Sỏi niệu đạo là 1 bệnh sỏi đường tiết niệu thường gây các triệu chứng đau dữ dội ở vùng chậu, bộ phận sinh dục, cản trở dòng chảy nước tiểu, gây tiểu khó, tiểu rắt, tiểu đau,… Bài viết này thạc sĩ, bác sĩ Cao Vĩnh Duy, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ tư vấn về các nguyên nhân, triệu chứng của sỏi niệu đạo.
Sỏi niệu đạo là tình trạng xuất hiện sỏi trong ống niệu đạo, bộ phận dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Sỏi có thể hình thành tại chỗ hoặc rơi xuống từ đường tiết niệu trên, gây ra tiểu buốt, tiểu khó, đau vùng hạ vị hoặc viêm nhiễm nếu không được điều trị kịp thời.
Sỏi niệu đạo chủ yếu là sỏi canxi và thường mắc phải ở nam giới hơn, do niệu đạo dài, đi qua trung tâm tuyến tiền liệt, dương vật. Khi 1 trong 2 bộ phận này gặp vấn đề như viêm, gây tăng kích thước có thể làm hẹp niệu đạo, dễ làm sỏi mắc kẹt lại và lớn dần theo thời gian. (1)
Nguyên nhân gây sỏi niệu đạo được xác định do:
Sỏi thường hình thành ở thận và theo dòng nước tiểu di chuyển xuôi dòng tiết niệu từ thận, qua niệu quản, bàng quang và cuối cùng là niệu đạo để tống xuất ra ngoài. Trong quá trình di chuyển, sỏi có thể kẹt lại ở bất kỳ đâu trong đường tiết niệu và bắt đầu kết tinh, lắng đọng tinh chất trong nước tiểu và ngày càng lớn. Thông thường, sỏi thận khi di chuyển xuống bàng quang và sỏi hình thành tại bàng quang là 2 yếu tố nguy cơ cao gây sỏi niệu đạo ở nam lẫn nữ. Hiếm khi sỏi tự hình thành ở niệu đạo.
Hẹp niệu đạo hiếm khi xuất hiện ở nữ giới do cấu tạo niệu đạo ngắn, khoảng 3 – 4cm. Trái lại, nam giới là nhóm dễ bị hẹp niệu đạo, do cấu tạo niệu đạo dài và hẹp. Ở nam giới trưởng thành, niệu đạo dài 14 – 16cm, chia ra làm 2 phần:
Có nhiều nguyên nhân gây hẹp niệu đạo như bất thường trong giải phẫu bẩm sinh, sẹo niệu đạo do can thiệp phẫu thuật đường tiết niệu,… Khi bị hẹp niệu đạo, người bệnh gặp khó khăn trong việc làm rỗng bàng quang như khó tiểu, tiểu rắt,… tạo điều kiện cho sỏi hình thành ở bàng quang. Sỏi bàng quang có thể bị kẹt lại ở niệu đạo khi di chuyển theo dòng nước tiểu và gây sỏi niệu đạo.
Viêm tuyến tiền liệt, tăng sản tuyến tiền liệt lành tính,… có thể khiến tuyến tiền liệt tăng kích thước và chèn ép lên niệu đạo, cổ bàng quang, gây hẹp niệu đạo thứ phát, tạo điều kiện cho sỏi hình thành hoặc bị kẹt lại.
Túi thừa niệu đạo có thể hình thành dọc theo niệu đạo, ống mang nước tiểu ra khỏi cơ thể và có thể trở nên chứa đầy nước tiểu, có khả năng dẫn đến nhiễm trùng và các vấn đề khác, như:
Túi thừa niệu đạo rất hiếm, bệnh thường xuất hiện ở phụ nữ từ 40 – 70 tuổi. Trẻ em thường không phát triển tình trạng, trừ trường hợp đã phẫu thuật niệu đạo. Hiện vẫn không rõ nguyên nhân gây túi thừa niệu đạo. Bệnh thường có liên quan đến tình trạng nhiễm trùng tái phát liên tục gây suy yếu thành niệu đạo. Khối trong các tuyến gần niệu đạo cũng có thể gây ra túi thừa niệu đạo. Đôi khi tình trạng này là khuyết tật bẩm sinh hoặc chấn thương trong khi sinh nở.
