Thang điểm Glasgow (GCS) là gì? Ứng dụng trong y học

Thang điểm Glasgow (GCS) hỗ trợ bác sĩ đánh giá mức độ tri giác của người bệnh trong các tình huống cấp cứu như chấn thương sọ não, đột quỵ hay hôn mê. Vậy thang điểm Glasgow là gì​ và cách đánh giá như thế nào?

Thang điểm Glasgow là gì?

Thang điểm Glasgow là công cụ được hai chuyên gia thần kinh học Graham Teasdale và Bryan Jennett giới thiệu vào năm 1974 nhằm giúp đánh giá mức độ hôn mê và suy giảm ý thức ở người bệnh. Thang điểm này dựa trên các phản ứng thực tế, từ đó phản ánh tình trạng tổn thương não cấp tính. Trong y học hiện đại, đây là tiêu chuẩn phổ biến giúp xác định mức độ ý thức khách quan và có độ tin cậy cao. (1)

Hiện nay, thang điểm này được ứng dụng rộng rãi trong cấp cứu và điều trị các ca đột quỵ hay chấn thương sọ não. Các bác sĩ áp dụng để ghi nhận mức độ ý thức ban đầu của người bệnh và theo dõi diễn tiến sau đó. Mặc dù có cấu trúc đơn giản, thang điểm này vẫn thể hiện mối tương quan chặt chẽ với mức độ tổn thương não và tiên lượng sống của người bệnh.

Cách đánh giá được tiến hành liên tục theo từng giai đoạn bao gồm tại hiện trường, khi nhập viện và định kỳ khoảng bốn giờ một lần trừ khi có chỉ định khác từ bác sĩ. Kết quả ghi nhận qua từng lần đánh giá giúp bác sĩ theo dõi diễn tiến ý thức, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để can thiệp kịp thời, đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Mục đích sử dụng của thang điểm Glasgow

Glasgow được ứng dụng rộng rãi trong y học với mục tiêu đánh giá khách quan mức độ ý thức của người bệnh. Việc áp dụng thang điểm này giúp bác sĩ theo dõi tiến triển và đưa ra hướng xử trí phù hợp. Các mục đích chính của thang điểm này có thể bao gồm:

• Đánh giá ban đầu mức độ ý thức: Giúp bác sĩ xác định tình trạng tri giác ngay sau chấn thương hoặc khi người bệnh nhập viện.
• Theo dõi diễn tiến lâm sàng: So sánh điểm số qua các khung thời gian nhằm theo dõi diễn tiến lâm sàng của người bệnh có cải thiện tốt hơn hay xấu đi trong quá trình điều trị.
• Hỗ trợ trong quá trình điều trị: Thang điểm là cơ sở hỗ trợ bác sĩ lựa chọn các biện pháp can thiệp như đặt nội khí quản, hồi sức hay phẫu thuật.
• Tiên lượng kết quả điều trị: Hỗ trợ dự đoán khả năng hồi phục hoặc nguy cơ xảy ra biến chứng. Điểm càng thấp, nguy cơ tổn thương não càng cao và tiên lượng càng nặng hơn.
• Chuẩn hóa đánh giá: Đảm bảo tính nhất quán trong việc theo dõi tình trạng sức khỏe và chăm sóc người bệnh.

Tìm hiểu nội dung của thang điểm Glasgow

Thang điểm Glasgow (GCS) đánh giá mức độ ý thức của người bệnh dựa trên ba phản ứng lâm sàng chính là mở mắt, lời nói và vận động. Mỗi tiêu chí được chấm điểm riêng, sau đó cộng lại để xác định tổng điểm dao động từ 3 đến 15. Điểm càng cao cho thấy mức độ ý thức càng tốt, trong khi điểm thấp phản ánh tình trạng hôn mê sâu hoặc tổn thương não nghiêm trọng. (2)

1. Phản ứng của mắt

Phản ứng mở mắt cho thấy mức độ đáp ứng ban đầu của người bệnh với các kích thích.

• Mở mắt tự nhiên: 4 điểm
• Mở mắt khi được gọi: 3 điểm
• Mở mắt khi có kích thích đau: 2 điểm
• Không mở mắt: 1 điểm

2. Phản ứng bằng lời nói

Phản ứng lời nói phản ánh khả năng định hướng và giao tiếp.

• Trả lời chính xác, định hướng tốt: 5 điểm
• Nói lẫn lộn nhưng còn giao tiếp được: 4 điểm
• Nói từ đơn rời rạc: 3 điểm
• Nói tiếng vô nghĩa: 2 điểm
• Không có phản ứng lời nói: 1 điểm

3. Phản ứng vận động

Phản ứng vận động thể hiện sự phối hợp giữa não và cơ thể khi có kích thích.

