Sỏi niệu đạo phổ biến hơn ở nam do giải phẫu đặc biệt của đường tiết niệu với niệu đạo dài và tuyến tiền liệt bao quanh cổ bàng quang – niệu đạo. Bài viết này, bác sĩ CKI Phan Huỳnh Tiến Đạt, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ chia sẻ về sỏi niệu đạo nam, nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa bệnh.
Sỏi niệu đạo nam là tình trạng sỏi xuất hiện ở niệu đạo do nhiều nguyên nhân khác nhau. Sỏi niệu đạo ở nam giới có liên quan đến viêm tuyến tiền liệt mạn tính, viêm niệu đạo và ung thư biểu mô tuyến tiền liệt (adenoma tuyến tiền liệt).
Hệ tiết niệu là 1 hệ thống cơ quan đa thành phần với chức năng chính là sản xuất, vận chuyển, lưu trữ và loại bỏ nước tiểu để duy trì cân bằng nội môi, bằng cách điều chỉnh sự cân bằng nước và ion của máu. Hệ thống này bao gồm thận lọc máu, niệu quản dẫn nước tiểu từ thận và bàng quang lưu trữ và bài tiết qua niệu đạo. Theo dòng nước tiểu, sỏi từ thận có thể trôi đến bàng quang niệu đạo, hoặc sỏi ở bàng quang có thể kẹt lại ở niệu đạo khi bài tiết, gây đau dữ dội và tắc nghẽn đường tiết niệu. (1)
So với niệu đạo nữ, niệu đạo nam có cấu tạo đặc biệt hơn. Cụ thể: (2)
Niệu đạo nam có đặc điểm giải phẫu là dài và hẹp, độ dài trung bình 15cm, đường kính 4mm – 6mm, khi nong giãn khoảng 8 – 10mm. Phần trên niệu đạo đi qua tuyến tiền liệt. Với giải phẫu này, sỏi niệu đạo thường là bệnh ảnh hưởng đến nam giới.
Giữa kích thước niệu đạo và kích thước sỏi có mối liên hệ mật thiết với nhau. Niệu đạo dài và hẹp, khi sỏi di chuyển qua rất dễ kẹt lại, gây đau, đặc biệt là những viên sỏi có kích thước lớn hơn 5mm.
Sau 50 tuổi, nam giới có nguy cơ cao phát triển phì đại tuyến tiền liệt lành tính (BPH). Tuyến tiền liệt bao quanh niệu đạo và cổ bàng quang, khi mắc BPH sẽ chèn ép, làm hẹp đường thoát nước tiểu, tăng nguy cơ tạo sỏi ở bàng quang và kẹt sỏi ở niệu đạo.
Nguyên nhân gây sỏi niệu đạo nam thường do:
Các triệu chứng của sỏi niệu đạo nam giới gồm:
Tiểu máu, tiểu đục là triệu chứng của sỏi niệu đạo ở nam giới nói riêng và là triệu chứng chung của sỏi tiết niệu. Trên đường sỏi di chuyển từ bàng quang và kẹt ở niệu đạo, sỏi ma sát với niêm mạc niệu đạo và gây chảy máu, máu lẫn trong nước tiểu và gây tiểu máu. Tiểu đục là triệu chứng của nhiễm trùng đường tiết niệu dưới. (3)
Khó tiểu, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ngắt quãng do sỏi niệu đạo chặn dòng nước tiểu. Ngoài ra, khi có sỏi niệu đạo, người bệnh có thể cảm thấy đau bên trong dương vật, cảm giác khó chịu mỗi lần đi tiểu.
Sỏi niệu đạo đủ lớn sẽ chặn dòng nước tiểu, khiến nước tiểu không thể thoát ra khỏi bàng quang. Sau mỗi lần đi tiểu, người bệnh thường cảm thấy không thể làm rỗng bàng quang hoàn toàn, nên cần đi tiểu lắt nhắt, nhiều lần.
Buồn nôn và nôn là triệu chứng chung của sỏi tiết niệu, có thể gặp phải ở nam giới mắc sỏi niệu đạo, đi kèm các triệu chứng như tiểu máu, tiểu đục, đau dương vật, tiểu buốt, tiểu rắt,… và là dấu hiệu cho thấy có nhiễm trùng đang hoạt động.
