U dây thần kinh: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

U dây thần kinh (một số người gọi tắt là u thần kinh) phần lớn lành tính nhưng vẫn có thể gây ra biến chứng nguy hiểm. Vậy, u dây thần kinh là gì và nguyên nhân do đâu? Điều trị và phòng tránh như thế nào? Cùng đọc bài viết của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh dưới đây để biết thêm thông tin chi tiết.

U dây thần kinh là gì?

U dây thần kinh là tình trạng phát triển bất thường của các tế bào thần kinh tại dây thần kinh do nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều này dẫn đến hình thành khối u bên trong hoặc gần dây thần kinh, phần lớn là lành tính (tức không phải ung thư). Tuy nhiên, kích thước khối u phát triển quá mức có thể gây đau đớn và làm mất chức năng của dây thần kinh chịu ảnh hưởng. (1)

Các loại u dây thần kinh thường gặp

1. U thần kinh do chấn thương

Đây là dạng u thần kinh xảy ra do phẫu thuật hoặc chấn thương khi sinh hoạt, vận động và làm việc. Tùy theo bản chất của chấn thương, bệnh được phân thành 2 dạng: u thần kinh liên tục (neuroma-in-continuity) và u thần kinh tận cùng (terminal neuroma). (2)

2. U thần kinh ngoại biên 

U thần kinh ngoại biên là một dạng u dây thần kinh hình thành do khối u tăng trưởng bên trong hoặc gần các dây thần kinh thuộc hệ thống thần kinh ngoại biên. Tuy lành tính nhưng khối u phát triển quá mức có thể gây đau, khó chịu và ảnh hưởng đến chức năng của dây thần kinh tổn thương.

3. U xơ thần kinh

U xơ thần kinh (NF) là một dạng của bệnh u dây thần kinh liên quan đến rối loạn di truyền, khiến các khối u hình thành trên mô thần kinh. Thông thường, khối u thuộc dạng lành tính và ảnh hưởng chủ yếu đến não, tủy sống, dây thần kinh và da. Bệnh gồm 3 loại: u xơ thần kinh loại 1 (NF1), u xơ thần kinh loại 2 (NF2) và bệnh Schwannomatosis với triệu chứng khác nhau. Nhìn chung, biểu hiện thường gặp là những khối u nhỏ cỡ hạt đậu hình thành trên da, khối u lành tính nhưng một số trường hợp có thể chuyển biến thành ung thư. (3)

4. U dây thần kinh morton

U thần kinh morton là tình trạng viêm dây thần kinh liên ngón chân (nằm giữa các ngón chân), chủ yếu xảy ra ở giữa ngón chân thứ ba và thứ tư. Bệnh u thần kinh này khiến khu vực giữa các ngón chân sẽ trở nên sưng và đau nhức, đặc biệt khi đi, đứng, nhón chân hoặc mang giày cao gót. Người bệnh sẽ cảm thấy như đang giẫm lên một viên bi hoặc có vật mắc kẹt trong chân khi mang giày. (4)

5. U dây thần kinh số 5

Dây thần kinh số 5 (dây thần kinh sinh ba) đảm nhận chức năng cảm giác vùng mặt và điều khiển các hoạt động của hàm trên, hàm dưới. U dây thần kinh số 5 là tổn thương thường gặp ở dây thần kinh này. Tùy theo vị trí khối u phát triển, có thể xuất hiện những triệu chứng như: (5)

• Vùng mặt đau nhói như bị điện giật, đặc biệt khi chạm, đánh răng hoặc nhai.
• Yếu cơ nhai, dẫn đến nhai nuốt hoặc nói chuyện khó khăn.
• Vùng mặt tê hoặc ngứa ran.
• Cơn đau có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và gia tăng mức độ nghiêm trọng theo thời gian.

6. U dây thần kinh số 7

U dây thần kinh số 7 (hay u dây thần kinh mặt) là bệnh u thần kinh hiếm gặp. Biểu hiện của bệnh sẽ khác nhau tùy theo vị trí xuất hiện của khối u trên dây thần kinh. Thông thường, liệt mặt và mất thính lực là những triệu chứng điển hình. Kèm theo đó là những dấu hiệu khác như chóng mặt, mất thăng bằng, co giật cơ mặt, ù tai… (6)

7. U dây thần kinh số 8

Đây là khối u lành tính hình thành trên dây thần kinh số 8 (hay dây thần kinh tiền đình – ốc tai). Bệnh còn có tên gọi khác là u dây thần kinh thính giác với những triệu chứng gồm suy giảm thính lực một hoặc hai tai, ù tai, chóng mặt, mất thăng bằng, đau đầu, khó nuốt, nhìn mờ… Khối u phát triển chậm nhưng nếu kích thước quá lớn có thể ảnh hưởng đến những dây thần kinh sọ khác như dây thần kinh số 5, 6, 7…

8. U Schwannoma

Đây là khối u hình thành ở vỏ thần kinh với kích thước khá nhỏ, tốc độ phát triển chậm và hiếm khi gây ung thư. Người bệnh có thể nhìn thấy bằng mắt thường khối u mềm dưới da. Đồng thời, bệnh còn làm suy yếu hoặc mất chức năng của dây thần kinh bị ảnh hưởng.

