Ông Khâu, 70 tuổi, ung thư dây thanh, người nhà nhờ bác sĩ giấu bệnh và chẩn đoán u lành giúp ông ổn định tinh thần điều trị.

Ông Khâu khàn tiếng kéo dài, nội soi tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM thấy tổn thương dạng u sùi mép trước dây thanh, rung động dây thanh giảm, lấy mẫu sinh thiết. Bác sĩ chẩn đoán ung thư dây thanh trái, dạng biểu mô tế bào vảy, giai đoạn T2. Ông Khâu phẫu thuật u dây thần kinh số 8 sáu năm trước, di chứng liệt mặt bên phải, kèm lao phổi điều trị cách đây 5 năm, cân nặng khoảng 50 kg. “Ba tôi từng nói già rồi, nếu có thêm bệnh cũng không điều trị”, chị Lan, con ông Khâu cho biết khi cầm kết quả cha mắc ung thư, nhờ bác sĩ “nói tránh” bệnh.

Trường hợp khác, anh Ngân, con trai ông Lam (63 tuổi) nhờ bác sĩ nói cha bị viêm lưỡi, u nhỏ lành tính, cần điều trị “vì sợ cha chịu không nổi cú sốc ung thư lưỡi”. Ông Lam phát hiện ung thư lưỡi sau 6 tháng cha ông mất vì ung thư phổi.

Cách đây hơn một năm, ông Lam xuất hiện những vết sùi loét ở lưỡi, hay tái phát, đi khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, được chẩn đoán nghịch sản biểu mô tế bào vảy (tế bào phát triển bất thường, có nguy cơ tiến triển ung thư), phải tái khám định kỳ theo dõi sát. Tuy nhiên vì chuyện buồn liên tiếp của gia đình, ông tái khám không đúng hẹn.

Gần đây vết loét ở lưỡi trái tăng kích thước, đau rát tăng nặng, kém nói đớt. Lúc này, khối u đã tiến triển ung thư biểu mô tế bào vảy ở lưỡi. Ám ảnh tâm lý “ung thư là không còn khả năng cứu chữa” từ cha, ông Lam từng nói, ông sẽ không điều trị nếu mắc bệnh nguy hiểm. “Vừa tốn tiền của con, vừa không có kết quả”, ông Lam nói với con trai.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng giải thích nguyên tắc nghề nghiệp của bác sĩ là không được giấu thông tin bệnh lý với người bệnh. Tuy nhiên, thực tế thông báo tin chẩn đoán ung thư cho người bệnh là tình huống khó khăn, đòi hỏi bác sĩ phải rất khéo léo, tinh tế. Nhiều người bệnh suy sụp, gục ngã, buông xuôi, từ chối điều trị khi nhận tin ung thư, nhất là khi tuổi cao, sức yếu.

Tuy nhiên, theo GS Chung Thủy, điều trị ung thư là một hành trình thách thức và cần bắt đầu càng sớm càng tốt. Khi phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh cần điều trị ngay để không bỏ lỡ thời gian “vàng”. Với trường hợp ông Khâu, khối u lúc này chỉ giới hạn ở thanh quản (giai đoạn một và hai), tỷ lệ sống sau 5 năm khoảng gần 80%, bảo tồn được giọng nói. “Sau cân nhắc, chúng tôi đồng ý thông báo với bệnh nhân rằng có khối u nhỏ lành tính, theo nguyện vọng gia đình”, giáo sư Chung Thủy nói. Ông cụ đồng ý phẫu thuật “u lành”.

Êkíp chỉ định phẫu thuật laser C02 cho người bệnh. Đây là kỹ thuật vi phẫu xâm lấn tối thiểu, áp dụng cho ung thư ở giai đoạn sớm, tỷ lệ tái phát thấp, không cần xạ trị sau mổ. Phương pháp thực hiện qua đường miệng giúp cắt bỏ triệt để khối u ung thư, không cần mổ mở, bảo tồn được chức năng thanh quản. Thời gian phục hồi nhanh hơn, rút ngắn thời gian nằm viện so với mổ mở.

