(TP HCM) – Ông Đức, 72 tuổi, hút thuốc lá, uống rượu bia mỗi ngày, gần đây ợ nóng, đau tức ngực, nuốt nghẹn, bác sĩ chẩn đoán ung thư thực quản, di căn hạch.

Hơn 50 năm qua, ông Đức có thói quen hút thuốc lá, trung bình mỗi ngày một bao, uống rượu bia khoảng 3-4 lon/ngày. Cách nay 6 tháng, ông thường xuyên ợ nóng và đau tức vùng ngực. Do nghĩ mắc bệnh lý tim mạch nên ông đi kiểm tra tim nhưng không phát hiện bất thường. Dù bác sĩ có chỉ định nội soi thực quản – dạ dày nhưng ông trì hoãn vì nghĩ triệu chứng chưa nghiêm trọng.

Đến khi tình trạng nuốt nghẹn tăng dần, ăn uống khó khăn, sụt cân nhẹ, ông mới đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám.

Kết quả chụp CT 100.000 lát cắt cho thấy thành 1/3 giữa thực quản dày không đều, kích thước khoảng 9 mm, đoạn tổn thương kéo dài 40 mm, gây hẹp lòng thực quản. Hình ảnh cũng ghi nhận một số hạch trung thất và vôi hóa rải rác nhưng chưa phát hiện di căn xa.

Để xác định bản chất tổn thương, bác sĩ chỉ định nội soi đường tiêu hóa trên và lấy mẫu mô sinh thiết. Hình ảnh nội soi cũng cho thấy vùng 1/3 giữa thực quản có niêm mạc dạ dày lạc chỗ kèm khối u sùi thâm nhiễm chiếm khoảng một nửa chu vi lòng thực quản. Mẫu mô sinh thiết là ung thư biểu mô thực quản biệt hóa vừa, đã xâm lấn.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khối u đã xâm lấn ra ngoài thành thực quản nên chưa thể phẫu thuật ngay. Người bệnh được chỉ định hóa trị tân bổ trợ nhằm thu nhỏ khối u, kiểm soát tế bào ung thư di căn và giảm giai đoạn bệnh trước khi đánh giá lại khả năng phẫu thuật.

Sau 4 chu kỳ hóa trị, triệu chứng nuốt nghẹn của ông Đức cải thiện rõ rệt. Nội soi và chụp kiểm tra cho thấy khối u trước đó đã giảm kích thước đáng kể, tổn thương sùi gần như biến mất, đáp ứng tiêu chuẩn phẫu thuật.

Bác sĩ Hùng cho biết phẫu thuật ung thư thực quản là một trong những phẫu thuật phức tạp nhất trong điều trị ung thư đường tiêu hóa do thực quản nằm sâu trong lồng ngực, sát nhiều cấu trúc quan trọng như động mạch chủ, tim và phổi. Nguy cơ biến chứng trong và sau mổ cao, đặc biệt ở bệnh nhân lớn tuổi và có nhiều bệnh nền.

Trường hợp ông Đức còn mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và bệnh tim thiếu máu cục bộ, khiến việc gây mê và kiểm soát hô hấp trong phẫu thuật trở nên khó khăn hơn.

Ca mổ được thực hiện bằng phương pháp nội soi với chiến lược ba thì “ngực – bụng – cổ”, kéo dài hơn 8 giờ. Khi nội soi lồng ngực, việc bơm khí và thao tác phẫu thuật làm giảm thể tích phổi, trong khi bệnh COPD vốn có khả năng trao đổi oxy suy giảm, do đó ê-kíp gây mê phải kiểm soát chặt chẽ thông khí và tư thế người bệnh.

Ê-kíp phẫu thuật tiến hành phẫu tích di động thực quản, nạo các nhóm hạch cạnh thực quản, đồng thời bảo tồn dây thần kinh quặt ngược nhằm hạn chế nguy cơ khàn tiếng sau mổ. Tiếp đó, bác sĩ di động dạ dày, nạo hạch vùng bụng, bảo tồn hệ thống mạch máu nuôi, tạo hình dạ dày dạng ống để thay thế thực quản đã cắt bỏ. Giai đoạn cuối, thực quản cổ được phẫu tích và nối với ống dạ dày tạo hình.

Sau mổ, người bệnh hồi phục tốt, không ghi nhận rò miệng nối hay biến chứng hô hấp nặng. Ông có thể vận động nhẹ sau hai ngày, ăn thức ăn lỏng sau năm ngày và xuất viện sau một tuần.

Kết quả giải phẫu bệnh sau phẫu thuật xác định ung thư thực quản giai đoạn III, đã có hạch di căn. Do khối u xâm lấn rộng trước đó, người bệnh cần tiếp tục theo dõi và điều trị bổ trợ nhằm giảm nguy cơ tái phát.

Bác sĩ Hùng cho biết, ung thư thực quản là một trong những loại ung thư nguy hiểm của đường tiêu hóa do diễn tiến âm thầm. Giai đoạn sớm hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Khi xuất hiện nuốt nghẹn, khối u thường đã chiếm hơn 50% lòng thực quản hoặc đã xâm lấn ra mô xung quanh.

Nguyên nhân ung thư thực quản thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ kéo dài, trong đó phổ biến nhất là hút thuốc lá và uống rượu bia. Thuốc lá chứa nhiều chất gây ung thư, trong khi rượu đóng vai trò như dung môi giúp các chất độc này thấm sâu vào niêm mạc thực quản.

“Khói thuốc lá có hơn 70 chất gây ung thư như nitrosamines và hydrocarbon thơm đa vòng. Các chất này không chỉ đi vào phổi mà còn bám vào niêm mạc miệng, họng và thực quản. Khi nuốt nước bọt có chứa các chất độc, niêm mạc thực quản bị kích thích và tổn thương kéo dài”, theo bác sĩ Hùng.

Ngoài ra, hút thuốc còn làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, khiến axit dạ dày dễ trào ngược lên thực quản. Tình trạng viêm mạn tính lâu ngày có thể dẫn đến biến đổi tế bào niêm mạc, hình thành Barrett thực quản – yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư thực quản. Người vừa hút thuốc vừa uống rượu có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao gấp nhiều lần so với người bình thường.

Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh, hạn chế các yếu tố gây tổn thương niêm mạc thực quản như ăn thực phẩm quá nóng, sử dụng nhiều đồ muối chua hoặc thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói – những loại chứa nhiều nitrosamine. Tăng cường rau xanh và trái cây tươi, không nằm ngay sau khi ăn, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.

Đặc biệt, người trên 50 tuổi, người có tiền sử trào ngược dạ dày – thực quản mạn tính, Barrett thực quản hoặc có thói quen hút thuốc, uống rượu lâu năm nên nội soi thực quản – dạ dày định kỳ theo chỉ định của bác sĩ để phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn sớm, giúp tăng hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng sống.

(*) Tên bệnh nhân đã được thay đổi.