Bé Giang chào đời với khối u quái vùng cùng cụt khổng lồ, kích thước gấp đôi cơ thể, được bác sĩ Sản, Sơ sinh, Ngoại nhi phối hợp mổ lấy thai an toàn ở tuần 34, phẫu thuật cắt u thành công sau 2 tiếng.

Chị Hậu, 37 tuổi từng phẫu thuật điều trị lạc nội mạc buồng trứng và u xơ tử cung, sau phẫu thuật việc mang thai tự nhiên gặp khó khăn do giảm dự trữ buồng trứng nghiêm trọng, chị phải thực hiện hỗ trợ sinh sản với số phôi ít ỏi để có thai. Không may, thai nhi bị dị tật Trisomy 18 (Hội chứng Edwards) phải ngừng thai kỳ ở tuần 19. Sau nhiều nỗ lực, chị mang thai bé Giang, ở tuần thứ 17 khi thực hiện siêu âm hình thái học tại Trung tâm Y học bào thai, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được ThS.BS Hà Tố Nguyên, Giám đốc Trung tâm Y học bào thai phát hiện thai nhi có khối u vùng cùng cụt. Lúc này, khối u khoảng 3-4 cm. Tuần thai 22, kết quả chụp MRI thai ghi nhận khối u lớn, tăng kích thước nhanh, nhiều mạch máu tăng sinh tại u, và u phát triển ra bên ngoài cơ thể. Đến tuần thứ 30 thì ghi nhận tăng kích thước lên gấp 5 lần, nguy cơ thiếu máu bào thai, suy tim, vỡ u, tử vong thai nhi…

Bác sĩ xác định bào thai có u quái vùng cùng cụt type 1. Khối u phát triển hoàn toàn bên ngoài cơ thể với nhiều mạch máu tăng sinh, một lượng lớn máu từ tuần hoàn thai nhi đi vào nuôi u khiến thai có thể bị thiếu máu nặng dần và dẫn đến suy tim. Đến tuần thai thứ 34, khối u phát triển gấp đôi kích thước cơ thể bé, đồng thời thai có biểu hiện suy tim.

Liên chuyên khoa Sản – Sơ sinh và Ngoại nhi Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM lên kế hoạch phối hợp theo dõi thai kỳ, sinh mổ, nuôi dưỡng trẻ ngay sau sinh và phẫu thuật khi bé đủ điều kiện sức khỏe. Nếu khối u vỡ sẽ dẫn đến thai sốc mất máu, đe dọa tính mạng cả mẹ và bé.

Hai phòng mổ liền kề được sắp xếp sẵn sàng cho những tình huống xấu nhất, một phòng gồm ê kíp bác sĩ Sản – Sơ sinh mổ lấy thai và chăm sóc ban đầu cho hai mẹ con, phòng còn lại gồm bác sĩ Ngoại nhi và Gây mê Hồi sức sẽ phẫu thuật bóc tách u.

BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi trực tiếp thực hiện ca mổ lấy thai. Bình thường mổ lấy thai được thực hiện từ 39 tuần trở đi hoặc khi có chuyển dạ, việc mổ lấy thai sớm có thể khiến trẻ sơ sinh có nguy cơ cao bị suy hô hấp, dễ nhiễm trùng, xuất huyết não…

“Trường hợp này, nếu tiếp tục kéo dài thêm, thai nhi có thể sẽ đột tử, nếu khối u vỡ trong tử cung sẽ gây mất máu nhiều và đe dọa tính mạng hai mẹ con”, bác sĩ Mỹ Nhi cho biết, đồng thời thông tin thêm tử cung của chị Hậu vừa có nhân xơ, vừa bị giãn to kéo dài do bị đa ối nên nguy cơ cao bị truyền máu do băng huyết sau sinh, và phải cắt tử cung nếu tử cung không co hồi được.

Trong quá trình mổ lấy thai có nguy cơ làm vỡ khối u khi thực hiện đưa thai nhi ra khỏi tử cung, gây chảy máu nghiêm trọng không cầm được khiến bé có thể tử vong ngay do mất máu khối lượng lớn cấp tính.

Êkíp mổ lấy thai quyết định rạch một đường dọc lớn từ đoạn dưới đến đáy tử cung, thận trọng đưa thai ra an toàn mà không làm vỡ u. Chị Hâu được khâu phục hồi nhanh cơ tử cung, không xảy ra băng huyết sau sinh và không cần truyền máu.

Tháng 4/2025, bé Giang chào đời an toàn, nặng 3,4 kg, trong đó khối u nặng 1,8 kg, dài gần 20 cm. Ngay lúc đó, ê kíp bác sĩ sơ sinh cho bé thở oxy, chăm sóc sau sinh, ổn định sinh hiệu. Bác sĩ Ngoại nhi thăm khám, quyết định đưa bé về phòng chăm sóc đặc biệt Trung tâm Sơ sinh (NICU), dự kiến sau 24 giờ, khi bé ổn định sẽ được mổ tách khối u.

