Thời tiết hanh khô, sử dụng nhiều rượu bia sau dịp lễ Tết, tái phát viêm mũi xoang… tăng nguy cơ tái chảy máu cam; nhiều trường hợp cấp cứu, can thiệp nội soi đốt cầm máu.

ThS.BS.CKI Nguyễn Trung Nguyên, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết thông tin trên, thêm rằng, số ca bệnh có xu hướng tăng sau Tết, nhiều ca tái phát chảy máu mũi không cầm dù đã sơ cứu tại chỗ đúng cách hoặc tái phát nhiều lần gây ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh.

Theo bác sĩ Nguyên, thời tiết khô hanh, nắng nóng kèm mưa trái mùa trong cùng một ngày, độ ẩm không khí thay đổi những ngày qua tại TP.HCM khiến lớp màng nhầy niêm mạc mũi khô, dễ nứt và tổn thương hơn. Một số vị trí của mũi (như vùng phía trước vách ngăn mũi, điểm mạch Kisselbach) dễ bị nứt vỡ mạch máu gây chảy máu khi viêm nhiễm hoặc do tác động vật lý như ngoáy mũi, chấn thương.

Sau Tết, nhiều người khi quay lại làm việc môi trường phòng kín sử dụng máy lạnh liên tục, không khí thiếu độ ẩm khiến niêm mạc mũi mất nước nhanh, niêm mạc mỏng, khô, các mao mạch nông ở vách ngăn mũi vỡ, gây chảy máu. Người tiền sử viêm mũi xoang, niêm mạc vốn đã viêm và phù nề nên nhạy cảm hơn, dễ chảy máu mũi.

“Việc sử dụng rượu bia nhiều hơn ngày thường, từ tất niên, Tết và tân niên khiến nhiều người tái phát chảy máu cam nặng”, bác sĩ Nguyên nói và giải thích, rượu bia gây giãn mạch ngoại vi, làm tăng lưu lượng máu đến niêm mạc mũi. Trong khi đó, vùng vách ngăn mũi trước là nơi tập trung nhiều mao mạch nhỏ nằm ngay dưới lớp niêm mạc. Khi các mạch máu giãn ra do rượu bia, thành mạch trở nên căng và dễ tổn thương hơn. Rượu bia còn có thể gây tăng huyết áp tạm thời và ảnh hưởng đến cơ chế đông máu, khiến các mao mạch khi bị vỡ dễ chảy máu và khó cầm hơn. Chỉ cần những tác động nhẹ như xì mũi mạnh, hắt hơi cũng làm vỡ mao mạch và gây chảy máu.

“Nhiều trường hợp phải can thiệp đốt cầm máu qua nội soi hoặc đốt điểm mạch gây tê khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả”, bác sĩ Nguyên nói.

Như anh Lâm, 42 tuổi, có tiền sử viêm mũi xoang, chảy máu mũi vẹo vách ngăn, phì đại cuốn mũi dưới 2 bên. Anh Lâm cho biết, đợt này, anh uống bia nhiều rượu bia và liên tục hơn bình thường do tham gia tất niên từ trước tết, tân niên triền miên. Mỗi lần uống nhiều rượu bia, chảy máu cam lại tái phát.

Sau Tết, anh tái phát chảy máu mũi, tự sơ cứu tại chỗ, cầm máu. Nhưng do tần suất tái phát 3-4 lần/tuần nên anh đến khám tại cơ sở y tế gần nhà, được điều trị nội khoa, nhét meche cầm máu, hẹn tái khám. Tuy nhiên, dù chưa đến lịch tái khám, anh lại bị chảy máu từ họng, mũi suốt đêm nên nhập cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Bác sĩ xử trí cầm máu mũi, hội chẩn chuyên khoa, nội soi kiểm tra thấy điểm chảy máu cần can thiệp phẫu thuật đốt cầm máu mũi.

