Hà Nội – Vô sinh thứ phát 14 năm, chị Hương, 36 tuổi, khám có u xơ tử cung, lạc nội mạc tử cung hai buồng trứng kèm bệnh ung thư tuyến giáp, còn chồng không có tinh trùng do biến chứng quai bị.

Chị Hương sinh con trai đầu năm 2010, một lần sảy thai sớm khi mới 4 tuần, sau đó nhiều năm không có thai trở lại. Dù uống nhiều thuốc Đông Tây y song không có kết quả khiến vợ chồng chị từng định từ bỏ ý định sinh con thứ hai.

Cuối năm 2023, anh chị đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh Hà Nội) tìm nguyên nhân vô sinh. TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng, Giám đốc Trung tâm IVF Tâm Anh trực tiếp thăm khám và chỉ định xét nghiệm cần thiết. Kết quả siêu âm cho thấy chị Hương có u lạc nội mạc tử cung hai bên buồng trứng, gây suy giảm dự trữ buồng trứng. Ngoài ra, tử cung cũng có khối u xơ kích thước 12x12mm. Đặc biệt, xét nghiệm hormone tuyến giáp của chị có tăng kháng thể kháng tuyến giáp anti TPO, siêu âm ghi nhận nhân giáp tirads 4, kết quả sinh thiết xác định ung thư tuyến giáp. Tình trạng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nang noãn, quá trình rụng trứng, chất lượng trứng và khả năng làm tổ của phôi.

Chồng chị là anh Toàn, 40 tuổi, từng mắc quai bị năm 2015. Xét nghiệm tinh dịch đồ không có tinh trùng (Azoospermia), tinh hoàn hai bên teo nhỏ chỉ bằng ⅙ kích thước bình thường. Để có con, vợ chồng cần điều trị chuyên khoa Ung bướu, Nam học và kết hợp làm thụ tinh ống nghiệm (IVF).

“Ca bệnh hội tụ nhiều yếu tố phức tạp do vợ chồng đều lớn tuổi, vô sinh lâu năm, nhiều bệnh nền phức tạp, việc điều trị cần cá thể hóa để tối ưu cơ hội thành công nhưng vẫn đảm bảo sức khỏe”, PGS Lê Hoàng nhận định.

Bác sĩ tư vấn chị Hương kích trứng, chọc hút noãn và thu tinh trùng tạo phôi mang trữ đông trước khi điều trị ung thư, tránh ảnh hưởng đến quá trình sử dụng thuốc kích trứng và thai kỳ. Chị được kê thuốc kích thích buồng trứng với liều lượng phù hợp thể trạng, đủ để trứng phát triển đến giai đoạn trưởng thành, tránh nguy cơ quá kích buồng trứng.

Anh Toàn được chỉ định vi phẫu micro-TESE trích mô tinh hoàn tìm tinh trùng. Qua hệ thống kính vi phẫu có độ phóng đại 30 lần, êkíp soi tìm các ống sinh tinh ở tinh hoàn phải và một phần tinh hoàn trái. Sau 3 giờ tìm kiếm, bác sĩ mới phát hiện vài ống sinh tinh tiềm năng. Mẫu mô được chọn lọc, cắt lấy và chuyển ngay sang labo siêu sạch kế bên. Tại đây, chuyên viên phôi học sử dụng kính hiển vi đảo ngược có độ phóng đại 200 lần để xé mô, tìm được lượng tinh trùng đủ để dùng cho 1 chu kỳ IVF và trữ đông 1 type.

Cùng lúc đó, chị Hương được tiến hành chọc hút trong phòng chọc hút noãn. Ekip chuyển noãn và tinh trùng về phòng lab để thụ tinh ống nghiệm tạo phôi bằng kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI). Những phôi thai này được nuôi cấy trong hệ thống tủ động học time-lapse có camera quan sát liên tục. Phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI) chấm điểm 3 phôi ngày 5 chất lượng rất tốt, 4 phôi ngày 6 chất lượng tốt và trung bình, được trữ đông trong môi trường nitơ lỏng âm 196 độ C.

Chị Hương được phẫu thuật cắt thùy phải tuyến giáp, chưa cần hóa xạ trị bởi khối u chưa di căn. Các bác sĩ liên chuyên khoa Nội tiết – Dinh dưỡng – Hỗ trợ sinh sản phối hợp xây dựng phác đồ điều chỉnh hormone phù hợp, giúp cơ thể ổn định nội tiết và sẵn sàng cho quá trình chuyển phôi và mang thai.

Lần đầu chuẩn bị niêm mạc, chị Hương được chuyển một phôi ngày 5 vào buồng tử cung. Chị Hương có thai ngay nhưng thai sinh hóa, đến lần chuyển phôi thứ 2 mới thành công. Chị sinh mổ một bé gái nặng 3,9 kg hồi tháng 12/2025. Vợ chồng dự định khi bé cứng cáp sẽ trở lại chuyển phôi sinh thêm con từ những phôi thai đang trữ đông.

Theo Bộ Y tế, tỷ lệ vô sinh thứ phát (vô sinh sau khi đã có con) tại Việt Nam tăng 15-20% mỗi năm, chiếm hơn 50% trường hợp vô sinh.

PGS Hoàng cho biết có nhiều nguyên nhân gây vô sinh thứ phát ở nữ giới, phổ biến là rối loạn rụng trứng, mắc bệnh lý buồng tử cung, vòi trứng, nhiễm trùng cơ quan sinh dục, tiền sử nạo phá thai, có sẹo mổ lấy thai. Với người từng sinh mổ, khả năng mang thai lần tiếp theo trung bình giảm 10% so với người sinh thường.

Ở nam giới, vô sinh thứ phát có thể do suy giảm chất lượng tinh trùng, tắc đường dẫn tinh, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết hoặc biến chứng sau chấn thương, mắc các bệnh lý như quai bị gây teo tinh hoàn. Ngoài ra, một số yếu tố lối sống như hút thuốc lá, uống rượu bia, béo phì, căng thẳng kéo dài hay tiếp xúc hóa chất độc hại cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Tình trạng có thể diễn tiến âm thầm mà không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng ở cả hai giới. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nam nữ nên khám sức khỏe sinh sản định kỳ, đặc biệt khi có kế hoạch mang thai. Các cặp vợ chồng nếu quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong 12 tháng (trường hợp nữ giới trên 35 tuổi là 6 tháng) mà chưa có thai nên đi khám sớm để được đánh giá toàn diện và lựa chọn phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp khi cần thiết, giúp hạn chế biến chứng, rút ngắn thời gian đón con, tiết kiệm chi phí.

IVF Tâm Anh phối hợp điều trị liên chuyên khoa đồng bộ với hiếm muộn nam – nữ và tập trung đầu tư hệ thống labo nuôi phôi công nghệ cao, góp phần tối ưu hóa tỷ lệ thành công. Năm 2025, tỷ lệ có thai cộng dồn trung bình đạt 82,8 %. Trung tâm cũng thu hút hàng trăm cặp vợ chồng Việt kiều và người nước ngoài từ Mỹ, Đức, Úc, Singapore… đến điều trị và thành công đón con.