Điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ

Khi nghe chỉ định điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ, không ít người bệnh hoang mang, lo lắng vì nghĩ rằng phương pháp này nguy hiểm, gây hại cho cơ thể. Thực tế, điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod 131 (I-131) đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới, mang lại hiệu quả điều trị cao và an toàn khi được thực hiện đúng quy trình. Vậy người bệnh ung thư tuyến giáp điều trị iod phóng xạ cần lưu ý điều gì? BS.CKI Lê Ngọc Vinh, Bác sĩ khoa Ngoại vú – Đầu mặt cổ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ chi tiết trong bài viết dưới đây.

Tìm hiểu về phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ

Điều trị iod phóng xạ là một liệu pháp đồng vị phóng xạ, được xem là phương pháp điều trị hữu ích cho một số loại ung thư tuyến giáp. Phương pháp này sử dụng một dạng iod phóng xạ (Radioactive Iodine – RAI) gọi là iod 131 (I-131). I-131 lưu thông khắp cơ thể trong máu, các tế bào tuyến giáp hấp thụ iod trong khi hầu hết các tế bào khác không hấp thụ iod nên đảm bảo an toàn. (1)

Phương pháp iod phóng xạ được ứng dụng trong điều trị cường giáp và một số loại ung thư tuyến giáp. Bài viết này tập trung vào ứng dụng iod phóng xạ trong điều trị ung thư tuyến giáp. (2)

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết của cơ thể có hình giống con bướm, nằm ở phía trước cổ, bên dưới thanh quản và bên trên khí quản. Tuyến giáp đảm nhận nhiệm vụ sản xuất các hormone tuyến giáp. Các hormone này được giải phóng vào máu và vận chuyển đến các mô trong cơ thể, giúp cơ thể sử dụng năng lượng hiệu quả, duy trì thân nhiệt ổn định và duy trì hoạt động bình thường của não, tim, cơ cũng như các cơ quan khác.

Bác sĩ Vinh cho biết, tuyến giáp cần iod để hoạt động bình thường, lượng iod này đến từ chế độ ăn uống hàng ngày. Không có cơ quan nào khác ngoài tuyến giáp sử dụng hoặc hấp thụ iod từ máu, do đó lượng iod dư thừa trong cơ thể sẽ được bài tiết qua nước tiểu.

Vì tuyến giáp sử dụng iod, nên iod phóng xạ có thể được sử dụng để chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tuyến giáp. Các tế bào tuyến giáp hấp thụ iod và nhận một liều bức xạ rất cao, điều này giúp tiêu diệt các tế bào tuyến giáp và bất kỳ tế bào ung thư nào.

Iod có thể được biến đổi thành hai dạng phóng xạ thường dùng trong bệnh lý tuyến giáp là:

• I-123: Không gây tổn hại tế bào tuyến giáp.
• I-131: Có thể được sử dụng để tiêu diệt tế bào tuyến giáp.

Cả hai dạng iod phóng xạ đều được sử dụng dưới dạng viên hoặc dung dịch uống. Iod phóng xạ an toàn cho người từng dị ứng hải sản hoặc thuốc cản quang CT.

Hầu hết người bệnh đều hoang mang, lo lắng khi nghe đến phương pháp iod phóng xạ hay xạ trị vì có vẻ đáng sợ, nhưng thực chất đây là phương pháp điều trị an toàn và được dung nạp tốt. Tùy thuộc vào liều lượng iod phóng xạ sử dụng mà người bệnh có thể xuất viện về nhà ngay trong ngày thực hiện thủ thuật. Đối với liều iod phóng xạ cao hơn, người bệnh cần ở lại một phòng đặc biệt trong bệnh viện và được theo dõi lượng iod phóng xạ được bài tiết qua nước tiểu.

Ai nên thực hiện và không nên thực hiện?

