Chấn thương khi chơi bóng rổ là những tổn thương về thể chất xảy ra trong quá trình thi đấu hoặc luyện tập, điều mà bất kỳ ai yêu thích môn thể thao này đều có thể gặp phải, từ những va chạm nhẹ đến tổn thương nghiêm trọng cần can thiệp y tế. Vậy những chấn thương này thường xảy ra ở vị trí nào? Mức độ ra sao và cách sơ cứu và điều trị ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết.
Bóng rổ là một môn thể thao đòi hỏi sự nhanh nhẹn, sức bật cao và khả năng phối hợp linh hoạt giữa các bộ phận cơ thể. Tuy nhiên, cường độ vận động cao và đặc thù kỹ thuật khiến người chơi dễ gặp phải nhiều loại tổn thương khác nhau. Dưới đây là một số loại chấn thương trong bóng rổ có thể gặp: (1)
Bong gân có thể xảy ra khi các dây chằng ở mắt cá bị giãn hoặc rách. Đây là chấn thương thể thao phổ biến nhất trong bóng rổ, thường xảy ra khi người chơi tiếp đất không đúng cách, có thể do đạp phải chân đối phương hoặc tiếp đất bằng mép bàn chân. Tình trạng bong gân nhẹ có thể hồi phục sau vài ngày, nhưng nếu không điều trị đúng cách, có thể dẫn đến mất ổn định khớp mắt cá chân, tái phát nhiều lần hoặc gây thoái hóa khớp sớm.
Những chuyển động bứt tốc, đổi hướng nhanh và bật nhảy liên tục có thể khiến cơ vùng bắp chân và cơ vùng kheo bị kéo giãn quá mức. Căng cơ vùng kheo thường gây đau ở mặt sau đùi, trong khi căng cơ bắp chân gây đau ở phía sau cẳng chân. Khi gặp phải những chấn thương khi chơi bóng rổ, cần nghỉ ngơi nhiều tuần và kết hợp vật lý trị liệu. Nếu không chữa trị kịp thời, có thể dẫn đến tình trạng rách cơ, viêm gân kéo dài và nghiêm trọng.
Gân Achilles hay còn gọi gân gót, là gân lớn nhất trong cơ thể, nối cơ vùng bắp chân và xương gót. Tình trạng này thường xảy ra do thay đổi hướng đột ngột hoặc bật nhảy mạnh, khiến gân bị rách. Cảm giác khi đứt gân rất rõ ràng – đau dữ dội kèm theo tiếng “rắc”. Điều trị có thể cần phẫu thuật, sau đó kết hợp tập phục hồi chức năng. Nếu phát hiện sớm, có thể áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại để giảm thời gian hồi phục.
Trong bóng rổ, các cú va chạm là không thể tránh khỏi. Một trong những chấn thương phần mềm phổ biến là bầm tím, phù nề ở đùi, do đầu gối đối phương va mạnh vào cơ đùi. Mặc dù ít nghiêm trọng nhưng nếu không nghỉ ngơi đầy đủ, bầm tím có thể chuyển thành tụ máu cơ hoặc gây xơ hóa, ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động.
Chấn thương xuất hiện tại đầu gối là mối lo ngại lớn của các vận động viên. Trong đó, có ba dạng chấn thương đầu gối phổ biến gồm:
Các chấn thương đầu gối có thể khiến người chơi bóng rổ phải ngưng hoạt động vài tháng và cần phẫu thuật nếu tình trạng nghiêm trọng.
Động tác bật cao, tiếp đất và xoay người liên tục có thể gây áp lực lớn lên vùng lưng dưới. Lâu dần, người chơi dễ bị căng cơ hoặc đau lưng mãn tính. Đây là một loại chấn thương âm thầm nhưng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống về lâu dài nếu không có biện pháp phòng ngừa và phục hồi đúng cách.
Khi té ngã trên sân, người chơi thường có phản xạ chống đỡ bằng tay, điều này dễ dẫn đến bong gân hoặc gãy xương cổ tay. Các dấu hiệu điển hình bao gồm đau, sưng và bầm tím và cần thiết phải kiểm tra với bác sĩ. Tùy vào mức độ tổn thương, có thể cần sử dụng nẹp cố định hoặc bó bột, sau đó thực hiện các bài tập phục hồi chức năng để khôi phục sức mạnh và chức năng của cổ tay.
Việc bắt bóng sai tư thế hoặc bóng va chạm mạnh vào đầu ngón tay có thể gây bong gân, trật khớp hoặc gãy xương ngón tay. Ngón tay có thể bị sưng, đau và khó cử động. Đa phần các chấn thương ngón tay có thể điều trị bảo tồn bằng cách nghỉ ngơi, dùng thuốc hỗ trợ, tuy nhiên nếu có biến dạng hoặc đau dữ dội, cần chụp X-quang để đánh giá tình trạng gãy xương, trật khớp.
