Vì mong muốn có ngoại hình gọn gàng trong dịp Tết, chị Lý (29 tuổi, TP.HCM) nhịn ăn liên tục trong nhiều ngày. Sau 2 tuần, chị nhập viện cấp cứu vì suy kiệt, tụt huyết áp, rối loạn chuyển hóa.

Muốn có hình thể thon gọn khi ra mắt nhà người yêu dịp Tết Nguyên đán, chị Lý bắt đầu siết chế độ ăn, ép cấp tốc từ 1 tháng trước với mục tiêu từ 70 xuống còn 55kg. Bữa sáng và tối gần như bỏ hẳn, bữa trưa chỉ ăn chút rau luộc, salad hoặc trái cây, chị đánh lừa cơn đói bằng nước ép. Song song đó, chị dùng thêm một sản phẩm trà hỗ trợ giảm cân được giới thiệu “giảm cân không đói” trên mạng xã hội. Hai tuần đầu, giảm được gần 5kg.

Tuy nhiên, sau đó, cân nặng chững lại không giảm thêm, chị chóng mặt nhiều hơn ngay cả khi ngồi, cảm giác mệt lả dù không làm việc nặng. Tình trạng hồi hộp tim đập nhanh, thở hụt hơi, tay chân bủn rủn, rối loạn tiêu hóa và mất ngủ đeo bám mỗi ngày. Đỉnh điểm, chị ngất xỉu trong cuộc họp tại công ty, được đồng nghiệp đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Chị Lý được chẩn đoán mất nước kèm rối loạn điện giải, tụt huyết áp, suy kiệt, rối loạn chuyển hóa, được truyền bù dịch và điều chỉnh điện giải để ổn định các chỉ số. Sau khi sức khỏe ổn, chị được tư vấn điều trị chuyên sâu rối loạn chuyển hóa và béo phì tại khoa Nội tiết – Đái tháo đường.

BS.CKII Trương Thị Vành Khuyên, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, cho biết khi tới khám, chị Lý béo phì độ 1 với cân nặng 65kg, chỉ số BMI 28, rối loạn lipid máu, tăng men gan, tăng axit uric. Giải thích về tình trạng giảm cân khá nhanh nhưng suy kiệt, mất sức của người bệnh, bác sĩ Khuyên cho biết, nhịn ăn để giảm béo là một phương pháp hoàn toàn sai lầm. Số cân nặng sụt giảm đó không phải tiêu hao mỡ mà giảm nước và mất cơ. Cơ thể bị mất nước nghiêm trọng dẫn đến rối loạn điện giải, các cơ quan như tim gan thận phải hoạt động quá mức trong khi nguồn năng lượng cung cấp không đủ. Lâu dài tình trạng này làm tăng nguy cơ loạn nhịp tim suy thận rối loạn nội tiết và suy giảm miễn dịch. Đặc biệt với người có bệnh nền tim mạch hoặc đái tháo đường nguy cơ biến chứng càng cao. Nếu phát hiện muộn có thể nguy hiểm đến tính mạng.

Khi đột ngột cắt giảm lượng calo nạp vào, cơ thể sẽ kích hoạt một loạt phản ứng nhằm bảo vệ nguồn năng lượng dự trữ. Hormone gây đói như ghrelin được tiết ra nhiều hơn, trong khi leptin – hormone tạo cảm giác no lại giảm xuống. Đây là cơ chế sinh tồn tự nhiên giúp cơ thể chống lại tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài. Song song đó, tốc độ trao đổi chất cơ bản cũng bị điều chỉnh giảm. Cơ thể bước vào trạng thái “tiết kiệm năng lượng”, làm chậm quá trình đốt cháy calo kể cả khi nghỉ ngơi.

Cảm giác mệt mỏi, giảm động lực vận động, thèm ăn liên tục là những tín hiệu điển hình của cơ thể khi rơi vào chế độ đói kéo dài. Hệ thần kinh giao cảm cũng giảm hoạt động, khiến tiêu hao năng lượng qua vận động hoặc sinh nhiệt đều bị hạn chế. “Tất cả những thay đổi sinh lý này khiến cơ thể rất dễ tăng cân trở lại ngay khi quay lại chế độ ăn bình thường. Hiệu ứng này được gọi là “hồi cân”, bác sĩ Khuyên nói.

Chị Lý được bác sĩ lên phác đồ điều trị giảm cân khoa học, an toàn bằng thuốc ức chế thèm ăn, giảm năng lượng, đặc biệt chị được tư vấn rất kỹ về chế độ ăn đảm bảo dinh dưỡng, hỗ trợ giảm cân mà vẫn duy trì được lượng cơ bắp cần thiết. Theo đó, người bệnh cần bổ sung protein nạc để phục hồi dần lượng cơ bắp đã mất đột ngột. Đồng thời không được cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, đảm bảo đủ chất béo cần thiết, kết hợp vận động hàng ngày.

Bác sĩ Khuyên cho biết dinh dưỡng trong điều trị thừa cân, béo phì vô cùng quan trọng. Nhịn ăn, loại bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc theo đuổi các chế độ detox cực đoan thường không thể duy trì lâu dài. Càng siết chặt khẩu phần, người bệnh càng dễ rơi vào trạng thái đói kéo dài, mệt mỏi, cuối cùng là ăn bù không kiểm soát.

“Nhiều người chỉ tập trung vào việc giảm bao nhiêu cân trong thời gian ngắn, mà quên rằng phần khó nhất không phải giảm mà là giữ cân. Giảm cân nhanh thường không đi kèm với việc hình thành nền tảng hành vi mới. Khi ngưng chế độ “ép cân” sẽ dễ quay lại nếp sống cũ và cân nặng cũng theo đó mà tăng nhanh hơn”, bác sĩ Khuyên nói

20h ngày 12/2, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tổ chức tư vấn trực tuyến với chủ đề: “Dinh dưỡng chuyên biệt cho người thừa cân, béo phì: Bí quyết điều trị an toàn, hiệu quả tại Tâm Anh”. TS.BS Lâm Văn Hoàng, BS.CKII Trương Thị Vành Khuyên, khoa Nội Tiết – Đái tháo đường Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM; TS.BS Lê Bá Ngọc, khoa Nội tổng hợp và TS dinh dưỡng Trần Quyền An, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội tham gia chương trình. Độc giả có thể đặt câu hỏi tại đây để được tư vấn.