Êkíp mở khí quản, soi treo thanh quản, qua nội soi thấy u sùi dây thanh trái lan một phần đến băng thanh thất, chưa lan đến hạ thanh môn và mép trước dây thanh trái. Bác sĩ sử dụng laser C02 chiếu chính xác vào mô ung thư, loại bỏ triệt để khối u, đồng thời loại bỏ giới hạn xung quanh khối u gửi giải phẫu bệnh. Kết quả sinh thiết lạnh báo về phòng mổ, rìa mép âm tính, không còn các tế bào ung thư.

Cuối cùng, êkíp tháo soi treo thanh quản, kết thúc ca mổ sau hơn một giờ. Hậu phẫu, sức khỏe ông Khâu hồi phục tốt, xuất viện sau 4 ngày. Suốt thời gian ấy, ông Khâu không biết về bệnh tình, đều đặn theo con gái đi tái khám mỗi tháng. Sau ba tháng phẫu thuật, ông Khâu có thể nói giọng nhỏ, chức năng thanh quản được bảo tồn.

Còn với ông Lam, bác sĩ phẫu thuật cắt 1/3 lưỡi, bảo tồn chức năng lưỡi, bóc tách khối u ác tính sau đó nạo vét hạch cổ bên tổn thương. Kết quả sinh thiết lạnh, tất cả rìa mép âm tính, không có tế bào ung thư tại các giới hạn cắt. Hậu phẫu, sức khỏe ông Mạnh dần hồi phục, vết mổ lành thương tốt, đến ngày thứ 5 ông có thể nói lại, xuất viện sau 7 ngày, tái khám ổn định, không xạ trị sau mổ. Ông đều đặn theo con trai đi tái khám hàng tháng.

“Đó là quãng thời gian tôi luôn sống trong lo lắng”, anh Ngân nhớ lại, vì chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cha anh biết bệnh mà suy sụp. Giấu bệnh gần như là lựa chọn duy nhất để anh vực dậy tinh thần, thêm động lực sống cho cha, an tâm chữa bệnh.

Giáo sư Chung Thủy cho hay thông thường người bệnh cần được biết rõ tình trạng sức khỏe của bản thân, song thực tế khám chữa bệnh các bác sĩ thường đối diện với hai trường hợp xảy ra. Một là gia đình muốn giấu không cho người bệnh biết rõ tình trạng sức khỏe. Hai là muốn bác sĩ giải thích và tư vấn cặn kẽ cho người bệnh. Lúc này, bác sĩ phải khéo léo, tâm lý, tư vấn tích cực, dễ hiểu, khuyến khích người bệnh điều trị. Khi được biết đúng và đủ về tình trạng của mình, người bệnh có cảm giác được trao quyền, chủ động lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Một nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy, bác sĩ thường thông báo chẩn đoán ung thư cho gia đình trước, sau đó cân nhắc nói với bệnh nhân. Trong nhiều trường hợp, quyết định cuối cùng nghiêng về mong muốn của gia đình. Ba nguyên nhân chính dẫn đến việc giữ kín thông tin là lo ngại bệnh nhân không đủ sức chịu đựng cú sốc tâm lý, nguy cơ phát sinh xung đột với người nhà và sự giằng co giữa quyền được biết của bệnh nhân với mong muốn “bảo vệ” người thân.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tại nhiều quốc gia châu Á, dưới ảnh hưởng của văn hóa, gia đình thường có ảnh hưởng quyết định đến các vấn đề y tế, điều trị bệnh. Điều này có phần khác biệt với các nước phương Tây.

Theo giáo sư Chung Thủy, các phương pháp điều trị ung thư hiện nay đã có nhiều tiến bộ, có thể điều trị bệnh hiệu quả nếu phát hiện sớm. Tiên lượng sống của nhiều loại ung thư vẫn rất khả quan nếu được điều trị sớm. Mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ hàng năm để chủ động tầm soát, phát hiện sớm bệnh lý hay các bất thường.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi.