Tế bào NK giúp tiêu diệt những tế bào bị nhiễm bệnh hay bị bệnh trong cơ thể. Chúng có thể tiêu diệt những tế bào có hại ở giai đoạn đầu, giúp ngăn ngừa virus và tế bào ung thư lây lan. Vậy tế bào NK là gì hay tế bào giết tự nhiên là gì?
Tế bào NK (Natural Killer Cell) là tế bào bạch cầu có tác dụng tiêu diệt những tế bào bị nhiễm trùng, tế bào ung thư trong cơ thể. Tế bào giết tự nhiên có vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch. Hệ miễn dịch giúp bảo vệ cơ thể khỏi những tác nhân gây hại như tế bào ung thư, mầm bệnh (vi khuẩn, virus, ký sinh trùng).
Tế bào miễn dịch NK (hay tế bào sát thủ tự nhiên) thuộc nhóm tế bào bạch cầu cụ thể được gọi là tế bào lympho, bao gồm cả tế bào T và tế bào B. Tế bào NK có thể tiêu diệt các mối đe dọa tiềm tàng mà không cần tiếp xúc trước với một tác nhân gây bệnh cụ thể. Những tế bào lympho khác tiêu diệt những tế bào có hại (như tế bào T gây độc) cần tiếp xúc trước với tác nhân gây bệnh, trước khi chúng có thể tiêu diệt tác nhân đó.
Một số thông tin về giải phẫu học tế bào NK:
Về nguồn gốc tế bào NK, chúng bắt đầu phát triển trong mô xốp bên trong một số xương (tủy xương). Loại tế bào này có thể ở lại trong tủy xương khi tiếp tục phát triển. Tế bào này có thể di chuyển đến các mô, cơ quan khác trong hệ thống bạch huyết, ví dụ như amidan, hạch bạch huyết, tuyến ức, lách. Khi chúng trưởng thành, tế bào giết tự nhiên được cơ thể giải phóng vào máu. Tế bào NK trưởng thành tồn tại trong mô bạch huyết và những cơ quan có liên quan, nằm ở những cơ quan như phổi và gan.
Ước tính có khoảng 5 – 10% tế bào lympho lưu thông trong máu là tế bào diệt tự nhiên NK [1]. Tuổi thọ của chúng ngắn, chỉ kéo dài khoảng 2 tuần. Vào bất kỳ thời điểm nào, số lượng tế bào NK của người lớn đều ở mức khoảng 2 tỷ tế bào [2].
Nhìn chung, chức năng của tế bào giết tự nhiên là tiêu diệt những tế bào từng khỏe mạnh nhưng hiện tại lại gây ra mối đe dọa. Bao gồm những tế bào đã bị nhiễm virus và các tế bào đã trở thành ác tính (tế bào ung thư). Tế bào NK giúp tiêu diệt những tế bào gây hại này trong giai đoạn đầu, ngăn ngừa sự lây lan.
Tế bào diệt tự nhiên NK là các chiến binh trong hệ miễn dịch bẩm sinh – một phần thiết yếu của hệ miễn dịch. Hệ miễn dịch bẩm sinh là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể giúp chống lại các mối đe dọa; bao gồm các rào cản vật lý như niêm mạc, da giúp ngăn chặn vi trùng và bao gồm các tế bào miễn dịch chọn lọc như tế bào NK, giúp tiêu diệt những mối đe dọa đã vượt qua các rào cản của cơ thể.
Bên cạnh chức năng tiêu diệt (chức năng chính), tế bào NK còn giao tiếp. Chúng giải phóng cytokine (một loại protein) để chỉ đạo những tế bào khác trong hệ miễn dịch tấn công vào các tế bào, mầm bệnh gây hại.
Tế bào NK tuần tra cơ thể, quét các tế bào để tìm dấu hiệu cho thấy tế bào bị bệnh hay khỏe mạnh. Nếu phát hiện dấu hiệu của tế bào gây hại, chúng sẽ giải phóng một số hóa chất vào tế bào đó (để tiêu diệt). Việc tế bào giết tự nhiên NK có tiêu diệt hay không còn phụ thuộc vào những tín hiệu mà nó nhận được (hoặc không nhận được) từ tế bào nó đang quét (tế bào mục tiêu). Bề mặt của tế bào tiêu diệt tự nhiên NK chứa nhiều thụ thể, hoạt động cùng để kích hoạt hoặc ức chế (ngăn chặn) tế bào này tiêu diệt mục tiêu.