Một số yếu tố nguy cơ khác có thể gây sỏi niệu đạo gồm:
Dưới đây là những triệu chứng sỏi kẹt niệu đạo dễ nhận biết, người bệnh nên chú ý:
Tiết rắt, tiểu khó, tiểu ngắt quãng là do sỏi niệu đạo có kích thước lớn, chèn ép thậm chí làm tắc nghẽn niệu đạo, ngăn dòng nước tiểu chảy ra, dẫn đến tình trạng tiểu khó, tiểu rắt, dòng nước tiểu ngắt quãng, khó bắt đầu dòng nước tiểu. Ngoài ra, người bệnh có thể cảm giác đau dữ dội, nóng rát, châm chích khi đi tiểu.
Cảm giác đau niệu đạo đặt biệt là khu vực lỗ tiểu khi đi tiểu. Sỏi ở niệu đạo có thể ma sát với niêm mạc niệu đạo và gây viêm, kích ứng, gây các triệu chứng như tiểu khó, tiểu đau, đau buốt vùng niệu đạo khi đi tiểu. Bên cạnh đau niệu đạo, người bệnh có thể thấy sự thay đổi trong chất lượng nước tiểu, nước tiểu đục, đôi kho lẫn máu.
Sỏi mắc ở niệu đạo hoặc bàng quang có thể gây ra máu trong nước tiểu (tiểu máu) và có khả năng mủ (pyuria) nếu nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) phát triển, dẫn đến nước tiểu đục và có mùi hôi. Sỏi trong niệu đạo là nguyên nhân gây nhiễm trùng tiểu và nhiễm trùng tiểu gây triệu chứng có máu hoặc mủ trong nước tiểu do kích hoạt tình trạng viêm trong lòng niệu đạo.
Cảm giác căng tức bàng quang (bụng dưới) mặc dù không thể đi tiểu, thường xảy ra khi sỏi niệu đạo lớn, chặn hoàn toàn dòng nước tiểu. Khi bàng quang đã đầy, tín hiệu cần đi tiểu xuất hiện nhưng niệu đạo đã bị tắc, khiến bàng quang rơi vào tình trạng không trống đúng cách. Tình trạng này kéo dài có thể gây các biến chứng nghiêm trọng, cần được can thiệp điều trị ngay.
Mặc dù hiếm gặp nhưng đôi khi sỏi niệu đạo gây tiểu không tự chủ. Đặc biệt là tình trạng không tự chủ do tràn, tắc nghẽn hoặc kích thích niệu đạo và bàng quang, dẫn đến khó khăn làm trống bàng quang hoàn toàn và rò rỉ nước tiểu không tự nguyện cả ngày lẫn đêm, khiến người bệnh có nguy cơ cao bị nhiễm trùng tiểu.
Nhiễm trùng ở bất kỳ phần nào của đường tiết niệu, đặc biệt là niệu đạo, bàng quang, có thể xuất hiện cùng lúc với sỏi niệu đạo và gây các triệu chứng toàn thân như sốt, ớn lạnh, buồn nôn hoặc nôn, mệt mỏi kéo dài,… Triệu chứng toàn thân càng rõ rệt cho thấy nhiễm trùng đang hoạt động mạnh mẽ.