Triệu chứng u dây thần kinh

Đa phần người bị u dây thần kinh không xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, khối u phát triển có thể tác động trực tiếp đến dây thần kinh bị ảnh hưởng hoặc các dây thần kinh, mạch máu và mô ở gần. Biểu hiện tùy theo vị trí khối u. Nhìn chung, thường có những dấu hiệu sau: (7)

• Da sưng lên hoặc nổi cục.
• Đau nhức ở vị trí dây thần kinh bị tổn thương
• Tê bì, cảm giác râm ran như bị châm chích
• Vùng bị ảnh hưởng yếu hoặc mất chức năng
• Chóng mặt, khó giữ thăng bằng

Nguyên nhân gây bệnh u dây thần kinh

Phần lớn trường hợp vẫn chưa rõ nguyên nhân chính dẫn đến u dây thần kinh. Một số loại u thần kinh có liên quan đến những hội chứng di truyền, biến đổi gen, chấn thương hoặc sau phẫu thuật. Bên cạnh đó, áp lực lặp đi lặp lại hoặc kích ứng liên tục ở một khu vực (chẳng hạn như mang giày chật thường xuyên) cũng có thể dẫn đến bệnh u thần kinh.

Bệnh u dây thần kinh có nguy hiểm không?

U dây thần kinh phần lớn thường lành tính. Tuy nhiên, kích thước khối u phát triển sẽ chèn ép dây thần kinh và mạch máu. Nếu không can thiệp kịp thời, bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như:

• Vùng bị ảnh hưởng trở nên yếu dần và mất chức năng.
• Cơn đau kéo dài thành mạn tính, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
• Gặp khó khăn trong việc giữ thăng bằng.
• Các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.

Cách chẩn đoán u thần kinh

Để chẩn đoán u dây thần kinh, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, bệnh sử, các bệnh lý từng điều trị… Đồng thời, bác sĩ cũng tiến hành khám để kiểm tra kích thước khối u và các biểu hiện liên quan. Tùy theo trường hợp cụ thể, người bệnh sẽ được chỉ định thực hiện một hoặc kết hợp nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): dùng sóng vô tuyến và nam châm để tạo ra hình ảnh chi tiết về mô và dây thần kinh.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): cung cấp hình ảnh chi tiết về những bất thường trong hệ thần kinh, gồm khối u thần kinh.
• Điện cơ đồ (EMG): ghi lại hoạt động điện của cơ xương, qua đó đánh giá chức năng của dây thần kinh và cơ.
• Nghiên cứu dẫn truyền thần kinh: kết hợp với đo điện cơ để đánh giá tốc độ truyền tín hiệu điện của các dây thần kinh đến cơ bắp.
• Sinh thiết thần kinh: kiểm tra dây thần kinh chi phối ở khu vực bị ảnh hưởng, qua đó xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.
• Sinh thiết khối u: giúp bác sĩ xác định khối u là lành tính hay ác tính.

Cách điều trị u dây thần kinh

Điều trị bệnh u thần kinh phụ thuộc vào triệu chứng, mức độ tổn thương, vị trí các mô và dây thần kinh chịu ảnh hưởng. Một số phương pháp điều trị có thể được bác sĩ chỉ định gồm: (8)

• Theo dõi: Áp dụng cho trường hợp khối u thần kinh nhỏ, lành tính, nằm ở vị trí khó tiếp cận hoặc không gây ra triệu chứng. Người bệnh sẽ được chỉ định kiểm tra sức khỏe định kỳ 1 – 2 lần mỗi năm để theo dõi kích thước và sự phát triển của khối u.
• Phẫu thuật: Thực hiện khi khối u phát triển nhanh chóng, gây ra triệu chứng và không thể can thiệp bằng những phương pháp bảo tồn. Mục đích của việc này là loại bỏ hoàn toàn hoặc nhiều khối u nhất có thể mà không ảnh hưởng đến các mô và dây thần kinh gần đó.
• Xạ phẫu lập thể: Sử dụng chùm tia phóng xạ liều cao cùng hệ thống máy định vị để loại bỏ khối u mà không cần rạch. Để đảm bảo an toàn, phương pháp này thường được chỉ định trong trường hợp khối u nằm gần mạch máu hoặc dây thần kinh quan trọng.
• Hóa trị, xạ trị: Được cân nhắc trong trường hợp khối u ác tính.

Cách phòng ngừa bệnh u thần kinh

Để hỗ trợ phòng ngừa bệnh u dây thần kinh, có thể áp dụng những biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ 1 – 2 lần mỗi năm để phát hiện sớm những vấn đề sức khỏe liên quan.
• Áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học, đầy đủ dưỡng chất thiết yếu như protein, vitamin, chất xơ, khoáng chất…
• Tập thể thao đều đặn, cân bằng giữa vận động và nghỉ ngơi.
• Giữ tinh thần luôn thoải mái, tránh căng thẳng và lo âu quá mức.
• Hạn chế tối đa những hoạt động có thể gây tổn thương dây thần kinh như hút thuốc, lạm dụng rượu bia, tiếp xúc với các chất độc hại…

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Phần lớn u dây thần kinh thuộc dạng lành tính. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan vì khối u có thể phát triển và chèn ép dây thần kinh cùng các mô xung quanh. Nếu phát hiện những dấu hiệu bất thường liên quan đến hệ thần kinh, người bệnh nên đến thăm khám ở cơ sở y tế uy tín, có chuyên khoa Thần kinh để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.