Anh Trương, 42 tuổi, Việt kiều Mỹ, đang du lịch tại Việt Nam, đau mỏi lưng, được bác sĩ chẩn đoán sỏi san hô tiến triển xâm chiếm toàn bộ thận trái.

Anh Trương cho biết trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, hàng năm vẫn khám sức khỏe định kỳ nhưng không phát hiện bất thường. Khi bị đau lưng, anh nghĩ do ngồi làm việc nhiều nên đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.

TS.BS Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng khoa Tiết Niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa chỉ định siêu âm, phát hiện sỏi san hô có kích thước khoảng 5cm, hình dạng như củ gừng chiếm toàn bộ thận trái. Người bệnh còn bị thận ứ nước độ 2.

Bác sĩ Đức lý giải, khác với sỏi nhỏ di chuyển gây cơn đau quặn thận dữ dội, sỏi san hô thường tiến triển từ từ, khiến cơ thể thích nghi với cảm giác đau âm ỉ, nên bệnh nhân chủ quan. Khi đi khám sức khỏe, các xét nghiệm máu và nước tiểu thông thường cho thấy chức năng thận vẫn tốt nên khó phát hiện ra. Nếu không siêu âm bụng hoặc chụp X-quang, sỏi san hô rất dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu.

Trường hợp anh Trương, viên sỏi đã chiếm trọn các đài bể thận và phân thành nhiều nhánh phức tạp. Đồng thời gây tắc nghẽn đường thoát của nước tiểu, làm áp lực trong thận tăng lên, khiến nhu mô thận bị ép mỏng đi. Nếu tình trạng kéo dài, thận sẽ mất chức năng hoàn toàn.

Người bệnh có thành bụng dày do thừa cân, lại mong muốn điều trị hồi phục nhanh để tiếp tục khám phá Việt Nam và kịp về nước. Bác sĩ Đức chỉ định phẫu thuật lấy sỏi bằng robot Da Vinci Xi nhằm lấy trọn vẹn sỏi, giúp người bệnh hồi phục nhanh.

Thay vì phải đục một vài lỗ xuyên qua nhu mô thận như phương pháp truyền thống (tán sỏi nội soi qua da), bác sĩ điều khiển cánh tay robot cắt mở bể thận, linh hoạt gắp nguyên khối sỏi qua chỗ mở bể thận, không làm rách các đài thận nhỏ. Sau khi gắp sỏi chính, dưới hình ảnh 3D phóng đại 10-12 lần, bác sĩ điều khiển các cánh tay robot gắp sạch các vụn sỏi nhỏ.

Anh Trương xuất viện sau hai ngày hậu phẫu, có thể vận động, tiếp tục du lịch bình thường. Bác sĩ đặt thông JJ giúp đường tiểu người bệnh thông thoáng, vết mổ ở bể thận mau lành. Sau một tuần, anh quay lại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM rút ống thông trước khi lên máy bay về nước. Bác sĩ Đức làm hồ sơ phân chất sỏi để anh tiếp tục theo dõi và tái khám với bác sĩ gia đình ở Mỹ.

Sỏi san hô (tên tiếng Anh là Staghorn calculi) là một dạng sỏi thận nguy hiểm. Tên gọi này bắt nguồn từ hình dáng của viên sỏi có nhiều nhánh, lấp đầy bể thận và các đài thận, trông giống như một rạn san hô.

Loại sỏi này chủ yếu hình thành do nhiễm trùng đường tiết niệu mạn tính. Một số loại vi khuẩn sản sinh ra enzyme urease làm giảm độ acid của nước tiểu, tạo điều kiện cho các tinh thể struvite kết tủa và phát triển rất nhanh. Bệnh thường khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Nếu không được điều trị, sỏi san hô sẽ chèn ép làm giãn đài bể thận, gây xơ hóa và mất chức năng thận. Vi khuẩn từ sỏi có thể xâm nhập vào máu, gây nguy hiểm đến tính mạng.

Sỏi san hô không thể tự đào thải qua nước tiểu hay điều trị bằng thuốc, hiện phẫu thuật gần như là phương pháp bắt buộc. Tùy thể trạng người bệnh bác sĩ có thể chỉ định tán sỏi qua da hoặc kết hợp với tán sỏi ngoài cơ thể, mổ hở hoặc nội soi.

Bác sĩ Đức khuyến cáo, người dân nên đi khám khi có các triệu chứng như đau âm ỉ vùng thắt lưng, nhiễm trùng đường tiết niệu tái đi tái lại (biểu hiện là tiểu buốt, tiểu rắt), tiểu ra máu, sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, suy nhược…

Sỏi san hô có tỷ lệ tái phát rất cao, vì vậy dù đã điều trị thành công người bệnh vẫn cần uống nhiều nước, dùng thuốc kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ, tái khám mỗi 3-6 tháng để phát hiện sớm nếu sỏi tái phát. Nên lựa chọn các bệnh viện chuyên khoa tiết niệu để được điều trị bằng các kỹ thuật cao nhằm hạn chế tái phát, bảo tồn tối đa chức năng thận.

*Tên nhân vật đã được thay đổi.