• Thực hiện đúng hiệu lệnh: 6 điểm
• Xác định đúng vị trí đau: 5 điểm
• Cử động bất thường khi đau: 4 điểm
• Gấp cứng chi: 3 điểm
• Duỗi cứng chi: 2 điểm
• Không có phản ứng: 1 điểm

4. GCS-P

Thang điểm GCS-P (Glasgow Coma Scale for Pediatrics) là phiên bản thang điểm Glasgow cải tiến được thiết kế để đánh giá mức độ ý thức ở trẻ em. Công cụ này vẫn dựa trên ba tiêu chí chính là đáp ứng bằng mắt (E), đáp ứng bằng lời nói (V) và đáp ứng vận động (M) giống như ở người lớn nhưng được điều chỉnh cho phù hợp với từng độ tuổi của trẻ.

Tuy nhiên, với trẻ nhỏ thì thang điểm được thay đổi để phản ánh các phản ứng tự nhiên của trẻ như khóc, cười, phát ra âm thanh hoặc cử động tay chân khi có kích thích. Những biểu hiện này giúp bác sĩ nhận biết tình trạng ý thức của trẻ một cách chính xác và an toàn.

Thang điểm GCS-P giúp đánh giá sớm tổn thương thần kinh, theo dõi diễn tiến bệnh và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Nhờ công cụ này, bác sĩ có thể tiên lượng khả năng hồi phục, hạn chế biến chứng, chuẩn hóa việc đánh giá ý thức, cải thiện quá trình điều trị cho trẻ.

Cách đánh giá của thang điểm Glasgow trong chấn thương sọ não hay đột quỵ

Thang điểm Glasgow trong chấn thương sọ não được dùng để đánh giá mức độ tổn thương ý thức và tiên lượng khả năng hồi phục của người bệnh. Việc chấm điểm dựa trên ba phản ứng của mắt, lời nói và vận động, với tổng điểm dao động từ 3 đến 15. Dựa vào kết quả này, bác sĩ tại bệnh viện có thể xác định mức độ nặng nhẹ của tổn thương não và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Người bệnh đạt từ 13 đến 15 điểm thường được xem là tổn thương hay chấn thương nhẹ, vẫn còn tỉnh táo hoặc chỉ bị rối loạn ý thức ở mức nhẹ. Mức 9 đến 12 điểm cho thấy chấn thương ở mức trung bình, có biểu hiện lơ mơ hoặc phản ứng chậm. Khi điểm số từ 8 trở xuống, người bệnh được xếp vào nhóm chấn thương nặng hoặc hôn mê sâu, cần được theo dõi và can thiệp tích cực như hồi sức hoặc đặt nội khí quản để bảo vệ đường thở.

Nhìn chung, điểm Glasgow càng cao thì khả năng sống sót và hồi phục càng tốt, còn điểm thấp thường đi kèm nguy cơ dẫn đến di chứng hoặc tử vong cao hơn. Ở người cao tuổi, tiên lượng thường kém hơn so với người trẻ, ngay cả khi mức độ chấn thương ở mức tương đương nhau.

Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ không chỉ quan tâm đến tổng điểm mà còn theo dõi riêng từng phản ứng để đánh giá chính xác tiến triển của người bệnh. Phản ứng vận động được xem là quan trọng nhất ở người bệnh nặng, trong khi lời nói và mở mắt giúp đánh giá tốt hơn ở trường hợp nhẹ.

Những hạn chế của thang điểm Glasgow

Mặc dù được sử dụng rộng rãi trong đánh giá tri giác, thang điểm này vẫn có những hạn chế ảnh hưởng đến độ chính xác và khả năng áp dụng trong lâm sàng. Các yếu tố có thể làm sai lệch kết quả gồm:

• Tuổi tác (đặc biệt ở người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ).
• Khác biệt ngôn ngữ, văn hóa.
• Yếu liệt, chấn thương cột sống, sưng phù.
• Nghe kém, rối loạn tâm lý hoặc tổn thương trí tuệ trước đó.
• Đã đặt nội khí quản, mở khí quản hoặc dùng thuốc an thần, rượu.

Thang điểm Glasgow (GCS) là công cụ quan trọng giúp bác sĩ đánh giá nhanh mức độ tri giác và tổn thương não ở người bệnh có tổn thương hay chấn thương ở não. Dù còn một số hạn chế, thang điểm này vẫn được xem là tiêu chuẩn ‘vàng’ trong lâm sàng. Việc hiểu rõ và sử dụng đúng thang điểm GCS giúp hỗ trợ chẩn đoán, tiên lượng và theo dõi hiệu quả quá trình hồi phục của người bệnh.