Khi mang thai 12 tuần, chị Mai (34 tuổi, TP.HCM) nhận chẩn đoán mắc lupus ban đỏ và hội chứng kháng phospholipid – hai bệnh tự miễn nếu không điều trị đúng cách có thể khiến chị mất con lần nữa.

Chị Mai đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) khám da vì những nốt ban đỏ lan khắp mặt và hai tay, kèm đau khớp, rụng tóc nhiều. Kết quả xét nghiệm cho thấy chị dương tính với các chỉ số tự miễn, được bác sĩ tư vấn khám chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng để làm rõ nguyên nhân và tình trạng bệnh.

Tại đây, TS.BS Nguyễn Phúc Tân khai thác thêm tiền sử và phát hiện chị từng bị thai lưu ở tuần 16 trong lần mang thai trước – dấu hiệu gợi ý bệnh tự miễn ảnh hưởng thai kỳ. Các xét nghiệm bổ sung xác định chị không chỉ mắc lupus ban đỏ hệ thống (SLE) mà còn có hội chứng kháng phospholipid (APS) – hai rối loạn tự miễn có thể cùng lúc tấn công mạch máu và nhau thai, gây nguy cơ sảy thai lên đến 80%.

Theo TS.BS Nguyễn Phúc Tân, lupus ban đỏ là bệnh khiến hệ miễn dịch tấn công nhầm vào chính tế bào lành của cơ thể, gây viêm khớp, tổn thương da, thận, mạch máu và nhiều cơ quan khác. Trong khi đó, APS có thể xuất hiện đơn độc hoặc thứ phát sau lupus ban đỏ, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Bệnh đặc trưng bởi sự xuất hiện của kháng thể antiphospholipid, khiến hệ miễn dịch tấn công nhầm vào màng tế bào và tiểu cầu, kích hoạt quá trình đông máu bất thường. Nếu không được kiểm soát, APS có thể gây huyết khối tĩnh mạch sâu, tắc động mạch phổi, đột quỵ và đặc biệt nguy hiểm trong thai kỳ vì tạo ra huyết khối nhỏ, làm tắc mạch máu nhau thai. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến thai thiếu oxy, ngừng phát triển hoặc ngừng tim đột ngột.

“Hai bệnh này tương tác cộng hưởng, làm tăng nguy cơ biến chứng gấp nhiều lần. Người bệnh không chỉ đối mặt với tình trạng viêm mạch, rối loạn miễn dịch mà còn phải kiểm soát đông máu suốt thai kỳ”, bác sĩ Tân cho biết.

Bác sĩ Tân cho biết với lupus và hội chứng kháng phospholipid, nguy cơ mất thai, tiền sản giật, sinh non, thai chậm tăng trưởng đều cao. Trước đây, phụ nữ mắc lupus hay APS gần như không thể giữ thai. Tuy nhiên, hiện nay với phác đồ mới, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, phụ nữ vẫn có thể giữ được thai kỳ khỏe mạnh. Điều quan trọng là người bệnh cần được theo dõi từ giai đoạn chuẩn bị mang thai, chứ không đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám.

Điều nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với thay đổi sinh lý của phụ nữ mang thai, như mệt mỏi, đau khớp, phù nhẹ hay nổi mẩn. Nhiều trường hợp không được phát hiện kịp, dẫn đến thai lưu hoặc sảy thai liên tiếp mà không rõ nguyên nhân.

Ngay sau khi chẩn đoán xác định, bác sĩ Tân đã nhanh chóng lên phác đồ kiểm soát bệnh. Mục tiêu là ổn định miễn dịch của mẹ nhưng không gây ảnh hưởng đến thai nhi. Bởi chỉ cần liều thuốc quá mạnh, miễn dịch bị ức chế quá mức có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai. Ngược lại, nếu kiểm soát không đủ, nguy cơ huyết khối và thai lưu lại tăng lên.

Thai phụ được chỉ định dùng corticoid liều thấp an toàn cho thai kỳ, phối hợp thuốc ức chế miễn dịch nhẹ, aspirin liều thấp và thuốc kháng đông để ngăn ngừa huyết khối hình thành trong mạch máu nhau thai.

Mỗi tuần, chị được làm các xét nghiệm chuyên sâu theo dõi chặt chẽ chỉ số đông máu, chức năng thận, kháng thể tự miễn và siêu âm thai, nhằm đánh giá đáp ứng điều trị và sự phát triển của em bé.

Có thời điểm, chỉ số đông máu của chị Mai tăng bất thường, bác sĩ phải hội chẩn khẩn vì nguy cơ hình thành huyết khối trong nhau thai. “Chỉ cần chậm điều chỉnh thuốc vài giờ, thai có thể ngừng tim bất cứ lúc nào”, bác sĩ Tân nhớ lại. Cũng có giai đoạn thai phát triển chậm, nguy cơ huyết khối tái phát, ê kíp phải liên tục theo dõi và điều chỉnh phác đồ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Nhờ tuân thủ phác đồ điều trị nghiêm ngặt và được theo dõi sát sao, can thiệp kịp thời, sau hơn 6 tháng, các chỉ số miễn dịch của chị Mai dần ổn định, máu nuôi nhau thai lưu thông tốt, thai phát triển đúng tuổi. Ở tuần 38, chị sinh thường bé gái nặng 2,9 kg, hoàn toàn khỏe mạnh.

“Nhiều lúc tôi tưởng chừng mình sẽ mất con, nhưng khoảnh khắc nghe tiếng con khóc, những căng thẳng, mệt mỏi trong suốt thai kỳ tan biến”, chị xúc động kể.

Bác sĩ Tân lưu ý, người dân, nhất là phụ nữ nếu có những biểu hiện bất thường như nổi ban đỏ, rụng tóc nhiều, đau khớp, mệt mỏi kéo dài hay từng sảy thai, thai lưu, sinh non không rõ nguyên nhân nên đi khám sớm để được tầm soát bệnh tự miễn, đặc biệt là lupus và APS. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, phòng ngừa huyết khối và nguy cơ sảy thai. Thai phụ mắc bệnh tự miễn nên điều trị sớm và kiên trì phối hợp cùng bác sĩ.