Chẩn đoán sỏi niệu đạo nam giới bằng siêu âm đầu dương vật hoặc siêu âm niệu đạo xa, tại vị trí nghi ngờ có sỏi. Đôi khi, chụp cắt lớp vi tính (CT) vùng chậu cũng được thực hiện để chẩn đoán xác nhận vị trí sỏi cũng như số lượng sỏi hiện có trong niệu đạo.
Ngoài ra, các chẩn đoán hình ảnh hiện đại còn giúp bác sĩ phát hiện ra bất thường trong giải phẫu cấu trúc niệu đạo nam như sự xuất hiện của túi thừa niệu đạo, gây ứ đọng nước tiểu hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu mạn tính. Túi thừa niệu đạo có thể dẫn đến nhiễm trùng đường tiểu cấp tính và nhiễm trùng huyết, cần được can thiệp điều trị ngay.
Bên cạnh các chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, bác sĩ có thể kết hợp với khám lâm sàng triệu chứng cũng như tiến hành các xét nghiệm nếu có nghi ngờ nhiễm trùng tiết niệu hoặc để loại trừ các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn khác, cụ thể:
Các điều trị sỏi niệu đạo nam giới chuẩn y khoa là điều trị dựa trên kích thước sỏi, thành phần của sỏi, vị trí sỏi và tình trạng sức khỏe hiện tại của người bệnh.
Bác sĩ có thể sử dụng thuốc chẹn alpha, thuốc chẹn kênh canxi, corticosteroid và chất ức chế phosphodiesterase-5 (PDE5) để kích thích cơ thể đào thải sỏi nếu sỏi có kích thước nhỏ hơn mức độ giãn nở của niệu đạo. Độ giãn nở niệu đạo ở mỗi người là khác nhau, nên bác sĩ cần cân nhắc nhiều yếu tố trước khi quyết định có nên can thiệp phẫu thuật hay không.
Thông thường, những viên sỏi hình thành hoặc kẹt lại ở niệu đạo và gây triệu chứng thường đã có kích thước lớn, không thể đào thải ra ngoài theo đường tự nhiên, đi kèm với đó là các biến chứng như nhiễm trùng niệu đạo, viêm bàng quang, ứ đọng nước tiểu nghiêm trọng,… Lúc này, bác sĩ có thể điều trị bằng thuốc trước để kiểm soát nhiễm trùng và triệu chứng, sau đó tiến hành can thiệp ngoại khoa lấy sỏi.
Hiện, sỏi niệu đạo ở nam thường được loại bỏ bằng nội soi tán sỏi bằng laser. Đây là lựa chọn điều trị xâm lấn tối thiểu, bác sĩ sẽ sử dụng 1 ống nội soi mềm hoặc cứng có gắn camera đưa vào niệu đạo. Sau đó, năng lượng laser với bước sóng phù hợp sẽ được sử dụng để phá hủy sỏi thành các mảnh vụn nhỏ có thể đào thải ra ngoài theo dòng nước tiểu.
Các mảnh sỏi lớn hơn sẽ được gắp ra khỏi cơ thể khi bác sĩ rút ống nội soi. Trường hợp người bệnh bị hẹp niệu đạo do sẹo hoặc do bẩm sinh, cần tiến hành giải quyết tình trạng hẹp niệu đạo trước, sau đó phẫu thuật lấy sỏi sau.
Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa sỏi niệu đạo nam tái phát:
Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Tiết niệu, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 là địa chỉ khám và điều trị sỏi niệu đạo uy tín, chất lượng. Tại đây có đội ngũ bác sĩ giỏi, giàu kinh nghiệm, hệ thống trang thiết bị hiện đại, siêu âm 3D, 4D và chụp cắt lớp vi tính CT, cung cấp hình ảnh sắc nét, giúp bác sĩ chẩn đoán xác nhận và xác định vị trí sỏi hiệu quả.
Bác sĩ tại khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM giàu kinh nghiệm trong điều trị sỏi niệu đạo nam ít xâm lấn, an toàn, loại bỏ sỏi và ngăn ngừa nguy cơ biến chứng.
Như vậy, do cấu tạo niệu đạo dài và hẹp, gấp khúc nhiều nên nam giới có nguy cơ cao phát triển sỏi hoặc mắc kẹt sỏi ở niệu đạo, gây đau, tiểu buốt, tiểu rắt, ứ đọng nước tiểu,… và nhiều triệu chứng khó chịu khác ở đường tiểu dưới, cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu thêm về sỏi niệu đạo ở nam, phương pháp chẩn đoán, điều trị cũng như phòng ngừa sỏi.
