Bà Hiền, 42 tuổi, phát hiện u sâu trong hốc mắt trái, được bác sĩ phẫu thuật qua đường mổ ngắn trực tiếp vén nhãn cầu, hồi phục nhanh, bảo tồn thị lực.

Bà Hiền có cảm giác vướng, nhìn mờ mắt trái, kèm tình trạng mắt lồi ra phía trước tăng dần theo thời gian nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám. Kết quả chụp MRI 3 Tesla vùng hốc mắt cho thấy một tổn thương dạng nốt nằm sâu trong hốc mắt trái, vị trí khoang ngoài nón, kích thước khoảng 8 mm. Khối tổn thương nằm sát dây thần kinh thị giác và gây chèn lên cơ vận nhãn bên trong.

ThS.BS.CKII Mai Hoàng Vũ, Khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết hốc mắt là một khoang xương kín chứa nhãn cầu, dây thần kinh thị giác, các cơ vận nhãn và nhiều mạch máu quan trọng. Do vùng hốc mắt có không gian rất hẹp nên khối u dù kích thước nhỏ như trường hợp của bà Hiền vẫn gây hiệu ứng choán chỗ, chèn ép thần kinh thị giác, đẩy nhãn cầu lồi ra phía trước và chèn ép cơ vận nhãn, tạo cảm giác cộm, vướng, khó chịu. “Nhiều khả năng đây là u hốc mắt lành tính nhưng nếu không phẫu thuật sớm, khối u sẽ chèn ép kéo dài ảnh hưởng chức năng nhìn”, bác sĩ Vũ nói.

Qua hội chẩn, phân tích hình ảnh MRI và hệ thống dựng hình, các bác sĩ nhận định khối u nằm sâu phía sau nhãn cầu, đường tiếp cận từ ngoài hốc mắt hoặc mở xương như phương pháp truyền thống sẽ phải đi vòng, xâm lấn rộng, nguy cơ tổn thương mô lành và kéo dài thời gian hồi phục. Sau khi cân nhắc lợi ích – nguy cơ, êkíp quyết định lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật mới tiếp cận trực tiếp qua đường mắt, kết hợp nội soi bằng hệ thống ICG Rubina Karl Storz và hệ thống định vị dẫn đường thần kinh tích hợp AI Neuro-Navigation Curve. Mục đích đi theo lộ trình ngắn nhất đến khối u, tăng độ chính xác, giảm sang chấn và tối đa khả năng bảo tồn thị lực cho bà Hiền. “Đây là phương pháp mổ mới, được nghiên cứu và triển khai lần đầu tại Bệnh viện Tâm Anh”, bác sĩ Vũ nói.

Trước khi mổ, toàn bộ dữ liệu MRI của bà Hiền được đưa vào hệ thống định vị dẫn đường thần kinh để dựng bản đồ không gian 3D của khối u và các cấu trúc quan trọng xung quanh. Nhờ đó, bác sĩ xác định chính xác tọa độ, hướng tiếp cận và giới hạn an toàn trong suốt cuộc mổ. Sau khi thiết lập hệ thống dẫn đường, ê-kíp tiến hành mở lối vào qua vùng góc trong mắt, kết hợp vén mi trên – mi dưới một cách tối thiểu để tạo hành lang thao tác. Mọi bước đi đều được đối chiếu song song giữa hình ảnh thực tế và bản đồ định vị, giúp bác sĩ kiểm soát hướng đi trong không gian hẹp chỉ vài milimet, nơi tập trung dày đặc dây thần kinh và mạch máu.

Từ đường mổ nhỏ này, nhãn cầu được vén nhẹ sang một bên thay vì lấy ra ngoài như các kỹ thuật trước đây. Bác sĩ tạo đường vào qua củng mạc – lớp áo trắng bảo vệ nhãn cầu, rồi đưa ống nội soi độ phân giải cao cùng bộ dụng cụ vi phẫu tiếp cận vùng phía sau nhãn cầu.

Hình ảnh nội soi phóng đại theo thời gian thực cho phép quan sát rõ từng lớp cấu trúc, nhận diện ranh giới giữa khối u với dây thần kinh thị giác, các cơ vận nhãn và bó mạch, bác sĩ có thể thao tác bóc tách tinh tế trong không gian rất hẹp, hạn chế tối đa va chạm vào mô lành. Trong mổ, khối u được ghi nhận giàu mạch máu, tiềm ẩn nguy cơ chảy máu trong u. Êkíp tiến hành bóc tách từng phần, kiểm soát cầm máu chủ động, lấy trọn khối u trước khi đóng lại vùng mổ bằng chỉ vi phẫu.

Kết quả chụp CT sọ não sau mổ cho thấy khối u đã được loại bỏ hoàn toàn, không còn choán chỗ hốc mắt trái. Hậu phẫu, bà Hiền cảm giác hết vướng, cộm mắt, thị lực được cải thiện rõ, không ghi nhận biến chứng thần kinh.

Bác sĩ Vũ cho biết, so với phương pháp mổ mở truyền thống từ trán, thái dương hoặc thành hốc mắt, kỹ thuật mới giúp giảm nguy cơ chảy máu, giảm đau sau mổ, hạn chế sưng nề và rút ngắn thời gian hồi phục. Quan trọng hơn, phương pháp này góp phần bảo tồn tối đa nhãn cầu và chức năng thị lực cho người bệnh. Thành công của ca mổ khẳng định tính khả thi và độ an toàn của chiến lược tiếp cận tối thiểu qua đường mắt dưới hướng dẫn nội soi và hệ thống định vị thần kinh. Việc triển khai đồng bộ kỹ thuật này tại Việt Nam mở ra thêm lựa chọn điều trị cho các tổn thương sâu vùng sau nhãn cầu, u đỉnh hốc mắt hay một số u nền sọ trước – bên, vốn trước đây thường phải mổ mở với mức độ xâm lấn lớn.

U hốc mắt và u hậu nhãn cầu thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ sót nếu chỉ khám lâm sàng. Khi có các dấu hiệu như đau nhức mắt kéo dài, lồi mắt, hạn chế vận nhãn hoặc giảm thị lực, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được chụp MRI hoặc CT nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tránh biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.