Nguy cơ cắt cụt chân do đái tháo đường cần nhận biết sớm

Nếu không được điều trị kịp thời, biến chứng bàn chân tiểu đường diễn biến nặng nề có thể dẫn đến cắt cụt chân, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần, từ đó làm suy giảm chất lượng sống của người bệnh. Dưới đây là những dấu hiệu cắt cụt chân do đái tháo đường cần nhận biết sớm, do thạc sĩ bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Trúc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ.

Vì sao biến chứng bàn chân tiểu đường đường dễ dẫn đến cắt cụt chi?

Người bệnh có biến chứng bàn chân đái tháo đường thường mất cảm giác đau. Họ thường không cảm nhận được vết thương, phồng rộp hoặc loét trên bàn chân. Đây là ngõ vào cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Thêm vào đó, mạch máu ở người tiểu đường cũng thường tắc hẹp do xơ vữa, khiến máu lưu thông kém ở bàn chân và dẫn đến hoại tử (cơ, da, các mô khác bắt đầu chết). Đây là các yếu tố làm vết thương lâu lành.

Nếu tình trạng hoại tử hoặc lở loét ở bàn chân không cải thiện khi điều trị, người bệnh có thể phải cắt cụt chi (cắt ngón chân, bàn chân hoặc 1 phần chân tổn thương) để ngăn nhiễm trùng lây lan và bảo vệ tính mạng.

Các cấp độ cắt cụt chi

Tùy vào tình trạng người bệnh cũng như mức độ nhiễm trùng, lan rộng của tổn thương, vị trí vết loét, mức độ tổn thương thần kinh mạch máu, khả năng tưới máu chi, khả năng phục hồi, chức năng cơ học và làm chân giả sau đoạn chi, bác sĩ sẽ quyết định phương pháp và vị trí cắt cụt. Các mức độ cắt cụt chi có thể là tháo ngón, chopart, lisfranc, dưới gối hoặc trên gối…

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ cắt cụt chân do đái tháo đường

Trong các vị trí tổn thương thì tổn thương lan rộng ở gan bàn chân có tiên lượng xấu nhất. Vết loét nhiễm trùng, tình trạng tổn thương mạch máu – thần kinh, sự biến dạng bàn chân… đều là những yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ cắt cụt chân. Ngoài ra, bác sĩ sẽ dựa vào các dấu hiệu gợi ý nhiễm trùng như:

• Người bệnh có cảm giác tê buốt bàn chân, dị cảm như cảm giác kiến bò, bàn chân lạnh buốt do giảm tưới máu, đôi khi cảm giác nóng do viêm xương hay nhiễm trùng. Trường hợp người bệnh tổn thương thần kinh nặng có thể mất hoàn toàn cảm giác ở bàn chân.
• Quan sát da bàn chân người bệnh thấy khô, nứt nẻ; vùng cẳng chân và mu bàn chân bị rụng lông thiểu dưỡng, teo cơ; xuất hiện bóng nước, hoại tử đen…
• Các vết xước lâu lành do tác động bên ngoài như: đạp phải dị vật; cọ xát với tất, bên trong giày dép…
• Các triệu chứng của vết thương như: tiết dịch và mủ, có mùi hôi, có thể hoại tử lan sang mô lân cận và lan xa tùy theo loại vi khuẩn và tình trạng sức khỏe người bệnh.
• Các triệu chứng toàn thân của vết loét bàn chân đái tháo đường như: mệt mỏi, chán ăn, sốt cao. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến triệu chứng cấp tính của nhiễm trùng toàn thân, kèm theo dấu hiệu của tăng đường huyết.

Khi nào chỉ định cắt cụt chi do bàn chân tiểu đường?

Không phải người bệnh nào có biến chứng bàn chân cũng cần phải cắt cụt chi. Bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng tổn thương, mức độ hoại tử, nhiễm trùng, mức độ tưới máu chi… để đánh giá và điều trị theo quy trình: đầu tiên, bác sĩ sẽ loại bỏ phần mô tổn thương ở mức tối thiểu. Nếu vết thương không lành hoặc không đủ lượng máu cung cấp đến chi, bác sĩ có thể phẫu thuật tiếp để loại bỏ thêm mô.

Cách chăm sóc, hồi phục sau cắt cụt chi tiểu đường

Sau đoạn chi, người bệnh cần được chăm sóc cẩn thận để lành thương và phục hồi chức năng sống:

• Khám với bác sĩ thường xuyên mỗi tuần hoặc mỗi tháng tùy tình hình vết thương.
• Chăm sóc phòng ngừa tái phát loét ở chi bị cắt cụt cũng như loét ở chi còn lại.
• Tập phục hồi chức năng sau đoạn chi và làm chân giả nếu cần.
• Người bệnh cần thực hiện đúng cách chăm sóc bàn chân tại nhà như: không ngâm nước nóng/nước lạnh, mang giày dép chuyên dụng phù hợp, chăm sóc da và móng đúng cách.

Phòng ngừa cắt cụt chân do tiểu đường

• Người bệnh nên chủ động kiểm tra và chăm sóc bàn chân hằng ngày để phòng tránh và phát hiện sớm các dấu hiệu tổn thương, loét, viêm nhiễm ở chân, tránh các biện pháp phòng ngừa, giảm đau không đúng, gây tổn thương bàn chân.
• Kiểm soát tốt đường huyết và các bệnh nền kèm theo (tim mạch, huyết áp, thận…) để ngăn ngừa các biến chứng trên thần kinh và mạch máu.
• Nên khám định kỳ với bác sĩ để kiểm tra mạch máu, thần kinh, tình trạng bàn chân, từ đó phát hiện biến chứng sớm.

Câu hỏi thường gặp

1. Cắt cụt chân do đái tháo đường sống được bao lâu?

Tiên lượng sống còn của người bệnh phụ thuộc nhiều yếu tố như: tuổi, bệnh nền, mức độ cắt cụt chi, chăm sóc sau phẫu thuật… Các nghiên cứu cho thấy người bệnh đã trải qua cắt cụt chi do tiểu đường có nguy cơ tử vong cao, với tỷ lệ sống sau 5 năm là 40% – 48% bất kể nguyên nhân dẫn đến cắt cụt chi. (1)

2. Thời gian hồi phục sau cắt cụt chân tiểu đường mất bao lâu?

Thời gian lành vết thương phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mức độ cắt cụt chi, mức độ nhiễm trùng, tình trạng vết thương trước can thiệp, khả năng tưới máu chi, bệnh nền và tuổi… của người bệnh. Thông thường, vết thương sau đoạn chi ở bệnh nhân cần thời gian khá lâu để lành thương, có thể từ vài tuần đến vài tháng.

Trên đây là các thông tin về những dấu hiệu cắt cụt chân do đái tháo đường. Người bệnh cần kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt, chăm sóc bàn chân hàng ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu tổn thương ở chân và đến khám bác sĩ kịp thời.