Trong hệ thống tuần hoàn của cơ thể, van động mạch phổi đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa dòng máu từ tâm thất phải đến động mạch phổi. Bất kỳ rối loạn nào của van động mạch phổi đều có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận chuyển oxy trong cơ thể, nguy cơ gây ra nhiều biến chứng cho sức khỏe người bệnh.
Van động mạch phổi là van bán nguyệt ngăn cách tâm thất phải với thân động mạch phổi. Vòng van này phân định buồng tâm thất phải tại chỗ nối của thân động mạch phổi. Van động mạch phổi có vai trò mở ra cho máu từ tâm thất phải đến động mạch phổi và đóng lại ngăn không cho máu chảy ngược.
Van động mạch phổi được ngăn cách với van ba lá bằng một nếp gấp cơ, được gọi là nếp gấp não thất – phễu. Ở rìa vách ngăn, nếp gấp tạo thành mào trên thất chèn vào giữa các chi trước và sau của vách ngăn – phế. Nếp gấp này cũng tạo thành phễu dưới phổi của lỗ ra thất phải. (1)
Van động mạch phổi nằm giữa tâm thất phải và động mạch phổi, đóng vai trò như một cửa chắn một chiều trong hệ tuần hoàn phổi. Van mở ra khi tâm thất phải co bóp để đưa máu nghèo oxy lên phổi để trao đổi khí. Khi tâm thất phải giãn ra, van sẽ đóng lại để ngăn máu trào ngược từ động mạch phổi về tâm thất phải, đảm bảo máu được vận chuyển hiệu quả trong hệ tuần hoàn phổi.
Van động mạch phổi hoạt động dựa vào chênh lệch áp lực giữa tâm thất phải và động mạch phổi. Khi tâm thất phải co bóp (giai đoạn tâm thu), van động mạch phổi mở ra cho phép máu nghèo oxy chảy vào tuần hoàn phổi để được trao đổi oxy.
Sau khi tâm thất phải hoàn thành pha co bóp, áp lực trong tâm thất giảm xuống thấp hơn áp lực trong động mạch phổi, khiến máu có xu hướng chảy ngược lại. Lúc này, van động mạch phổi đóng lại để ngăn không cho máu chảy ngược, giúp duy trì hiệu quả bơm máu của tim và đảm bảo lưu lượng máu đi đến phổi đều đặn. Khi van tim đóng, tâm thất phải sẽ chứa đầy máu để chuẩn bị cho lần co bóp tiếp theo.
Van động mạch phổi nằm ở đầu ra của tâm thất phải và đầu vào của động mạch phổi. Đây là van tim nằm ở vị trí trước nhất trong số bốn van tim chính. Van động mạch phổi ở phía sau xương ức, tương ứng với khoảng gian sườn 2 bên trái.
Van động mạch phổi bao gồm ba lá van: lá van trước, lá van trái và lá van phải. Mỗi lá van được ngăn cách với nhau bằng một mép van. Bên dưới bờ tự do, các lá van chồng lên nhau khoảng vài milimet để đảm bảo đóng kín lòng van. Khu vực chồng lấp này được gọi là bán nguyệt.
Ở phần trung tâm của bán nguyệt, có một lớp xơ dày cục bộ tạo thành một nốt (nốt van Arantius) giúp đóng kín lòng van tối đa. Ở bờ trên của van động mạch phổi, có một túi được hình thành bởi lá van và thành động mạch liền kề gọi là xoang Valsalva.
Van động mạch phổi có đường kính khoảng 20 mm. Kích thước chính xác của van phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chiều cao, cân nặng, giới tính và tuổi tác. Van động mạch phổi thường có kích thước lớn hơn một chút so với van ba lá, nhưng nhỏ hơn van động mạch chủ. (2)
Hầu hết các bệnh lý liên quan đến bất thường van ở động mạch phổi là bệnh tim bẩm sinh. Một số ít trường hợp, các vấn đề về van động mạch phổi phát triển khi trưởng thành và thường do các bệnh lý khác như tăng huyết áp phổi.