Sỏi niệu đạo kích thước nhỏ có thể đi ra ngoài mà không gây bất kỳ tác hại hay ảnh hưởng gì đến sức khỏe người bệnh. Tuy nhiên, nếu sỏi có kích thước lớn hoặc bằng độ giãn nở tối đa của đường kính niệu đạo khoảng 8 – 10mm sẽ gây các tác hại tiêu cực đến sức khỏe người bệnh. Một số tác động rõ rệt có thể kế đến như: (2)
Sỏi niệu đạo cần gặp bác sĩ khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc sỏi, gồm:
Sỏi niệu đạo được chẩn đoán bằng các phương pháp sau:
Bác sĩ sẽ thăm khám, hỏi về các triệu chứng bất thường khi đi tiểu hoặc bất kỳ triệu chứng nào người bệnh gặp phải. Các câu hỏi của thể bao gồm:
Ngoài ra, bác sĩ có thể khám lâm sàng thể chất để thăm dò vị trí sỏi hoặc bất kỳ nghi ngờ nào về nhiễm trùng, viêm đang hoạt động tại vùng chậu, gồm:
Các chẩn đoán hình ảnh giúp xác định kích thước và vị trí sỏi ở niệu đạo gồm:
Các xét nghiệm khác có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng nhiễm trùng ở người mắc sỏi niệu đạo bao gồm:
Điều trị sỏi niệu đạo phụ thuộc vào kích thước, vị trí, thành phần của sỏi. Hiện sỏi kẹt niệu đạo được điều trị bằng các phương pháp sau:
Điều trị nội khoa cho sỏi niệu đạo là nỗ lực tống sỏi qua đường tự nhiên, thường được ưu tiên sử dụng cho sỏi ở niệu đạo có kích thước nhỏ hơn hoặc bằng đường kính của niệu đạo khi giãn nở tối đa. Bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng các loại thuốc như: thuốc chẹn alpha, thuốc chẹn kênh canxi, corticosteroid và chất ức chế phosphodiesterase-5 (PDE5),… để kích thích cơ niệu đạo giãn nở, tống xuất sỏi ra ngoài.
So với nam giới, sỏi niệu đạo ở nữ thường đáp ứng điều trị tốt hơn bằng thuốc và hiếm khi cần can thiệp phẫu thuật. Khi dùng thuốc điều trị, bác sĩ cũng khuyến khích người bệnh nên uống nhiều nước để quá trình đào thải sỏi diễn ra thuận lợi hơn. Trường hợp không đáp ứng điều trị bằng thuốc, sỏi niệu quản sẽ được can thiệp điều trị ngoại khoa.
Điều trị ngoại khoa cho sỏi niệu đạo thường là các phương pháp mổ nội soi ít xâm lấn. Nội soi tán sỏi là phương pháp được ưu tiên trong điều trị sỏi niệu đạo ở nam lẫn nữ. Bác sĩ sẽ sử dụng 1 ống nội soi mềm hoặc cứng, gắn camera đưa niệu đạo, sau đó sử dụng năng lượng laser để phá vỡ sỏi. Các mảnh vỡ lớn sẽ được gấp ra ngoài khi bác sĩ rút dụng cụ tán sỏi, những mảnh sỏi nhỏ hơn sẽ được đào thải ra ngoài qua đường tự nhiên.
Phương pháp ngoại khoa điều trị sỏi mắc ở niệu đạo khác cũng được lựa chọn vì ít xâm lấn là gấp sỏi. Bác sĩ sẽ đưa bộ dụng cụ gấp sỏi vào niệu đạo, kết hợp với đầu dò nội soi, tiếp cận sỏi và gấp gọn viên sỏi ra ngoài. Trong các trường hợp người bệnh bị hẹp niệu đạo, bác sĩ cần tiến hành xử lý tình trạng hẹp niệu đạo trước khi loại bỏ sỏi, điều này tạo điều kiện cho mổ sỏi nội soi diễn ra thuận lợi hơn.
Để ngăn ngừa sỏi niệu đạo có một số biện pháp hữu ích sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu hơn về sỏi niệu đạo, nhận biết các triệu chứng, nguyên nhân cũng như cách chẩn đoán và điều trị bệnh. Nếu có dấu hiệu nào bất thường, cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế cần nhất để chẩn đoán và điều trị kịp thời