Theo bác sĩ Vinh, điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ chỉ phù hợp với một số loại ung thư tuyến giáp, bao gồm ung thư tuyến giáp thể nang và ung thư tuyến giáp thể nhú. Các tế bào ung thư tuyến giáp có thể hấp thụ iod phóng xạ ngay cả khi chúng đã di căn sang các cơ quan khác của cơ thể. Vì thế, iod phóng xạ có thể là một phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp ngay cả khi ung thư đã di căn.

Tuy nhiên, iod phóng xạ có thể không cần thiết hoặc không phù hợp với tất cả những người mắc các loại ung thư tuyến giáp. Không phải tất cả các tế bào ung thư đều hấp thụ iod. Người bệnh có thể được tiêm một liều thử nghiệm để xem liệu các tế bào ung thư có hấp thụ hay không.

Người bệnh có thể được điều trị bằng iod phóng xạ trong các trường hợp sau:

• Sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt bất kỳ tế bào ung thư nào còn sót lại.
• Điều trị ung thư tuyến giáp đã di căn.
• Điều trị ung thư tuyến giáp tái phát sau điều trị.

Người bệnh có thể chỉ cần điều trị bằng phương pháp iod phóng xạ một lần. Tuy nhiên, cũng có thể lặp lại mỗi 3 tháng một lần trong trường hợp cần thiết, thường là cho đến khi không còn dấu hiệu nào của ung thư tuyến giáp trên phim chụp.

Hãy thông báo cho bác sĩ nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Người bệnh không nên điều trị bằng phương pháp này trong thời gian mang thai. Iod phóng xạ có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thai nhi.

Ngoài ra, hãy hỏi ý kiến bác sĩ nếu đang cho con bú. Người bệnh cũng cần ngừng cho con bú trước khi điều trị bằng iod phóng xạ.

Chuẩn bị cho liệu pháp iod phóng xạ trong điều trị ung thư tuyến giáp

Để phương pháp điều trị iod phóng xạ có hiệu quả, nồng độ hormone kích thích tuyến giáp hay TSH phải cao. Nồng độ TSH cao giúp bất kỳ tế bào ung thư tuyến giáp nào trong cơ thể hấp thụ iod phóng xạ. Để tăng nồng độ TSH, trước khi điều trị bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh:

• Áp dụng chế độ ăn ít iod trong vài tuần trước khi điều trị, điều này giúp các tế bào tuyến giáp hấp thụ iod phóng xạ. Tất cả thực phẩm và đồ uống đều chứa một lượng iod nhất định, vì thế chế độ ăn ít iod nghĩa là người bệnh nên tránh những thực phẩm có hàm lượng iod cao.
• Ngừng uống thuốc hormone tuyến giáp vài tuần trước khi điều trị hoặc tiêm TSH nhân tạo hay còn gọi là TSH tái tổ hợp (rhTSH) mỗi ngày một lần trong 2 ngày.

Tác dụng phụ không mong muốn

Tuyến giáp sẽ hấp thụ hầu hết iod phóng xạ, hầu hết các tế bào khác không hấp thụ iod nên phương pháp này được xem là an toàn. Liều I-131 cao hơn sẽ được sử dụng để tiêu diệt các tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật.

Nhìn chung, iod phóng xạ là phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả cho các bệnh lý tuyến giáp nhưng vẫn tồn tại một số tác dụng phụ không mong muốn như:

• Nếu sử dụng iod phóng xạ để điều trị cường giáp, người bệnh có thể bị suy giáp sau đó.
• Một số nghiên cứu cho thấy có thể tăng nguy cơ ung thư tuyến giáp sau điều trị iod phóng xạ bệnh cường giáp. Ngoài ra, một số nghiên cứu khác cũng gợi ý nguy cơ tăng ung thư thứ phát sau điều trị iod phóng xạ cho ung thư tuyến giáp.
• Sau điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như mất vị giác, đau họng, khô mắt, khô miệng.

1. Đối với nữ giới

Iod phóng xạ (I-123 và I-131) tuyệt đối không sử dụng cho phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú để bảo vệ thai nhi khỏi phơi nhiễm phóng xạ, đồng thời ngăn tổn thương tuyến giáp của trẻ.