Tế bào NK không tấn công những tế bào có dấu hiệu cho thấy chúng là tế bào khỏe mạnh thuộc về cơ thể. MHC-1 (Major Histocompatibility Complex class I) là dấu hiệu tế bào quan trọng, giúp tế bào này phân biệt tế bào “tự thân” (của cơ thể) với tế bào “không tự thân” (bị nhiễm bệnh hoặc ung thư). Khi MHC-1 liên kết với thụ thể ức chế trên tế bào NK, tế bào này sẽ không tấn công tế bào đích. Điều này ngăn chặn hệ miễn dịch tấn công các tế bào khỏe mạnh của cơ thể.
Những tế bào giết tự nhiên được kích hoạt để tiêu diệt tế bào mục tiêu mà chúng nhận ra là không thuộc về, bao gồm:
Tế bào NK giải phóng granzyme và perforin để tiêu diệt tế bào đích. Perforin tạo ra lỗ mở trong tế bào đích để tế bào diệt tự nhiên NK có thể đưa granzyme vào (nhằm tiêu diệt tế bào). Tế bào giết tự nhiên NK được kích hoạt sẽ giải phóng cytokine để báo hiệu cho những tế bào bạch cầu khác giúp cơ thể loại bỏ mối đe dọa.
Cơ thể có không đủ số lượng tế bào NK sẽ dễ bị nhiễm trùng, ung thư. Theo nghiên cứu, vai trò của tế bào giết tự nhiên cũng có thể quan trọng trong các tình trạng khác, gồm:
Những vấn đề về cách hoạt động của tế bào miễn dịch NK có thể giữ vai trò nhất định trong các bệnh lý tự miễn. Với các căn bệnh tự miễn, ngoài việc tấn công vào những tế bào bị nhiễm trùng hoặc tế bào bị bệnh, tế bào miễn dịch còn tấn công vào tế bào khỏe mạnh của cơ thể.
Tế bào NK giữ vai trò nhất định trong phản ứng viêm của cơ thể với bệnh hen phế quản (hen suyễn). Loại tế bào này có thể làm giảm hoặc tăng tình trạng viêm, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.
Tế bào diệt tự nhiên NK cũng có vai trò trong phản ứng viêm của cơ thể với những tế bào nhiễm trùng do vi khuẩn trong ruột.
Có hai tình trạng suy giảm miễn dịch đặc trưng cho tế bào tiêu diệt tự nhiên NK. Cả hai đều là kết quả của sự đột biến gen có từ lúc sinh ra. Đột biến gen là sự thay đổi trong DNA – những chỉ dẫn cho các tế bào biết cách hoạt động.
Bao gồm việc không có hoặc có rất ít tế bào miễn dịch NK trong máu. Ở tình trạng thiếu hụt tế bào tiêu diệt tự nhiên cổ điển, có ít hơn 1% tế bào lympho lưu hành trong cơ thể là tế bào NK.
Bao gồm tình trạng tế bào giết tự nhiên NK không hoạt động hiệu quả như những tế bào NK bình thường.
Ở cả hai tình trạng kể trên, người bệnh đều dễ bị nhiễm trùng hơn bình thường. Ví dụ, người bệnh sẽ dễ bị bệnh mụn rộp, nhiễm virus HPV, virus Epstein-Barr (EBV), virus Cytomegalovirus (CMV), virus Varicella-zoster (gây bệnh thủy đậu)…
Người bệnh có thể đến chuyên khoa Nội Tổng hợp thuộc Hệ thống Bệnh viện Tâm Anh để thăm khám và điều trị tại:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, tế bào NK bảo vệ cơ thể khỏi tình trạng nhiễm trùng và bệnh tật thông qua cách phản ứng nhanh với những mối đe dọa. Nhìn chung, chức năng của tế bào giết tự nhiên là tiêu diệt các tế bào gây hại ở giai đoạn đầu, ngăn chặn các tế bào đã bị nhiễm trùng và tế bào ung thư lây lan.
