Mất ngủ tăng huyết áp có mối liên hệ mật thiết với nhau. Chất lượng giấc ngủ không đảm bảo, mất ngủ kéo dài có thể làm tăng huyết áp thông qua nhiều cơ chế. Mất ngủ tăng huyết áp tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe, kể cả nguy cơ đột quỵ, cần được can thiệp kiểm soát kịp thời.
Giấc ngủ chất lượng giúp ổn định huyết áp và duy trì chức năng tim mạch. Khi giấc ngủ bị gián đoạn, cơ thể tăng tiết các hormone stress như cortisol và adrenaline, làm co mạch máu và tăng huyết áp tạm thời. Nếu mất ngủ kéo dài, tình trạng này có thể dẫn đến tăng huyết áp mạn tính, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ, suy tim hoặc các bệnh lý tim mạch khác.
Người ngủ ít hơn 6 giờ mỗi đêm có nguy cơ bị tăng huyết áp cao hơn so với người ngủ đủ giấc. Mất ngủ không chỉ ảnh hưởng đến huyết áp, mà còn làm suy giảm khả năng điều hòa nhịp tim và chức năng mạch máu, gây gánh nặng lâu dài cho hệ tim mạch. (1)
Thiếu ngủ hoặc giấc ngủ không chất lượng có thể tác động trực tiếp đến cơ chế điều hòa huyết áp của cơ thể. Khi mất ngủ kéo dài, nhiều hệ thống sinh lý bị ảnh hưởng, từ hệ thần kinh tự chủ đến nhịp sinh học và hormone stress, dẫn đến tăng huyết áp tạm thời và mạn tính. Dưới đây là những cơ chế chính giải thích cho tình trạng này: (2)
Hệ thần kinh tự chủ (autonomic nervous system) chịu trách nhiệm điều hòa nhịp tim và huyết áp. Khi mất ngủ, hệ thần kinh giao cảm (một phần của hệ thần kinh tự chủ) bị kích hoạt quá mức, gây co mạch máu, tăng nhịp tim, tăng huyết áp tạm thời. Nếu tình trạng này kéo dài, tăng hoạt động giao cảm liên tục dẫn đến tăng huyết áp mạn tính, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và đột quỵ.
Thiếu ngủ kích thích cơ thể tăng sản xuất cortisol và adrenaline, hai hormone chịu trách nhiệm phản ứng stress. Cortisol làm co mạch và tăng giữ natri, từ đó tăng huyết áp. Adrenaline làm tăng nhịp tim và sức co bóp của tim, gây áp lực lên thành mạch. Sự kết hợp của các hormone stress này gây căng thẳng mạch máu liên tục, dẫn đến rối loạn huyết áp kéo dài.
Giấc ngủ điều hòa nhịp sinh học, bao gồm huyết áp và nhịp tim. Khi mất ngủ, chu kỳ huyết áp bình thường bị phá vỡ, huyết áp không giảm vào ban đêm như bình thường. Sự rối loạn nhịp sinh học cũng làm tăng nguy cơ tăng huyết áp vào ban ngày và ban đêm.
Về lâu dài, rối loạn nhịp sinh học có thể làm giảm khả năng phục hồi và điều hòa huyết áp, tạo tiền đề cho các tình trạng tim mạch nghiêm trọng, đặc biệt là đột quỵ.
Người bị mất ngủ kéo dài hoặc mắc các rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là hội chứng ngưng thở khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea – OSA), có nguy cơ bị tăng huyết áp cao hơn. Cơ chế là ngưng thở gây thiếu oxy tạm thời, kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm huyết áp tăng cao.
Chứng ngưng thở khi ngủ cũng liên quan đến tình trạng tăng tiết hormone stress và rối loạn nhịp sinh học, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Vì thế, điều quan trọng là cần phát hiện và điều trị sớm chứng ngưng thở khi ngủ, để giúp ổn định huyết áp và giảm nguy cơ gặp biến chứng.
Mất ngủ kéo dài kèm tăng huyết áp không được kiểm soát có thể tiềm ẩn nhiều vấn đề sức khỏe đáng lo ngại:
Mất ngủ và tăng huyết áp kéo dài là tình trạng nghiêm trọng, cần được can thiệp điều trị sớm để giảm nguy cơ gặp biến chứng.
