu giảm còn 2,2 mmol/l (bình thường khoảng 3,5-5,1 mmol/l). Đây là tình trạng nhiễm toan ceton (tích tụ axit trong máu), viêm tụy cấp nên bà Minh được chuyển điều trị chuyên sâu khoa Nội tiết – Đái tháo đường.

Bà Minh có tiền sử tiểu đường type 2 gần 30 năm, gần đây bà thường xuyên quên, không uống thuốc. Hai tuần trước, bà sốt nhẹ, nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, đi khám ở phòng khám gần nhà được chẩn đoán rối loạn tiêu hóa, nghi ngộ độc thực phẩm, kê thuốc uống không đỡ.

ThS.BS Trần Nguyễn Quỳnh Trâm, Phó khoa Nội tiết – Đái tháo đường, cho biết, người bệnh bị tiểu đường lâu năm nhưng không uống thuốc đều đặn, không theo dõi đường huyết thường xuyên đã dẫn đến bệnh cảnh nặng như tăng đường huyết, nhiễm toan ceton, thậm chí có thể viêm tụy cấp do tình trạng tăng cao triglycerid máu. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, bà có thể tổn thương thận cấp, rối loạn điện giải như hạ kali máu nặng gây tử vong.

Lập tức, bà Minh được truyền insulin để hạ đường huyết, kiểm soát viêm tụy và giảm nhiễm toan ceton, bổ sung kali, điều trị tích cực. Sau 5 ngày, tình trạng của người bệnh ổn định, các chỉ số sinh hóa giảm gần về mức bình thường.

Bác sĩ Trâm cho biết, khi bệnh nhân bỏ điều trị tiểu đường, tuyến tụy không sản xuất đủ insulin khiến đường huyết trong máu tăng cao kéo dài nhiều ngày. Do đó, cơ thể phân hủy chất béo làm nhiên liệu, gây ra sự tích tụ axit dẫn đến nhiễm toan ceton. Đồng thời, đường huyết quá cao dẫn đến tăng triglycerid máu – đây là nguyên nhân trực tiếp gây viêm tụy cấp. Tăng triglycerid máu thường diễn ra âm thầm, nhưng nếu không kiểm soát, sẽ bùng phát dữ dội khi kết hợp với đường huyết cao và toan ceton.

Bên cạnh đó, người bệnh tiểu đường lâu năm dễ bị tổn thương mạch máu nhỏ nuôi tụy, khiến tụy bị thiếu oxy, các men tiêu hóa bị hoạt hóa sớm ngay trong nhu mô tụy, gây phản ứng viêm lan rộng. Viêm tụy làm giảm tiết insulin, đường huyết tăng thêm, tụy càng bị tổn thương nặng.

Khi bị viêm tụy cấp, các enzym tiêu hóa bị kích hoạt sớm trong tuyến tụy, khiến tụy tự “tiêu hóa” mô của chính mình, gây phù nề, viêm, hoại tử mô tụy. Khi vùng hoại tử bị vi khuẩn xâm nhập, bệnh dẫn đến nhiễm trùng, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, tỷ lệ tử vong cao.

“Nếu người bệnh tuân thủ đầy đủ chỉ định điều trị, dùng insulin đều đặn, đúng giờ thì hoàn toàn có thể tránh được biến chứng này”, bác sĩ Trâm nói.

Những dấu hiệu cảnh báo viêm tụy ở người bệnh tiểu đường gồm đau bụng dữ dội vùng thượng vị, lan ra sau lưng, buồn nôn, nôn nhiều, sốt nhẹ, mệt mỏi, bụng chướng, tiêu chảy, mất kiểm soát đường huyết đột ngột, không rõ lý do.

Bác sĩ Trâm khuyến cáo, khi gặp các dấu hiệu trên, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau hay chống nôn tại nhà, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường để được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Trường hợp bà Minh tuổi cao, trí nhớ giảm sút, bác sĩ Trâm hướng dẫn người thân theo dõi chặt chẽ, kiểm soát tốt đường huyết, mỡ máu và huyết áp cho bà theo đúng chỉ định của bác sĩ. Không tự ý dừng, đổi thuốc điều trị tiểu đường cho người bệnh, chú ý chế độ ăn dinh dưỡng, hạn chế chất béo, tránh ăn quá no và tái khám định kỳ, phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường.

*Tên người bệnh đã thay đổi