Thống kê cho thấy, có tới 90-95% các trường hợp huyết áp tăng là do nguyên phát và chỉ có khoảng 10% là thứ phát. Đáng chú ý, có tới 46% người lớn bị bệnh không biết mình mắc tình trạng nguy hiểm này và có nguy cơ dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Do đó, chẩn đoán tăng huyết áp từ sớm sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong điều trị, ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng gây biến chứng.
Đây được xem là “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có dấu hiệu rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi thăm khám sức khỏe định kỳ, điều trị một bệnh lý khác hoặc khi đã bắt đầu có biến chứng nghiêm trọng. Nếu không được chẩn đoán kịp thời, người bệnh có thể phải đối mặt với đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận, ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống.
Do đó, phát hiện sớm bệnh là rất quan trọng, giúp ngăn chặn những tổn thương lâu dài lên tim, não, thận và mạch máu. Nhận biết sớm chỉ số huyết áp bất thường, người bệnh sẽ được điều trị từ giai đoạn đầu, khi tổn thương chưa xảy ra hoặc còn có thể phục hồi.
Đồng thời, giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ tim mạch cho từng trường hợp bệnh nhân. Xác định được người bệnh thuộc nhóm nguy cơ thấp, trung bình hoặc cao để có phác đồ điều trị phù hợp với từng cá nhân. Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh sẽ được khuyến cáo áp dụng lối sống lành mạnh như giảm muối, bỏ thuốc lá, kiểm soát cân nặng và tập thể dục thường xuyên để ổn định huyết áp.
Đây là bệnh lý mạn tính nên người bệnh cần điều trị lâu dài. Nhưng nếu được kiểm soát ngay từ đầu, sẽ giúp giảm chi phí trong điều trị, tránh được những can thiệp y tế phức tạp. Kiểm tra huyết áp định kỳ sẽ tạo thói quen theo dõi sức khỏe chủ động, giúp mỗi người có thể hiểu và làm chủ tình trạng sức khỏe của bản thân. Do đó, chẩn đoán giúp phát hiện và điều trị sớm tình trạng huyết áp cao không không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà góp phần còn giảm gánh nặng cho toàn xã hội.
Tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp có sự khác biệt giữa Việt Nam và các tổ chức quốc tế do căn cứ vào dữ liệu lâm sàng và đặc điểm dân số từng vùng. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, huyết áp được xem là tăng là khi:
| Tiêu chuẩn | Huyết áp tâm thu | Huyết áp tâm trương |
| Được đo bởi nhân viên y tế theo đúng quy trình | ≥ 140 mmHg | ≥ 90 mmHg |
| Đo huyết áp lưu động 24h | ≥ 130 mmHg | ≥ 80mmHg |
| Tự đo tại nhà (đo nhiều lần) | ≥ 135 mmHg | ≥ 85 mmHg |
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) lại hạ ngưỡng chẩn đoán xuống còn 130/80 mmHg để phòng ngừa sớm các nguy cơ biến chứng. Hiệp hội ESH khuyến nghị ngưỡng > 140/90 mmHg để chẩn đoán huyết áp. (1)
Sự chênh lệch này phản ánh quan điểm khác nhau về việc kiểm soát bệnh lý trên diện rộng. Ngoài ra, phương pháp đo, thời điểm kiểm tra và điều kiện môi trường cũng góp phần tạo ra sự khác biệt trong đánh giá. Việt Nam thường sử dụng chẩn đoán dựa trên đo huyết áp tại cơ sở y tế, trong khi quốc tế ngày càng khuyến khích theo dõi huyết áp liên tục tại nhà. Dù khác nhau về mức ngưỡng, nhưng mục tiêu chung vẫn là giảm thiểu tác động của tình trạng huyết áp cao đối với sức khỏe người dân.
>> Xem thêm: Bị huyết áp 140/80 có cao không?
Để chẩn đoán bệnh, không chỉ dựa vào một lần đo duy nhất, mà cần đo nhiều lần theo đúng quy trình, kết hợp nhiều phương pháp nhằm tăng độ chính xác. Bác sĩ cũng luôn khuyến cáo mỗi người sử dụng các công cụ theo dõi huyết áp liên tục và tại nhà để phát hiện sớm, kiểm soát hiệu quả.