Tình trạng mất ngủ tăng huyết áp (mất ngủ huyết áp cao) cần được can thiệp điều trị toàn diện, có thể bao gồm: kết hợp điều trị y tế, thay đổi lối sống, áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học để kiểm soát tốt triệu chứng, hạn chế biến chứng về lâu dài: (3)
Trong nhiều trường hợp, người bệnh cần sử dụng thuốc để kiểm soát huyết áp và cải thiện giấc ngủ. Bác sĩ có thể chỉ định dùng các loại thuốc hạ huyết áp như ACE inhibitors, beta-blockers hoặc lợi tiểu, tùy vào tình trạng bệnh.
Nếu mất ngủ kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định dùng thuốc hỗ trợ giấc ngủ hoặc áp dụng liệu pháp nhận thức hành vi (CBT-I) để cải thiện thói quen ngủ. Điều quan trọng là cần theo dõi huyết áp và chất lượng giấc ngủ định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ kịp thời, tránh diễn tiến thành biến chứng nghiêm trọng.
Điều chỉnh lối sống là bước quan trọng giúp kiểm soát đồng thời tình trạng mất ngủ và tăng huyết áp, thông qua việc:
Áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học là yếu tố quan trọng, giúp ổn định huyết áp và cải thiện giấc ngủ. Người bệnh nên tăng cường ăn rau xanh, trái cây giàu chất chống oxy hóa, ngũ cốc nguyên hạt; bổ sung các dưỡng chất thiết yếu cho tim mạch và hệ thần kinh, như omega-3, magie và kali.
Chế độ ăn cần hạn chế dùng muối, đường tinh luyện, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn, do có thể làm huyết áp tăng và gây viêm mạch máu. Đặc biệt, người bệnh lưu ý cần uống đủ nước và duy trì chế độ ăn cân bằng để tối ưu hóa chức năng tuần hoàn, và giảm căng thẳng cho cơ thể.
Dưới đây là phần giải đáp một số thắc mắc thường gặp liên quan đến tình trạng mất ngủ tăng huyết áp:
Mất ngủ có thể trực tiếp gây tăng huyết áp, đặc biệt là khi thiếu ngủ kéo dài. Khi không ngủ đủ, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt mạnh, làm tim đập nhanh, mạch máu co lại và huyết áp tăng. Các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline tăng cao cũng làm cho huyết áp khó trở về mức bình thường.
Mất ngủ bao lâu tăng huyết áp phụ thuộc vào mức độ thiếu ngủ, tần suất và sức khỏe nền của mỗi người. Thông thường, 1-2 đêm ngủ dưới 5 giờ cũng có thể làm tăng huyết áp tạm thời. Thiếu ngủ liên tục trong 1 – 2 tuần có thể khiến huyết áp tăng kéo dài cả ngày.
Mất ngủ trên 3 tháng làm tăng nguy cơ tăng huyết áp mạn tính, và các biến chứng tim mạch nghiêm trọng khác. Như vậy, kể cả khi thiếu ngủ ngắn hạn cũng gây hại, mỗi người cần lưu ý kiểm soát chế độ sinh hoạt hợp lý.
Người tăng huyết áp chỉ nên dùng thuốc hỗ trợ an thần, hỗ trợ ngủ khi có chỉ định của bác sĩ. Một số loại thuốc ngủ có thể ảnh hưởng đến nhịp tim và huyết áp, tương tác với thuốc hạ huyết áp, gây lệ thuộc nếu sử dụng dài ngày. Vì thế, trong đa số trường hợp, bác sĩ thường ưu tiên điều trị bằng liệu pháp tâm lý – hành vi, thay đổi lối sống và vệ sinh giấc ngủ, chỉ sử dụng thuốc trong thời gian ngắn khi cần thiết.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Mất ngủ tăng huyết áp có mối liên hệ chặt chẽ. Mất ngủ kéo dài làm tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, gây rối loạn hormone và làm huyết áp tăng dai dẳng. Nếu không điều trị, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ suy giảm sức khỏe, hệ miễn dịch, rối loạn thần kinh, nguy cơ đột quỵ, mắc bệnh tim mạch và giảm sức khỏe toàn thân. Vì thế, việc chẩn đoán và can thiệp điều trị kịp thời đóng vai trò quan trọng.