Qua nội soi thám sát, bác sĩ Nguyên ghi nhận giãn mao mạch khe mũi dưới phải, sung huyết điểm mạch vách ngăn mũi nên tiến hành đốt cầm máu bằng dao điện lưỡng cực (Bipolar) và kiểm tra không còn điểm chảy máu khác. Anh Lâm xuất viện sau 1 ngày, tái khám sau 1 tuần, vết mổ lành thương tốt, hết tái phát chảy máu mũi.

Bác sĩ Nguyên giải thích, hốc mũi thông với vòm họng qua cửa mũi sau. Máu chảy từ nụ mạch ở khe mũi dưới ra phía sau theo sàn mũi, từ cửa mũi sau xuống họng, nên người bệnh thấy máu chảy ở cả mũi và họng. Đồng thời, lượng máu nhiều nên khi nằm ngửa, máu đổ về phía sau họng thay vì chảy ra ngoài mũi.

Tương tự, ông Pha, 75 tuổi, được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu trong tình trạng chảy máu cam nhiều không cầm dù đã sơ cứu. Ông Pha có bệnh nền đái tháo đường và tăng huyết áp. Khi nhập viện, các bác sĩ đánh giá tình trạng, xử trí cấp cứu và kiểm soát huyết áp về mức ổn định.

Khám và nội soi mũi, bác sĩ Nguyên cho biết, người bệnh bị xuất huyết từ điểm mạch ở vách ngăn mũi. Bác sĩ lập tức đặt merocel (vật liệu cầm máu mềm vào hốc mũi) cầm máu tại chỗ, sau đó đốt mạch bằng nitrat bạc nhằm kiểm soát nguồn xuất huyết. Người bệnh được chỉ định nhập viện theo dõi và điều trị nội trú.

Bác sĩ Nguyên giải thích, người mắc tăng huyết áp có nguy cơ chảy máu cam với tần suất và lượng máu nhiều hơn so với người bình thường. Khi thời tiết lạnh, các mạch máu có xu hướng co lại đột ngột, làm huyết áp tăng cao và gia tăng áp lực lên thành mạch. Lúc này, mao mạch mỏng ở niêm mạc mũi dễ bị vỡ và gây chảy máu. Ở người lớn tuổi, đặc biệt người vừa bị tăng huyết áp vừa có xơ vữa động mạch, thành mạch kém đàn hồi nên nguy cơ chảy máu cam nhiều và khó cầm hơn.

Chảy máu mũi cũng thường gặp ở nhóm tuổi trên 40. Nguyên nhân liên quan đến các bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rối loạn mạch máu hoặc một số khối u vùng mũi xoang. Ngoài ra, theo thời gian, thành mạch máu giảm độ đàn hồi và trở nên dễ tổn thương hơn. Thời tiết thay đổi cũng ảnh hưởng đến bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp, dị ứng, đồng thời gây rối loạn vận mạch và làm niêm mạc hốc mũi dễ bị tổn thương.

Bác sĩ Nguyên hướng dẫn cách xử trí ngay khi bị chảy máu cam là ngồi dậy, hơi nghiêng người về phía trước, dùng tay bóp trực tiếp lên hai cánh mũi, vị trí gây chảy máu từ 10-15 phút, có thể lặp lại 2-3 lần nếu máu chưa cầm. Có thể đặt một ít đá lên sống mũi để làm co mạch, giảm lưu lượng máu. Trường hợp bóp cánh mũi liên tục nhưng máu vẫn không cầm nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Để phòng ngừa chảy máu cam, cần chú ý giữ ẩm niêm mạc mũi bằng cách uống đủ nước, rửa mũi bằng nước muối sinh lý. Hạn chế rượu bia và các chất kích thích. Tránh ngoáy mũi, xì mũi mạnh hoặc dụi mũi nhiều khi đang nghẹt mũi. Hạn chế tiếp xúc khói thuốc lá, bụi; điều trị và kiểm soát tốt viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng. Nên đi khám nếu chảy máu cam nhiều lần trong 2 tuần hoặc máu chảy xuống họng nhiều, khạc ra máu… để chẩn đoán và điều trị kịp thời. Không nên xem nhẹ chảy máu cam, vì nếu xảy ra liên tục có thể là triệu chứng của u xơ vòm mũi họng, ung thư vòm họng.