Chụp CT sọ não và các thông tin quan trọng

Chụp CT sọ não là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, giúp bác sĩ quan sát rõ cấu trúc não bộ. Vậy ưu, nhược điểm của phương pháp này là gì? Kỹ thuật chụp CT ở sọ não​ có gây ảnh hưởng gì không?

Chụp CT sọ não là gì?

Chụp CT sọ não hay còn gọi là chụp cắt lớp vi tính sọ não là kỹ thuật dùng tia X để tạo hình ảnh chi tiết của vùng đầu và mặt. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát mắt, xương mặt, xoang, tai trong. Phương pháp này thường được chỉ định khi người bệnh có triệu chứng đau đầu hoặc nghi ngờ tổn thương não.

Khi chụp, người bệnh nằm trên bàn chụp gắn liền với máy CT. Đầu được cố định trong máy để các tia X quét qua nhiều góc khác nhau, tạo ra từng lát cắt mỏng của vùng đầu. Sau đó, máy sẽ ghép các lát cắt này thành hình ảnh tổng thể giúp bác sĩ dễ dàng quan sát, đánh giá.

Các loại chụp CT não

Các loại chụp CT não hiện nay có thể gồm:

1. Chụp CT có tiêm thuốc cản quang

Thuốc cản quang là một dung dịch đặc biệt giúp hình ảnh hiển thị rõ hơn, thường được tiêm vào tĩnh mạch ở tay khi chụp CT sọ não. Một số loại chụp CT có tiêm thuốc cản quang gồm:

• Chụp CT mạch máu (CTA): Phương pháp này giúp bác sĩ nhìn rõ hệ thống mạch máu trong não và đánh giá dòng chảy của máu. CTA thường được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ cục máu đông gây đột quỵ, phình mạch hoặc dị dạng động – tĩnh mạch.
• Chụp CT tưới máu: Kỹ thuật này đo lưu lượng máu đến các vùng của não, giúp xác định phần mô não còn có thể cứu được sau khi người bệnh bị đột quỵ (gọi là “vùng bán tối thiếu máu”).
• Chụp CT tĩnh mạch (CTV): Dùng thuốc cản quang để thấy rõ hệ thống tĩnh mạch dẫn máu ra khỏi não. CTV giúp bác sĩ phát hiện huyết khối trong các tĩnh mạch hoặc xoang tĩnh mạch não. (1)

2. Chụp CT không cản quang

Đây là phương pháp chụp CT sọ não nhanh nhất, thường được chỉ định trong các trường hợp cấp cứu để phát hiện chấn thương đầu, xuất huyết, đột quỵ, dịch ứ trong não. Nếu cần thêm chi tiết, bác sĩ có thể chỉ định chụp thêm CT có thuốc cản quang.

3. Các kỹ thuật CT chuyên biệt khác

• CT năng lượng kép (DECT): Sử dụng hai mức năng lượng tia X để tạo hình ảnh sắc nét và chi tiết hơn. DECT giúp phân biệt máu, canxi và thuốc cản quang, hỗ trợ bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân, phát hiện xuất huyết, khối u rõ ràng hơn.
• Chụp PET-CT kết hợp: Đây là sự kết hợp giữa CT (hình ảnh cấu trúc) và PET (hình ảnh hoạt động của tế bào). Kỹ thuật này được dùng khi chụp CT thông thường không xác định được nguyên nhân gây ra triệu chứng, chẳng hạn như như mất trí nhớ hoặc co giật. PET-CT cũng giúp phân biệt các loại sa sút trí tuệ và đánh giá khối u não hiệu quả.

Trước khi chụp, người bệnh được tiêm một lượng nhỏ chất phóng xạ gọi là “chất đánh dấu”. Những tế bào hoạt động mạnh (như tế bào ung thư hoặc tế bào vùng viêm) sẽ hấp thu chất này và sáng lên trên hình ảnh. Máy sẽ chụp cả CT và PET, sau đó ghép lại thành hình ảnh 3D, giúp bác sĩ quan sát cả cấu trúc và mức độ hoạt động của não bộ.

Chụp CT não có tác dụng gì?

Chụp CT não giúp bác sĩ phát hiện nhiều vấn đề khác nhau, gồm:

• Khối u trong não.
• Đánh giá, chẩn đoán đột quỵ.
• Tổn thương xương quanh xoang.
• Gãy xương sọ.
• Bất thường trong cấu trúc não.
• Nguyên nhân của các triệu chứng đột ngột như đau đầu dữ dội, ngất, co giật hoặc yếu liệt.
• Ứ dịch trong não (não úng thủy).
• Chấn thương sọ não, gồm bầm dập, tụ máu và xuất huyết.

Chụp CT sọ não giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí để lấy mẫu mô, hỗ trợ đắc lực cho quá trình sinh thiết não. Phương pháp này còn được dùng để định hướng trong phẫu thuật não hoặc lập kế hoạch xạ trị, đảm bảo tia xạ tập trung đúng vị trí cần điều trị.

Đối với người bệnh u não, sau điều trị, chụp CT sọ não định kỳ giúp theo dõi sự diễn tiến u có tái phát hay không hoặc u có thay đổi kích thước, phát triển hay không. Trong một số trường hợp như đột quỵ, bác sĩ có thể chụp CT ở sọ não kết hợp thêm vùng cổ để kiểm tra tình trạng mạch máu xung quanh.