Để bảo vệ mô tuyến vú khỏi phóng xạ, phụ nữ cần ngưng cho con bú ít nhất 6 tuần trước khi điều trị bằng I-131, không cho con bú sau điều trị. Phụ nữ cần có kế hoạch trì hoãn mang thai ít nhất 6-12 tháng sau điều trị bằng iod phóng xạ, việc cho con bú sẽ vẫn an toàn ở những lần mang thai sau này.

2. Đối với nam giới

Nam giới điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ có thể làm giảm số lượng tinh trùng hoặc nguy cơ vô sinh tạm thời, kéo dài trong khoảng 2 năm. Nam giới có thể cân nhắc lựa chọn ngân hàng tinh trùng nếu dự kiến phải sử dụng nhiều đợt iod phóng xạ để điều trị ung thư tuyến giáp.

Một số biện pháp giúp hạn chế biến chứng

Mặc dù việc điều trị bằng I-131 nhìn chung là an toàn, tuy nhiên I-131 là chất phóng xạ nên người bệnh cần cố gắng tránh phơi nhiễm phóng xạ cho người khác, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Sau điều trị, người bệnh được yêu cầu tuân thủ các biện pháp phòng ngừa phóng xạ đơn giản để bảo vệ những người xung quanh. Tùy theo quy định của từng quốc gia, người bệnh có thể phải cách ly trong bệnh viện một thời gian để tránh lây phóng xạ sang người khác.

• Khoảng cách càng xa thì mức phơi nhiễm phóng xạ cho người khác càng thấp.
• Nếu người bệnh phải đi lại trong vài ngày sau điều trị, hãy mang theo thư xác nhận của bác sĩ. Lý do là vì các thiết bị dò phóng xạ tại sân bay có thể phát hiện cả lượng phóng xạ rất nhỏ trong cơ thể người bệnh.

Các biện pháp an toàn là những hướng dẫn giúp người bệnh giảm thiểu việc khiến người khác bị phơi nhiễm sau điều trị bằng I-131, bao gồm:

• Ngủ giường riêng, cách giường người khác ít nhất 2m.
• Trì hoãn việc đi làm trở lại.
• Giữ khoảng cách hợp lý với người khác (khoảng 2m)
• Giữ khoảng cách tối đa với trẻ em và phụ nữ đang mang thai (tối thiểu là 2m).
• Hạn chế xuất hiện ở nơi công cộng.
• Không đi máy bay hoặc phương tiện công cộng.
• Không đi ôtô đường dài cùng người khác.
• Không chuẩn bị đồ ăn cho người khác.
• Không dùng chung dụng cụ ăn uống với người khác.
• Uống nhiều nước.
• Ngồi khi đi tiểu và lau sạch bệ toilet sau khi sử dụng.

Thời gian cần tuân thủ các biện pháp an toàn này sẽ phụ thuộc vào:

• Người bệnh điều trị cường giáp hay ung thư tuyến giáp.
• Liều lượng I-131 được sử dụng.
• Các yếu tố khác liên quan đến sức khỏe và hoàn cảnh cá nhân.

Thông thường, thời gian tuân thủ các biện pháp an toàn có thể kéo dài từ 3 ngày đến 2 tuần. Tùy vào từng trường hợp cụ thể mà có thời gian khuyến cáo thực hiện các biện pháp an toàn khác nhau. Người bệnh hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn thời gian cần tuân thủ các biện pháp an toàn phù hợp.

>> Xem thêm: Cách chăm sóc bệnh nhân ung thư vòm họng

Trên đây là những thông tin tổng quan về phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp bằng iod phóng xạ. Nếu có bất kỳ thắc mắc hoặc băn khoăn nào, người bệnh đừng ngần ngại, hãy trao đổi cùng các chuyên gia – bác sĩ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được hướng dẫn cụ thể những lưu ý trước, trong và sau điều trị, tăng hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho bản thân cùng những người xung quanh!