Đầu gối có vai trò rất quan trọng trong các chuyển động của cơ thể. Tuy nhiên, bộ phận này lại dễ bị tác động bởi ngoại lực, dẫn tới chấn thương và các bệnh lý xương khớp nghiêm trọng. Vì thế, việc tìm hiểu cấu tạo khớp gối và những bệnh lý thường gặp sẽ giúp bảo vệ và chăm sóc bộ phận này tốt hơn.
Đầu gối hay khớp gối là một trong các khớp lớn nhất của cơ thể. Nằm tại vị trí trung tâm tiếp giáp, liên kết ba trục xương chính gồm:
Ngoài ra, khớp gối như một khớp bản lề, hoạt động nhờ vào sự phối hợp từ hệ thống cơ, gân, dây chằng, sụn, bao khớp.
Khớp đầu gối có kích thước và biên độ vận động lớn. Bộ phận này có cấu tạo phức tạp, đóng vai trò quan trọng trong các chuyển động của cơ thể. (1)
Những thành phần chính cấu tạo khớp gối gồm: (2)
Chức năng của khớp gối gồm: (3)
Chức năng của dây chằng chéo trước (ACL) là chống lại sự di lệch ra trước của mâm chày so với xương đùi, chống sự chuyển động xoay vào trong của cẳng bàn chân. Khi ACL bị tổn thương, đầu gối sẽ bị mất vững, gây nhiều khó khăn cho người bệnh trong những hoạt động cường độ cao (nhảy, chạy nhanh, chạy lên dốc, di chuyển đổi hướng đột ngột…).
Đối các hoạt động ở cường độ thấp (đi bộ, chạy nhẹ, đạp xe…), về cơ bản chức năng của khớp gối vẫn được đảm bảo. Tuy nhiên, lâu dài, tình trạng này có thể gây tổn thương sụn khớp, sụn chêm, dẫn tới thoái hóa khớp gối sớm. Ngoài ra, tình trạng mất vững khớp gối còn làm tăng nguy cơ té ngã, tai nạn trong sinh hoạt hằng ngày, có thể gây ra các tổn thương nghiêm trọng.
Dây chằng chéo sau (PCL) giúp hạn chế sự di lệch ra sau của mâm chày so với xương đùi. Kích thước của PCL lớn hơn ACL.
Dây chằng chéo sau ít tham gia vào việc hạn chế chuyển động xoay của khớp gối. Do đó, nguy cơ chấn thương PCL thường thấp hơn so với ACL. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người bệnh cần phẫu thuật khớp gối.
Dây chằng bên trong (MCL) và dây chằng bên ngoài (LCL) hiếm khi đứt hoàn toàn sau những chấn thương đơn giản. Chúng thường chỉ bị đụng dập và phù nề. Tuy vậy, với những chấn thương nặng (đứt 1 hay 2 dây chằng); hoặc thậm chí đi kèm những dây chằng chéo thì sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới cấu trúc khớp gối, để lại nhiều di chứng lớn về sau.
Tình trạng rách sụn chêm có thể xảy ra đơn độc. Tuy vậy, phần lớn trường hợp thường kèm theo tổn thương đứt dây chằng chéo, hay là hậu quả của tổn thương đứt dây chằng chéo trước đó nhưng không có biện pháp xử trí.
Các thành phần trong khớp gối liên kết với nhau vững chắc bởi hệ thống dây chằng đầu gối, gân, cơ, bao khớp. Do đó, phải cần tới một lực tác động rất mạnh gây đứt rách nhiều thành phần của khớp gối mới đủ dẫn tới trật khớp gối.
Một số trường hợp khớp gối có khả năng bật lại vị trí ban đầu. Tuy nhiên, phần lớn sẽ ở nguyên vị trí trật. Tình trạng này gây nhiều khó khăn trong vận động, buộc người bệnh phải có sự trợ giúp mới có thể di chuyển.
Tất cả những chấn thương tại vùng khớp gối đều có thể dẫn tới gãy xương. Đường xương gãy khi lan vào mặt khớp có thể làm mất đi sự trơn tru của khớp khi hoạt động. hi không có biện pháp can thiệp sớm, tình trạng này có thể dẫn tới cứng khớp, mất chức năng khớp gối. Các chấn thương xương ở khớp gối thường gặp như:
Bong điểm bám gân/dây chằng vùng gối là dạng tổn thương có nguyên nhân và cơ chế tương tự tổn thương đứt dây chằng. Thay vì đứt ngang dây chằng/gân, phần xương mà dây chằng/gân bám vào lại bị nhổ bung lên, giống như việc cầm thân cây nhổ bật rễ cây. Lúc này, phần xương điểm bám của gân/dây chằng là rễ cây.