Gãy xương do mỏi là kết quả của sự tích tụ áp lực lặp đi lặp lại lên xương, có thể xảy ra ở bàn chân, cẳng chân hoặc đầu gối. Đây là loại tổn thương tiến triển chậm, thường bị bỏ qua cho đến khi cơn đau trở nên trầm trọng. Việc điều trị đòi hỏi phải nghỉ ngơi hoàn toàn và tránh tạo áp lực lên vùng bị tổn thương. Lúc này, bó bột có thể được sử dụng để giữ xương ở vị trí cố định và thúc đẩy quá trình lành xương. Trong những trường hợp gãy xương phức tạp, di lệch nhiều, phẫu thuật chỉnh hình có thể được chỉ định.
Tình trạng này phổ biến do đặc thù của môn thể thao bóng rổ yêu cầu vận động mạnh, di chuyển liên tục, bật nhảy và va chạm. Dưới đây là một số nguyên nhân có thể dẫn đến chấn thương:
Tình trạng này có thể xảy ra do người chơi chưa thành thạo những kỹ thuật cơ bản như bật nhảy, tiếp đất hoặc xoay người. Ví dụ, tiếp đất bằng gót chân hoặc mép bàn chân dễ gây bong gân mắt cá; xoay người sai tư thế có thể làm rách dây chằng đầu gối… Việc học sai từ đầu hoặc tự luyện tập không có người hướng dẫn dễ làm tăng nguy cơ gặp tổn thương.
Khởi động giúp làm nóng cơ thể, tăng lưu thông máu và độ dẻo dai cho cơ bắp, khớp. Thiếu khởi động khiến cơ căng cứng, không linh hoạt – là điều kiện lý tưởng cho các chấn thương khi chơi bóng rổ như căng cơ, rách cơ… Đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên, cơ bắp chưa phát triển hoàn chỉnh nên càng cần khởi động đầy đủ trước khi thi đấu.
Tập luyện liên tục, không có ngày nghỉ hoặc chơi nhiều trận trong thời gian ngắn dễ dẫn đến tổn thương do quá tải. Đây là nguyên nhân chấn thương phổ biến như viêm gân, gãy xương do căng thẳng và đau lưng mãn tính… Người chơi cần lắng nghe cơ thể và sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý.
Bóng rổ là môn thể thao đối kháng nên va chạm là điều không thể tránh khỏi. Các tình huống tranh bóng, nhảy lên chắn bóng hoặc bị phạm lỗi có thể gây ngã, đạp trúng chân nhau hoặc va chạm mạnh dẫn đến bầm tím, bong gân, thậm chí gãy xương. Ngoài ra, tiếp đất không đúng cách cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tổn thương dây chằng vùng đầu gối và cổ chân.
Phát hiện sớm các tổn thương là yếu tố then chốt để điều trị hiệu quả và rút ngắn thời gian hồi phục. Một số dấu hiệu cảnh báo phổ biến bao gồm:
Không nên tiếp tục chơi hoặc thi đấu bóng rổ khi có dấu hiệu đau do tổn thương. Việc cố chịu đựng có thể làm tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn, kéo dài thời gian hồi phục. Bạn có thể liên hệ với BVĐK Tâm Anh khi có dấu hiệu bất thường để được thăm khám và điều trị sớm.
Phương pháp điều trị có thể được bác sĩ chỉ định tùy theo loại và mức độ. Tuy nhiên, đa phần với các tổn thương nhẹ có thể bắt đầu điều trị với phương pháp RICE: (2)
Trong trường hợp tình trạng nghiêm trọng (như gãy xương, đứt dây chằng, đau kéo dài…), bác sĩ có thể chỉ định:
Việc tuân thủ điều trị và không nôn nóng trở lại sân là “chìa khóa” giúp vận động viên hồi phục hoàn toàn và tránh tái phát.
Đây là một phần không thể tránh khỏi trong thể thao, đặc biệt là ở môn bóng rổ – nơi tốc độ, sức bật và va chạm diễn ra liên tục. Tuy nhiên, người chơi hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ chấn thương bằng những biện pháp phòng ngừa phù hợp như: (3)
Khởi động giúp làm nóng cơ bắp, khớp và hệ tuần hoàn, từ đó giảm nguy cơ gặp các tình trạng như căng cơ, bong gân hoặc rách dây chằng. Trước mỗi buổi tập hoặc trận đấu, nên thực hiện các bài khởi động từ 15-20 phút, bao gồm chạy bộ và bật nhảy nhẹ nhàng, giãn cơ đúng cách. Sau khi tập xong cũng đừng quên hạ nhiệt bằng cách đi bộ chậm và duỗi cơ nhằm cải thiện lưu thông máu và hạn chế đau mỏi cơ bắp.