Hai tiếng sau, bên trong khối u bắt đầu có tình trạng chảy máu, khối u to ra thêm, bé nguy cơ sốc mất máu, đe dọa tính mạng bé. Bệnh viện lập tức kích hoạt chế độ cấp cứu toàn viện, chuyển ngay bệnh nhi lên phòng mổ. Ê kíp bác sĩ Ngoại Nhi gồm BS.CKII Nguyễn Đỗ Trọng, ThS.BS Lâm Thiên Kim và ThS.BS.CKI Tôn Thị Anh Tú lập tức có mặt cùng các bác sĩ gây mê sơ sinh, tiến hành phẫu thuật cầm máu và tách khối u cho bé.

Bác sĩ Trọng cho biết, khối u dính liền với cơ thể, nếu tách ra sẽ khiến bé bị mất một khối lượng máu lớn, vì vậy cần phải vừa hồi sức và vừa phẫu thuật. Ê kíp bác sĩ Gây mê hồi sức đảm bảo huyết động, bác sĩ phẫu thuật kiểm soát máu chảy. Đồng thời bệnh nhi được dự trữ ngân hàng máu, chuẩn bị tất cả các chế phẩm máu như hồng cầu, huyết tương, tiểu cầu… để bù lại cho bé trong và sau mổ.

“Khối u rất lớn, có thể liên quan tới đại trực tràng, bàng quang, cơ quan tiết niệu sinh dục và các cấu trúc xung quanh”, bác sĩ Trọng nói, thêm rằng ca phẫu thuật cần tách trọn vẹn khối u, hạn chế gây mất máu, tổn thương cơ quan xung quanh (thủng trực tràng, âm đạo…), bảo vệ tối đa cơ thắt hậu môn và thần kinh vùng tầng sinh môn, đảm bảo thẩm mỹ cho trẻ. Sau gần 4 tiếng, khối u được tách ra khỏi cơ thể, bệnh nhi được chuyển về NICU tiếp tục theo dõi.

24 giờ sau ca mổ lấy thai, sức khỏe cả hai mẹ con chị Hậu đều ổn định. Người mẹ có thể ăn uống, vận động đi lại được, tử cung co hồi tốt và không ra huyết âm đạo. Em bé ổn định tuần hoàn và hô hấp, được cai máy thở sau một ngày, vết mổ không còn chảy máu. Quá trình trong và sau phẫu thuật bé được truyền 500 ml máu. Theo TS.BS Cam Ngọc Phượng, Giám đốc Trung tâm Sơ sinh, cho biết dự kiến một tuần tiếp theo bé được cai oxy, tập bú sữa mẹ và xuất viện vào giữa tháng 5/2025

U quái vùng cùng cụt là bệnh lý hiếm gặp với tỷ lệ khoảng 1/20.000 – 40.000 ca sinh, được chia thành 4 type (4 loại). Loại I khối u nằm hoàn toàn ở ngoài vùng xương cùng cụt như trường hợp bé Giang. Loại II u nằm một phần ở trong bụng và ngoài xương cùng cụt như hình quả tạ. Loại III, u nằm hầu hết trong bụng nhưng vẫn có thể thấy một phần ở ngoài vùng xương hay tầng sinh môn và loại IV khối u nằm hoàn toàn trong ổ bụng.

Hiện chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời, với em bé bệnh có thể gây tình trạng suy tim thai, đối với mẹ sẽ gây đa ối và hội chứng xoay gương, dẫn đến phù nhau thai. Đặc biệt khối u có thể vỡ bất cứ lúc nào trước trong và sau sinh khiến cả mẹ lẫn bé bị sốc mất máu, dẫn đến tử vong.

Bác sĩ Nhi cho biết u quái cùng cụt có thể phát hiện sớm thông qua việc siêu âm tiền sản bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại, từ đó đánh giá nguy cơ và lên các phương án điều trị cho trẻ ngay khi vừa chào đời. Thai phụ cần khám thai định kỳ tại các đơn vị có đầy đủ trang thiết bị để phát hiện sớm bệnh cũng như các dị tật bẩm sinh.

Để nâng cao cơ hội điều trị thành công, cần lựa chọn theo dõi thai kỳ và sinh con tại các bệnh viện có đầy đủ chuyên khoa Sản Phụ khoa, Ngoại Nhi, Sơ sinh để tránh các biến cố xảy ra, đặc biệt khối u có khả năng vỡ ngay trong quá trình sinh con hoặc chuyển viện.