Những tổn thương dạng này thường gặp như:
Đối với vết thương hở có thể dùng gạc hay vải sạch, ép lên miệng vết thương để cầm máu. Tuyệt đối không tự ý vận chuyển người bị thương, cần gọi trợ giúp y tế để đưa người bị thương tới cơ sở y tế gần nhất.
Nếu người bệnh không quá đau, có thể tự cử động một phần khớp gối nhưng đi lại khó khăn, thì sẽ cần cố định khớp gối. Đối với trường hợp này có thể dùng nẹp gỗ hay những loại nẹp chuyên dụng để cố định bên gối tổn thương. Sau đó, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám.
Phương pháp RICE, dùng đai hoặc nẹp cố định sẽ phù hợp với các trường hợp tổn thương nhẹ hay người bệnh lớn tuổi và cường độ vận động thấp. Các phương pháp này sẽ giúp bảo vệ khớp gối khỏi tình trạng mất vững.
Bên cạnh đó, phục hồi chức năng – vật lý trị liệu cũng thường được chỉ định thực hiện để tăng cường sức mạnh cho cơ ở chân, giúp hồi phục các chức năng vận của khớp gối sau tổn thương.
Đối với các chấn thương khớp gối nặng, bác sĩ sẽ cân nhắc đến chỉ định phẫu thuật. Phương pháp phẫu thuật sẽ tùy thuộc vào tình trạng tổn thương. Thông thường, bác sĩ sẽ dựa trên tình trạng tổn thương của mỗi người bệnh để quyết định phương pháp phẫu thuật phù hợp.
Để bảo vệ và nâng cao sức khỏe khớp gối, cần lưu ý: (4)
Khi bị đau và sưng khớp gối, bạn nên tạm dừng đi bộ, chạy hay bất cứ hoạt động có tác động mạnh. Thay vào đó nên áp dụng các biện pháp giảm đau theo nguyên tắc RICE và dùng thuốc giảm đau không kê đơn (nếu cần).
Trung tâm Chấn thương chỉnh hình và khoa Cơ xương khớp – Hệ thống BVĐK Tâm Anh, là nơi quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành, bác sĩ Cơ xương khớp giàu kinh nghiệm, tận tâm, nhiệt tình như: TTND.GS.TS.BS Nguyễn Việt Tiến; PGS.TS.BS Đặng Hồng Hoa; PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Thủy, TS.BS Chế Đình Nghĩa, ThS.BS.CKII Trần Anh Vũ; ThS.BS.CKI Lê Đình Khoa, ThS.BS Nguyễn Quang Tôn Quyền; TS.BS.CKII Vũ Hữu Dũng, TS.BS Văn Đức Minh Lý, ThS.BS.CKII Nguyễn Ngọc Tiệp, ThS.BS.CKI Đặng Khoa Học, ThS.BS.CKI Mai Hoàng Dương, ThS.BS Trần Thị Hoài Thanh, BS.CKI Kim Thành Tri, BS.CKI Lê Thanh Vương… Đây cũng là một trong những đơn vị tiên phong trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp với kỹ thuật hiện đại theo phác đồ cập nhật quốc tế.
Bệnh viện còn được trang bị hệ thống máy móc, trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại như: máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, máy cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, robot Artis Pheno, máy đo mật độ xương, máy siêu âm, hệ thống kính vi phẫu thuật Opmi Vario 700 Zeiss, bàn mổ Meera-Maquet, máy đo bàn chân bẹt và in 3D lót đế giày chuyên dụng, Robot lượng giá sức mạnh Dây chằng khớp gối… để có thể phát hiện sớm các tổn thương và điều trị hiệu quả các bệnh lý về cơ xương khớp…
BVĐK Tâm Anh còn sở hữu hệ thống phòng khám khang trang, khu nội trú cao cấp; khu vực phục hồi chức năng hiện đại; quy trình chăm sóc hậu phẫu toàn diện giúp bệnh nhân nhanh chóng hồi phục và ổn định sức khỏe sau phẫu thuật.
Để đặt lịch khám và điều trị với các chuyên gia đầu ngành tại Trung tâm Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Những thông tin cơ bản về cấu tạo, chức năng và một số bệnh lý ở đầu gối sẽ giúp bạn bảo vệ và nâng cao sức khỏe khớp gối. Đây là cấu trúc xương khớp có vai trò quan trọng trong các vận động hàng ngày. Vì thế, khi nhận thấy bất kỳ bất thường gì ở khớp gối, người bệnh nên nhanh chóng đi đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, chẩn đoán và có hướng điều trị phù hợp, ngăn ngừa tiến triển nặng.