Đây là phương pháp phổ biến và đơn giản nhất để kiểm tra các chỉ số huyết áp. Việc đo cần áp dụng đúng kỹ thuật, đúng chuẩn:
Phương pháp này cho phép ghi lại huyết áp tự động theo chu kỳ trong suốt 24 giờ, kể cả khi người bệnh đang hoạt động hay nghỉ ngơi. Holter huyết áp giúp phát hiện những trường hợp huyết áp tăng ẩn giấu, hội chứng huyết áp áo choàng trắng hoặc dao động bất thường trong ngày. Kết quả ghi nhận sẽ phản ánh chính xác hơn về tình trạng huyết áp thực tế. Tùy theo từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh đeo thiết bị trong 24 – 48 – 72h hoặc 7 – 14 ngày.
Người bệnh được khuyến khích tự theo dõi huyết áp tại nhà bằng máy đo điện tử để tăng tính chủ động. Đo đều đặn vào các thời điểm cố định trong ngày (thường là sáng – tối) giúp tạo cơ sở dữ liệu chính xác. Kết quả theo dõi dài hạn hỗ trợ bác sĩ trong việc đánh giá khả năng đáp ứng với phương pháp điều trị vfa có sự điều chỉnh thuốc nếu cần.
Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thêm một số phương pháp cận lâm sàng khác giúp tìm nguyên nhân, đánh giá mức độ tổn thương cơ quan và xây dựng phác đồ điều trị “cá thể hóa” như:
Trong quá trình chẩn đoán huyết áp cao, một số trường hợp đặc biệt có thể khiến kết quả bị sai lệch hoặc đánh giá chưa chính xác. Nếu không nhận diện đúng, có thể khiến điều trị quá mức hoặc bỏ sót tình trạng bệnh tiềm ẩn. Những trường hợp đặc biệt cần lưu ý bao gồm:
Đây là hiện tượng huyết áp tăng cao khi người bệnh được đo tại cơ sở y tế nhưng lại bình thường khi tự theo dõi ở nhà. Kết quả đo được thường dưới 120/80 mmHg. Nguyên nhân chủ yếu là do người bệnh quá lo lắng, căng thẳng khi gặp nhân viên y tế hoặc ở trong môi trường bệnh viện, dẫn đến phản ứng sinh lý khiến chỉ số huyết áp tăng cao tạm thời.
Tình trạng này là vấn đề đáng lo ngại ở nhiều người, vì mỗi năm có tới 5% người mắc hội chứng này được chẩn đoán bị cao huyết áp mạn tính. Người bệnh cần được theo dõi định kỳ, thực hiện đo tại nhà hoặc đeo Holter huyết áp, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh để phòng ngừa huyết áp tăng thật sự.
Là tình trạng huyết áp bình thường tại phòng khám nhưng lại tăng cao khi đo tại nhà hoặc trong sinh hoạt hàng ngày. Do đó, bệnh có thể không được phát hiện khi thăm khám tại cơ sở y tế, khiến việc kiểm soát bị chậm trễ, nguy cơ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đo huyết áp tại nhà nhiều lần và sử dụng thiết bị đo liên tục trong 24 giờ là cách giúp phát hiện chính xác huyết áp bị tăng nhưng chưa xác định ngay tại phòng khám.
Sau khi được chẩn đoán có sự bất thường về các chỉ số huyết áp, người bệnh cần tuân thủ đúng theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ kết hợp xây dựng thói quen chăm sóc sức khỏe tốt. Một số lưu ý trong sinh hoạt, dinh dưỡng và theo dõi điều trị người bệnh cần biết gồm:
Tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, các bác sĩ sẽ triển khai quy trình chẩn đoán chặt chẽ, từ đánh giá ban đầu đến phân loại nguyên nhân gây khó kiểm soát huyết áp. Người bệnh sẽ được xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, phù hợp với mức độ nguy cơ tim mạch và đặc điểm lâm sàng riêng biệt. Bên cạnh đó, sự phối hợp liên chuyên khoa như nội tiết, thận – tiết niệu hay thần kinh giúp phát hiện và xử trí triệt để nguyên nhân thứ phát làm huyết áp tăng dai dẳng.
Mục tiêu là cải thiện chất lượng cuộc sống bền vững cho người bệnh, đồng thời giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ hoặc suy thận trong tương lai.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Người bệnh không nên đợi đến khi có triệu chứng rõ rệt hoặc dấu hiệu biến chứng, mà nên chủ động thăm khám để chẩn đoán tăng huyết áp từ sớm. Việc phát hiện kịp thời không chỉ giúp ổn định các chỉ số huyết áp, mà còn giúp ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm về tim mạch, não, thận… Đồng thời, mỗi người nên thực hiện lối sống khoa học, dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên và đo huyết áp tại nhà đều đặn để kiểm soát, theo dõi huyết áp.
