Nhiễm virus Rubella, virus CMV… từ trong bụng mẹ, trẻ mất thính lực từ khi chào đời.

ThS.BS.CKI Trần Thị Thúy Hằng, Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, ngoài yếu tố di truyền, thực tế lâm sàng cho thấy nhiều trẻ điếc bẩm sinh, mất thính lực thần kinh thính giác do nhiễm virus Rubella, Cytomegalovirus (CMV) ngay từ trong bụng mẹ.

Virus Rubella khi xâm nhập cơ thể thai phụ gây sốt, đau đầu, mệt mỏi, viêm mũi xuất tiết 2-3 ngày đầu, sau đó sưng hạch bạch huyết, nổi phát ban trong 5-10 ngày. Nhiều trường hợp bệnh không được phát hiện vì phát ban giống với nhiều bệnh khác, người bệnh dễ bỏ qua vì triệu chứng thoáng qua như cảm cúm thông thường. Chưa kể, một nửa số ca nhiễm trùng không có triệu chứng lâm sàng.

Virus Rubella lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc qua giọt bắn hô hấp, dịch tiết từ mũi họng. Sau khi hít vào, virus này nhân lên ở niêm mạc đường hô hấp và hạch bạch huyết cổ trước khi đến các cơ quan đích thông qua tuần hoàn toàn thân. Thời kỳ lây nhiễm kéo dài khoảng 8 ngày trước đến 8 ngày sau khi phát ban.

Nguy cơ dị tật bẩm sinh càng cao nếu mẹ nhiễm virus Rubella lúc tuổi thai càng nhỏ: tỷ lệ dị tật thai nhi có thể lên đến 65% – 85% khi mẹ nhiễm Rubella trong 12 tuần đầu thai kỳ; 50% nếu mẹ nhiễm từ tuần 13 đến tuần 16; 25% nếu nhiễm trùng từ sau tuần 16 trở đi, theo Thư viện Y khoa Mỹ. Không chỉ dị tật điếc bẩm sinh, trẻ còn có thể mắc bệnh tim bẩm sinh, đục thuỷ tinh thể, viêm não, chậm phát triển tâm thần, động kinh…

Đơn cử như bé N.B.A. sinh đủ tháng, khỏe mạnh, được tầm soát nghe kém sơ sinh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, bác sĩ Hằng chẩn đoán bé điếc bẩm sinh. Gia đình không có ai điếc. Bác sĩ xét nghiệm huyết thanh học bé phát hiện nhiễm trùng virus Rubella từ trong bụng mẹ, gây điếc bẩm sinh.

Mẹ bé A. từng nhiễm Rubella ở tháng thứ 2 của thai kỳ. Ban đầu nghĩ là cảm cúm nhẹ nhưng khi triệu chứng phát ban nặng, chị đi khám, xét nghiệm mới biết bị sởi Rubella. “Giá như tôi tiêm vaccine Rubella đầy đủ trước khi mang thai”, mẹ bé A. nói.

Bé A. được chỉ định cấy ốc tai điện tử khi đủ 12 tháng, nên đeo máy trợ thính cho bé trước để làm quen với âm thanh. Khi bé đủ 18 tháng tuổi, ba mẹ đưa bé trở lại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để cấy điện cực ốc tai. Hiện tại, sau 6 tháng cấy điện cực ốc tai, bé đang học với giáo viên chuyên biệt để nhận biết, phân biệt âm thanh.

Bác sĩ Hằng cho biết thêm, nếu thai phụ nhiễm CMV, virus từ máu có thể truyền qua bánh nhau lây cho thai nhi. Trẻ sơ sinh nhiễm virus CMV mất thính giác và thần kinh giác quan là di chứng thường gặp nhất. Trẻ sơ sinh bị CMV có thể bị mất thính lực ở một bên tai và sau đó ở bên tai còn lại. Mất thính lực có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng trong 2 năm đầu đời, giai đoạn quan trọng cho việc học ngôn ngữ. Hầu hết người nhiễm virus này không có triệu chứng, một số xuất hiện các dấu hiệu giống cúm nhẹ như sốt, nghẹt mũi, đau họng, đau cơ, mệt mỏi… nên cũng dễ bị bỏ qua.

Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), 1 trong 5 trẻ sơ sinh bị nhiễm CMV bẩm sinh sẽ bị dị tật bẩm sinh hoặc các vấn đề sức khỏe lâu dài khác. Mất thính lực là tình trạng phổ biến ở trẻ sơ sinh mắc CMV bẩm sinh, ngay cả những trẻ không có triệu chứng khi mới sinh.

Như trường hợp, bé H.M.L. sinh đủ tháng, nhưng chào đời nhẹ cân, vàng da kéo dài, được tầm soát nghe kém sơ sinh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, kết quả điếc sâu hai tai. Bé được xét nghiệm cho thấy nhiễm virus CMV bẩm sinh. Mẹ bé M. từng sốt nhẹ, nổi mẩn khi thai 3 tháng, đi khám, phát hiện nhiễm virus CMV. Bé L. cũng được chỉ định cấy ốc tai điện tử khi đủ 12 tháng tuổi, đồng thời nên cho bé đeo máy trợ thính để làm quen với âm thanh trước. Bé L. tròn 20 tháng tuổi, ba mẹ đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấy điện cực ốc tai.

“Điếc bẩm sinh nếu không phát hiện sớm, trẻ sẽ mất ‘thời gian vàng’ để phát triển ngôn ngữ. Từ 1–2 tuổi là giai đoạn tối ưu để cấy ốc tai điện tử, phục hồi thính lực, giúp trẻ phát triển như những đứa trẻ khác”, bác sĩ Hằng nói.

Theo Thư viện Y khoa Mỹ, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trẻ đủ điều kiện, được cấy ghép ốc tai điện tử sớm có thể phát triển các kỹ năng ngôn ngữ tương đương với trẻ có thính lực bình thường và nhiều trẻ thành công trong các lớp học chính thống.

Theo bác sĩ Hằng, ngoài nhiễm hai loại virus này, nếu thai kỳ, mẹ mắc bệnh Toxoplasma, Herpes simple, xuống rượu hoặc không kiểm soát tốt bệnh tiểu đường trong thai kỳ; tiền sản giật… cũng có thể khiến trẻ điếc bẩm sinh.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), gần 60% nguyên nhân gây mất thính lực có thể phòng ngừa được. Tiêm chủng cho trẻ em vị thành niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản chống lại Rubella trước khi mang thai và ngăn ngừa nhiễm cytomegalovirus ở phụ nữ mang thai giúp giảm nguy cơ trẻ điếc bẩm sinh.

Bác sĩ Hằng khuyến cáo, phụ nữ chuẩn bị mang thai nên tiêm vaccine Rubella, thủy đậu, cúm, viêm gan B… đầy đủ, tránh nhiễm bệnh trong thai kỳ. Khi mang thai, cần tuân thủ khám thai định kỳ, làm xét nghiệm tầm soát Rubella, CMV, toxoplasma… nếu có nguy cơ. Sau sinh, nên thực hiện sàng lọc nghe kém sơ sinh, quan sát mốc phát triển ngôn ngữ của trẻ, phát hiện các dấu hiệu bất thường. Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, cần khám chuyên khoa Tai Mũi Họng sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.