Không lỗ van động mạch phổi là bệnh tim bẩm sinh, trong đó van phổi không được hình thành hoặc mô chặn lỗ mở của van. Máu đen từ thất phải không thể lên động mạch phổi trực tiếp qua van động mạch phổi. Tuần hoàn phổi sẽ phụ thuộc hoàn toàn ống động mạch là cấu trúc mạch máu nối từ động mạch chủ đến động mạch phổi. Vì vậy trẻ sau khi sinh ra cần được can thiệp thông tim đặt stent ống động mạch để đảm bảo sự sống còn. Sau đó tuỳ mức độ thiểu sản của động mạch phổi, trẻ em sẽ được phẫu thuật sửa chữa sau đó.
Tứ chứng Fallot là một trong những bệnh tim bẩm sinh tím thường gặp. Bệnh bao gồm các đặc điểm bất thường: thông liên thất lớn, phì đại thất phải, tắc nghẽn đường thoát thất phải và động mạch chủ cưỡi ngựa. Phẫu thuật là phương pháp điều trị tứ chứng Fallot hiệu quả nhất cho trẻ, thường được tiến hành ở tháng thứ 3-6 đầu đời.
Hẹp van động mạch phổi là tình trạng bị thu hẹp đầu ra động mạch phổi, mở không đúng cách khiến máu khó lưu thông từ tim lên phổi. Mức độ hẹp van có thể từ nhẹ đến nặng và ảnh hưởng đến khả năng gắng sức của người bệnh. Các triệu chứng thường gặp bao gồm khó thở khi gắng sức, đau ngực, tim đập nhanh, mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp điều trị kịp thời như biến chứng nhiễm trùng, ảnh hưởng đến hoạt động bơm máu, suy tim, loạn nhịp tim.
Hở van động mạch phổi xảy ra khi van không đóng kín hoàn toàn, khiến máu bị rò rỉ, trào ngược từ động mạch phổi về tâm thất phải. Tình trạng này có thể là bẩm sinh hoặc do mắc phải sau các bệnh lý khác. Hở van động mạch phổi nhẹ thường ít gặp triệu chứng. Tuy nhiên, khi mức độ hở từ trung bình đến nặng, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu giống suy tim, bao gồm: khó thở, mệt mỏi, choáng váng, ngất xỉu, tim đập nhanh, và sưng ở bụng hoặc chân.
Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng để có đánh giá tổng thể tình trạng sức khỏe tim mạch. Đồng thời, ghi nhận các triệu chứng như tím tái, khó thở hay phù nề. Từ đó có chỉ định làm các phương pháp cận lâm sàng khác giúp chẩn đoán tình trạng sức khỏe van động mạch phổi như:
Chủ động thăm khám sức khỏe tim mạch định kỳ là giải pháp giúp phát hiện sớm các bất thường về tim, có biện pháp điều trị kịp thời, ngăn chặn biến chứng và nâng cao hiệu quả chữa trị. Đặc biệt, đối với người đã được chẩn đoán có bất thường liên quan đến van tim hoặc đã trải qua can thiệp van tim, cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám để theo dõi tình trạng van và kịp thời xử trí các biến chứng tiềm ẩn.
Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm với chuyên môn cao trong lĩnh vực tim mạch, là địa chỉ uy tín được nhiều người lựa chọn đến thăm khám và điều trị. Trung tâm được đầu tư hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại như máy cộng hưởng từ MRI chuyên tim, siêu âm tim 4D, máy chụp CT 1975 lát cắt đồng bộ, hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA)… giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và theo dõi điều trị.
Nhằm đáp ứng nhu cầu khám và điều trị chuyên sâu các bệnh lý về van tim, Trung tâm Tim mạch triển khai Phòng khám tim mạch 4 – Van tim dưới sự dẫn dắt của ThS.BS Phạm Đỗ Anh Thư – Trưởng đơn vị van tim. Cùng với đó là đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, phòng khám mang đến giải pháp điều trị toàn diện bệnh lý van tim cho mọi đối tượng bệnh nhân, từ trẻ em đến người cao tuổi.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các bệnh lý liên quan về van động mạch phổi tuy phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Vì vậy, mỗi người nên chủ động thăm khám, kiểm tra sức khỏe định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe hệ tim mạch.