Một cơ thể khỏe mạnh với hệ cơ và khớp linh hoạt là yếu tố then chốt để phòng tránh. Việc tập luyện sức mạnh, đặc biệt là phần thân dưới như hông, đùi, bắp chân… giúp tăng khả năng bật nhảy, tiếp đất đúng kỹ thuật và giảm tải cho đầu gối, cổ chân. Ngoài ra, tập trung phát triển vùng “core” – cơ trung tâm gồm cơ bụng, cơ lưng dưới giúp kiểm soát cơ thể tốt hơn khi xoay người, đổi hướng, tránh mất thăng bằng vốn là nguyên nhân dẫn đến các chấn thương khi chơi bóng rổ.
Một đôi giày bóng rổ chất lượng, vừa vặn, có đế chống trượt và cổ cao là “người bạn đồng hành” không thể thiếu. Giày tốt giúp ổn định mắt cá chân, giảm nguy cơ trẹo chân, trượt ngã và bảo vệ bàn chân khỏi chấn thương khi tiếp đất. Đặc biệt, người chơi nên thay giày định kỳ nếu nhận thấy độ bám không còn tốt hoặc đệm giày bị xẹp.
Mất nước nhẹ cũng có thể làm giảm hiệu suất vận động và tăng nguy cơ chuột rút, mỏi cơ hoặc ngất xỉu trong lúc thi đấu. Người chơi nên uống nước trước, trong và sau buổi tập, tránh đợi đến khi cảm thấy khát mới bổ sung. Trong điều kiện thời tiết nóng bức hoặc thi đấu cường độ cao, nên bổ sung thêm chất điện giải bằng đồ uống thể thao.
Những món đồ bảo hộ đơn giản như đai bảo vệ cổ chân, đầu gối, khuỷu tay… có thể hỗ trợ ngăn ngừa chấn thương. Đặc biệt, vận động viên đeo kính nên chuyển sang kính chuyên dụng khi thi đấu để tránh rơi vỡ gây nguy hiểm. Ngoài ra, không nên mang đồ trang sức hoặc nhai kẹo cao su khi chơi – những điều tưởng như nhỏ nhưng có thể gây ra cơn đau vùng miệng, cổ hoặc đường hô hấp nếu xảy ra va chạm.
Chế độ ăn uống lành mạnh giúp tăng cường sức bền, hồi phục cơ bắp và duy trì hệ xương chắc khỏe. Người chơi bóng rổ nên ăn đầy đủ các nhóm chất: protein, tinh bột chậm, chất béo tốt, vitamin và khoáng chất. Ngoài ra, nên đảm bảo đủ vitamin D và canxi để hỗ trợ cấu trúc xương. Bổ sung trái cây, rau xanh, hải sản, sữa và các loại hạt vào thực đơn hàng ngày có thể giúp tăng độ dẻo dai và khả năng phục hồi sau chấn thương.
Việc thăm khám xương khớp định kỳ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cơ xương của mỗi người. Những vấn đề về cơ, xương, khớp thường phát triển âm thầm và nếu không được phát hiện sớm, có thể dẫn đến tình trạng nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
Hiện nay, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình và Y học thể thao tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một địa chỉ uy tín và đáng tin cậy dành cho cả vận động viên chuyên nghiệp lẫn không chuyên. Trung tâm được trang bị hệ thống thiết bị y tế hiện đại như máy chụp cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, máy đo mật độ xương, máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, cùng với các thiết bị hỗ trợ phẫu thuật tiên tiến như kính vi phẫu thuật Opmi Vario 700 Zeiss và bàn mổ Meera-Maquet…
Đặc biệt, đội ngũ bác sĩ và chuyên gia đầu ngành tại đây có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm dày dặn trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý cơ xương khớp từ nhẹ đến phức tạp. Nhờ vậy, Trung tâm không chỉ giúp phát hiện sớm các tổn thương mà còn hỗ trợ điều trị hiệu quả, giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục và quay lại hoạt động thể thao một cách an toàn.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Chấn thương khi chơi bóng rổ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất thi đấu mà còn tiềm ẩn nguy cơ dài hạn nếu không được điều trị đúng cách. Hãy chủ động thăm khám tại cơ sở y tế uy tín và thực hiện các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe, duy trì niềm đam mê thể thao lâu dài.
