Hạch là gì? Các vị trí thường xuất hiện trên cơ thể

Trong cơ thể có đến 600 hạch với hình dạng và kích thước khác nhau. Vậy hạch là gì? Hạch thường xuất hiện ở đâu trên cơ thể. Bài viết dưới đây, Thạc sĩ bác sĩ Đoàn Minh Trông, Đơn vị Đầu Mặt Cổ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM giải đáp về bộ phận này và vị trí thường xuất hiện trên cơ thể.

Hạch là gì?

Hạch là cơ quan nhỏ hình hạt đậu có chức năng lọc các chất trong cơ thể. Các tế bào giúp chống nhiễm trùng tạo nên các hạch bạch huyết cùng với mô bạch huyết. Trong cơ thể có hàng trăm hạch bạch huyết, đặc biệt thường xuất hiện ở nách, cổ và háng.

Hạch có cấu tạo như thế nào?

Hạch cấu tạo từ mô bạch huyết và các loại tế bào khác nhau bao gồm: (1)

• Tế bào bạch cầu (tế bào lympho).
• Tế bào B.
• Tế bào T.
• Tế bào đuôi gai.
• Đại thực bào.
• Tế bào plasma.

Hạch chia thành 3 khu vực: vùng vỏ, vùng cận vỏ, vùng tủy.

• Vỏ ngoài được bọc bởi tổ chức liên kết dạng sợi gọi là vỏ xơ. Trên bề mặt vỏ xơ và mạch bạch huyết nhỏ phân bố. Phần lõm nằm ở bề mặt hạch thường gọi rốn hạch – nơi mạch bạch huyết, tĩnh mạch và động mạch đi vào và đi ra.
• Trong hạch là nhu mô hạch, gồm:
  • Mô lưới: tế bào hình võng liên kết tạo thành mạng lưới tế bào.
  • Hệ thống tế bào: Bộ phận này chứa tương bào, các lympho bào, đại thực bào. Trong đó gồm 3 loại tế bào phân bố thành 3 vùng:
    • Vỏ ngoài: Vùng này bao quanh miền tủy, mật độ lympho B nhiều nhất tạo các nang bạch huyết.
    • Vỏ trong: Vùng này nằm dưới vỏ ngoài, chứa hầu hết các tế bào lympho T bất hoạt, đại thực bào, các tế bào tương bào,…
    • Vùng tủy: Vùng này chứa tế bào plasma, các dây tủy với nhiệm vụ tiết ra kháng thể.
• Xoang bạch huyết (nang bạch huyết): Trong mỗi khoang của hạch có một vùng cận vỏ tế bào T, một vùng vỏ được tạo thành từ tế bào nang B, vùng đế của nang ở miền tủy khi lưu thông qua có thể làm sạch hệ bạch huyết.

Chức năng của hạch

Một số chức năng của hạch, bao gồm: (2)

• Lọc các chất trong dịch bạch huyết: Hạch có chức năng lọc các chất trong dịch bạch huyết – chất lỏng chảy ra từ tế bào và mô. Trong dịch bạch huyết chứa:
  • Protein.
  • Khoáng chất.
  • Chất béo.
  • Chất dinh dưỡng.
  • Tế bào bạch cầu (tế bào lympho).
  • Tế bào bị hỏng.
  • Các tế bào ung thư.
  • Vi khuẩn hoặc virus.

Dịch bạch huyết chảy qua các mô tạo nên các hạch bạch huyết. Các tế bào sẽ tiêu diệt và loại bỏ chất thải, đặc biệt là vi khuẩn hoặc virus tấn công từ bên ngoài để hệ thống miễn dịch luôn khỏe.

• Phối hợp với 2 hệ thống trong cơ thể: Hạch phối hợp chặt chẽ với 2 hệ thống trong cơ thể, bao gồm:
  • Hệ thống miễn dịch: Hệ thống này bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn và vi rút tấn công gây bệnh hoặc nhiễm trùng. Hệ thống miễn dịch giúp cơ thể luôn khỏe mạnh.
  • Hệ bạch huyết: Hệ thống này thuộc một phần của hệ thống miễn dịch, có chức năng bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn, virus tấn công gây bệnh. Ngoài ra, hệ bạch huyết còn giúp duy trì chất lỏng khắp cơ thể, hấp thụ chất dinh dưỡng, chất béo và loại bỏ chất thải khỏi tế bào.

Các vị trí nổi hạch trên cơ thể ở đâu?

Một số vị trí nổi hạch trên cơ thể, bao gồm:

• Hạch cổ: Hạch thuộc nhóm hạch đầu mặt cổ và được chia nhỏ theo vị trí gồm:
  • Hạch ở cổ trước thường sưng lên khi người bệnh cảm lạnh hoặc viêm họng liên cầu khuẩn.
  • Hạch cổ sau thường nằm phía sau dải cơ ở một bên cổ. Chúng thường sưng khi người bệnh mắc bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng.
  • Hạch chẩm nằm phía sau cổ ở đáy hộp sọ. Hạch này thường sưng do nhiễm trùng như HIV.
• Hạch nách: Hạch này nằm ở nách, thường có từ 10-40 hạch. Đây là vị trí này rất quan trọng trong việc chẩn đoán ung thư vú, bác sĩ có thể dựa vào đây kiểm tra mức độ tiến triển của ung thư. Khi tế bào ung thư bong ra khỏi khối u vú sẽ di chuyển đến các hạch nách đầu tiên. Bởi, tế bào ung thư có xu hướng lây lan qua hạch theo một mô hình cụ thể.
• Hạch ngực: Hạch nằm ở trung tâm khoang ngực giữa phổi, bạn không thể cảm nhận được hạch nhưng có thể nhìn thấy thông qua hình ảnh như chụp CT hoặc chụp cắt lớp phát xạ positron (PET). Bác sĩ kiểm tra hạch này để xác định giai đoạn ung thư phổi và một số bệnh ung thư hạch.
• Hạch háng (bẹn): Hạch có nhiệm vụ lọc dịch bạch huyết từ bàn chân đến háng nên có thể sưng. Bởi một số lý do như chấn thương, bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhiễm trùng da, nhiễm trùng nấm men và ung thư.
• Hạch bụng: Hạch nằm ở vùng bụng dưới, khu vực chứa xương hông, bàng quang, trực tràng và các cơ quan sinh sản. Hạch này chỉ thấy được thông qua xét nghiệm hình ảnh. Hạch bụng sưng có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư bàng quang, tuyến tiền liệt, cổ tử cung, buồng trứng hoặc hậu môn.