Ưu, nhược điểm của chụp cắt lớp não

Ưu và nhược điểm trong chụp cắt lớp não như sau:

1. Ưu điểm chụp CT sọ não

• Quá trình chụp nhanh chóng, đơn giản, hữu ích trong việc chẩn đoán và điều trị cho các trường hợp cấp cứu.
• Cung cấp hình ảnh chính xác, rõ nét, chi tiết hơn chụp X-quang thông thường. CT có ưu điểm vượt trội trong việc chụp xương và mạch máu.
• Là kỹ thuật không xâm lấn, không đau, chi phí hợp lý.
• CT là phương pháp thay thế phù hợp cho MRI, được khuyến khích áp dụng cho người có cấy ghép kim loại trong cơ thể.
• Hình ảnh CT ít bị ảnh hưởng bởi chuyển động của người bệnh hơn so với MRI.

2. Hạn chế của chụp CT sọ não

• CT thường không được chỉ định cho phụ nữ mang thai, trừ khi không có biện pháp chẩn đoán thay thế nào khác.
• CT kém hiệu quả hơn MRI trong việc cung cấp hình ảnh chi tiết mô mềm của não.
• Thuốc cản quang được sử dụng trong quá trình chụp CT có thể gây ra phản ứng dị ứng hoặc sốc phản vệ (rất hiếm gặp) ở một số người.

Xem thêm:

• Chụp CT đầu: Ưu nhược điểm và quy trình thực hiện
• Hình ảnh chấn thương sọ não trên phim chụp CT ra sao?

Chụp CT não có ảnh hưởng gì không?

Chụp CT sử dụng tia X, vì vậy người bệnh buộc phải tiếp xúc với một lượng bức xạ nhỏ. Tuy nhiên, mức phơi nhiễm này rất thấp và an toàn trong giới hạn cho phép.

Với trẻ em, việc chụp CT (nếu có) cần được hướng dẫn và chuẩn bị cẩn thận. Nếu trẻ còn nhỏ hoặc lo lắng quá mức, bác sĩ có thể cho dùng thuốc an thần nhẹ để giúp trẻ nằm yên và giảm cảm giác sợ hãi. Gia đình nên trao đổi trước với bác sĩ để hiểu rõ quy trình, lý do cần chụp và mức độ ảnh hưởng của tia bức xạ đối với trẻ. Tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, các bác sĩ luôn ưu tiên sử dụng liều tia xạ thấp nhất, từ các máy CT thế hệ mới để đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ (trong trường hợp cần thiết phải chụp).

Với phụ nữ mang thai, tia X từ quá trình chụp CT sọ não thường không gây hại cho thai nhi (ở vùng bụng), nhưng bác sĩ có thể đề xuất phương pháp khác như siêu âm hoặc MRI để tránh phơi nhiễm không cần thiết.

Quy trình thực hiện chụp CT scan sọ não

Quy trình thực hiện chụp CT scan sọ não có thể được tiến hành như sau (thông tin tham khảo):

1. Trước khi thực hiện

• Người bệnh cần tháo bỏ toàn bộ vật dụng bằng kim loại như kẹp tóc, trang sức, đồng hồ, răng giả, máy trợ thính để tránh nhiễu hình ảnh trong quá trình chụp.
• Thông báo với bác sĩ hoặc nhân viên y tế nếu mắc các bệnh như hen suyễn, tiểu đường, suy thận, bệnh tim mạch hoặc dị ứng thuốc.
• Nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai, cần báo ngay cho nhân viên y tế để được tư vấn phương án thay thế an toàn.
• Trước khi chụp, người bệnh nên nhịn ăn 4–6 tiếng, có thể uống ít nước lọc trước khi chụp 2 tiếng để đảm bảo an toàn.

2. Trong quá trình thực hiện

• Người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, có thể được yêu cầu điều chỉnh tư thế đầu hoặc cổ để thu được hình ảnh chính xác nhất.
• Thời gian chụp trung bình từ 3–5 phút, nhưng có thể kéo dài đến 15–45 phút tùy trường hợp.
• Trong suốt quá trình chụp, người bệnh cần giữ yên để đảm bảo hình ảnh không bị mờ.
• Nếu được tiêm thuốc cản quang, người bệnh có thể cảm thấy nóng rát nhẹ ở tay hoặc mặt – đây là phản ứng bình thường và sẽ tự khỏi sau đó. Người bệnh nên thả lỏng cơ thể, không cử động để đạt chất lượng hình ảnh tối ưu.

3. Sau khi chụp CT scan sọ não

• Nếu không tiêm thuốc cản quang, người bệnh có thể sinh hoạt, ăn uống bình thường ngay sau chụp.
• Nếu có tiêm thuốc cản quang, nên uống nhiều nước lọc để tăng cường đào thải thuốc ra khỏi cơ thể qua đường tiểu.
• Sau chụp, nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như chóng mặt, buồn nôn, ngứa ngáy, nổi mẩn đỏ, khó thở, sốt nhẹ, cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất.
• Người bệnh nên theo dõi sức khỏe trong 24 giờ đầu để phát hiện sớm tác dụng phụ có thể xảy ra.

Tóm lại, chụp CT sọ não là một xét nghiệm an toàn, nhanh chóng, mang lại độ chính xác cao trong việc chẩn đoán nhiều bệnh lý liên quan đến não và hệ thần kinh trung ương. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trước, trong và sau khi chụp để đảm bảo kết quả hình ảnh rõ nét và hạn chế tối đa tác dụng phụ.