Cơn cảm cúm kích hoạt chuỗi rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng, khiến nam thanh niên béo phì hơn 130kg rơi vào tình trạng nguy kịch, phải chuyển tuyến điều trị hồi sức tích cực.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, các bác sĩ nhanh chóng phán đoán người bệnh gặp tình trạng nhiễm toan ceton thông qua dấu hiệu hơi thở nồng mùi trái cây chín (acetone). Xét nghiệm khí máu cho kết quả trùng với phán đoán ban đầu, pH giảm còn 7,18, bicarbonate chỉ 5,6 mmol/l, ceton niệu tăng cao, máu cô đặc.

Không chỉ rối loạn chuyển hóa, các xét nghiệm tiếp tục ghi nhận men tụy tăng nhanh, lipase tăng vọt lên 1.415 U/L, cao hơn 20 lần so với mức bình thường 13 – 60. Chụp CT ổ bụng thấy hình ảnh viêm tụy, người bệnh bắt đầu chướng bụng dù không đau. Đây là biểu hiện không điển hình nhưng thường gặp ở viêm tụy liên quan rối loạn chuyển hóa.

Nhiễm toan ceton là tình trạng rối loạn chuyển hóa nguy hiểm, xảy ra khi cơ thể thiếu insulin trầm trọng, buộc phải đốt mỡ để tạo năng lượng và sinh ra quá nhiều thể ceton. Các thể ceton này tích tụ trong máu làm máu bị toan hóa (pH giảm), gây rối loạn toàn thân và có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời. “Kết hợp với tình trạng viêm tụy cấp, người bệnh có nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong” – BS.CKI Phùng Quang Tùng – Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội nhận định.

Các bác sĩ nhanh chóng triển khai phác đồ hồi sức tích cực sau khi đánh giá tình trạng toàn thân nguy hiểm. Bệnh nhân được bù dịch và điện giải khẩn cấp để khắc phục tình trạng mất nước, đồng thời kiểm soát đường huyết bằng insulin đường tĩnh mạch nhằm ức chế quá trình sinh ceton, điều chỉnh rối loạn toan kiềm. Do tụy đang bị tổn thương, người bệnh được chỉ định nhịn ăn, duy trì dinh dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch, giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

Sau quá trình theo dõi và điều trị, tình trạng nhiễm toan chuyển hóa của người bệnh cải thiện dần, men tụy giảm xuống theo thời gian, bụng bớt chướng. Đến ngày thứ 7, các chỉ số đường huyết dần ổn định, tình trạng nhiễm toan được kiểm soát hoàn toàn, bắt đầu ăn trở lại, không còn đau chướng bụng. Người bệnh được xuất viện sau khi tình trạng đường huyết ổn định.

Hiện tại, người bệnh được tư vấn điều trị, kiểm soát đái tháo đường thông qua tiêm insulin đồng thời bắt đầu áp dụng phác đồ giảm cân tại nhằm giảm tình trạng béo phì.

Đây là trường hợp điển hình cho thấy tác hại lâu dài của béo phì, một bệnh lý toàn thân với nhiều hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng. Bác sĩ Tùng chia sẻ người bệnh mới 25 tuổi, nặng 134kg, BMI 45,3 tương đương béo phì bệnh lý (BMI ≥ 35), phát hiện đái tháo đường từ 1 năm trước nhưng không điều trị vì cho rằng sức khỏe bản thân vẫn tốt, ít đau ốm.

Trước khi nhập viện 5 ngày, nam thanh niên có biểu hiện cảm cúm, tự mua thuốc sử dụng tại nhà nhưng không đỡ. Tình trạng mệt nhiều hơn, khát nước rõ rệt, kiểm tra đường huyết tại bệnh viện địa phương ghi nhận mức rất cao, gần 28 mmol/l, buộc phải chuyển lên tuyến trên.

Béo phì không đơn thuần là tăng cân, mà là tình trạng tích tụ mỡ bất thường gây rối loạn chuyển hóa, làm tăng đề kháng insulin, rối loạn mỡ máu và đặt gánh nặng lớn lên gan, tụy, tim mạch và hệ xương khớp. Trên nền bệnh béo phì, nhiều người dễ phát triển thành đái tháo đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao và các biến chứng tim mạch, gây hậu quả lâu dài ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ rệt.

Khi béo phì và đái tháo đường cùng tồn tại nhưng không được kiểm soát, cơ thể luôn có nguy cơ mất cân bằng chuyển hóa. Cảm cúm là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp khá phổ biến, thường lành tính nhưng trên nền bệnh béo phì, đái tháo đường nhưng không được kiểm soát, lại trở thành tác nhân kích hoạt chuỗi phản ứng chuyển hóa nguy hiểm.

Cụ thể, khi cơ thể bị nhiễm trùng, nhu cần insulin tăng mạnh nhưng ở người bệnh này, tình trạng thiếu insulin vốn đã tồn tại từ trước do không điều trị đái tháo đường khiến cơ thể buộc phải đốt mỡ để tạo năng lượng, dẫn tới tình trạng nhiễm toan ceton nguy hiểm như trường hợp của nam thanh niên.

Tại Việt Nam, tỷ lệ người thừa cân, béo phì gia tăng nhanh chóng, tốc độ tăng khoảng 38%, nhanh nhất trong các nước Đông Nam Á. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới bệnh béo phì, như ăn uống không hợp lý, căng thẳng kéo dài, mất ngủ, yếu tố di truyền, nội tiết môi trường sống… Chỉ cần giảm 10% cân nặng, nguy cơ nhiều bệnh lý toàn thân như tim mạch, tiểu đường, ngưng thở khi ngủ… có thể cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, nhiều người thừa cân, béo phì có xu hướng trì hoãn việc khám và điều trị, chỉ bắt đầu tìm tới bác sĩ khi các biến chứng nghiêm trọng đã xuất hiện.

Người bệnh béo phì với hệ miễn dịch suy yếu, nguy cơ cao mắc bệnh và biến chứng nặng. Do đó, người bệnh cần chủ động kiểm soát cân nặng, khám và theo dõi sức khỏe định kỳ. Tiêm vaccine cúm hàng năm là biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng. Hiện có nhiều loại vaccine khác nhau chống lại các chủng cúm A và B phổ biến, phù hợp cho nhiều nhóm tuổi, giúp giảm 90% nguy cơ nhập viện và 70-80% nguy cơ tử vong.