Đặc điểm nhận dạng

Hạch có đặc điểm nhận dạng trông giống như những hạt đậu đang nảy mầm. Hạch nông dưới da như cổ, nách, bẹn có thể sờ thấy được. Ngoài ra, một số hạch ở vùng ngực hoặc bụng nằm sâu hơn, khó sờ thấy được. Khi hạch sưng lên có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh nhiễm trùng hoặc nguy cơ ung thư tiềm ẩn. Vì vậy, khi xuất hiện tình trạng này, người bệnh hãy đến gặp bác sĩ khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, BVĐK Tâm Anh TP.HCM để được khám và chẩn đoán bệnh chính xác.

Kích thước và số lượng hạch

Hạch có kích thước bằng hạt đậu, nhỏ khoảng 1 – 2cm. Trong cơ thể người trưởng thành có khoảng 600 hạch. Số lượng có thể thay đổi tùy tình trạng cơ thể mỗi người.

Triệu chứng cảnh báo các bệnh lý ở hạch

Triệu chứng cảnh báo các bệnh ở hạch khác nhau tùy theo tình trạng của từng người, phổ biến nhất là sưng. Triệu chứng này thường cảnh báo bệnh phù bạch huyết, xảy ra khi dịch bạch huyết không thể chảy bình thường và bắt đầu tích tụ trong các mô mềm gần đó. Các triệu chứng sưng cảnh báo bệnh bao gồm: (3)

• Hạch gây đau.
• Hạch tăng kích thước, phình ra dưới da.
• Người bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như sốt, đau họng hoặc sổ mũi.
• Cơ thể đổ mồ hôi nhiều, đặc biệt vào ban đêm.

Nếu người bệnh nhận thấy các hạch to hơn và không có triệu chứng bệnh hoặc nhiễm trùng, hãy đến bác sĩ khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, BVĐK Tâm Anh TP.HCM để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Những tình trạng ảnh hưởng đến hạch

Một số tình trạng ảnh hưởng đến hạch, bao gồm:

• Hạch bị sưng: Hạch sưng to khi hệ thống miễn dịch đang chống lại nhiễm trùng hoặc bệnh như viêm họng liên cầu khuẩn, bạch cầu đơn nhân, nhiễm trùng vết thương, HIV,…
• Ung thư hạch: Tế bào ung thư bắt đầu trong hệ bạch huyết, bao gồm ung thư hạch Hodgkin và ung thư hạch không Hodgkin. Ung thư Hodgkin xảy ra khi tế bào ung thư lây lan từ cụm bạch huyết này sang cụm bạch huyết khác. Ngược lại, ung thư hạch không Hodgkin, tế bào ung thư sẽ lây lan khắp hệ thống bạch huyết không có trật tự nào.
• Bệnh phổi đột lỗ: Bệnh xảy ra khi tế bào phát triển ngoài tầm kiểm soát trong phổi, hạch bạch huyết và thận.
• Hội chứng tăng lympho: Đây là tình trạng tế bào bạch cầu di truyền bất thường gây tích tụ trong hạch bạch huyết, gan và lá lách.
• Viêm hạch mạc treo ruột: Đây là tình trạng gây sưng, viêm các hạch bạch huyết ở bụng.
• Bệnh Kikuchi: Đây là tình trạng khiến các hạch bạch huyết sưng và đau.
• Bệnh Castleman: Đây là tình trạng các tế bào trong hệ bạch huyết phát triển quá mức.

Làm gì để giữ hạch khỏe mạnh?

Để giữ hạch khỏe mạnh, khách hàng có thể chăm sóc bằng cách sau: (4)

• Uống nhiều nước.
• Giữ chế độ ăn uống cân bằng.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu và một số sản phẩm tẩy rửa.
• Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc.
• Chăm sóc vết thương đúng cách để ngừa nhiễm trùng sau chấn thương.

Khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM quy tụ các chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm, liên tục cập nhật phương pháp điều trị mới trên thế giới giúp tầm soát ung thư, chẩn đoán sớm ung thư, lên kế hoạch điều trị toàn diện, hiệu quả và rút ngắn thời gian đáng kể. Đặc biệt, bệnh viện liên tục về các trang thiết bị hiện đại từ các nước Mỹ, Hàn, Âu,… trên thế giới nhằm hỗ trợ việc điều trị nhanh, hiệu quả và đạt thẩm mỹ cho người bệnh.

Hạch rất quan trọng trong cơ thể, giúp hệ thống bạch huyết và hạch bạch huyết hoạt động tốt. Thông qua bài viết, khi người bệnh phát hiện hạch sưng lên có hãy đến gặp khác sĩ khoa Ngoại Vú – Đầu Mặt Cổ để được điều trị kịp thời, ngăn biến chứng ảnh hưởng đến tính mạng.