U dây thần kinh tiền đình: Triệu chứng, nguyên nhân, cách điều trị

U dây thần kinh tiền đình thường lành tính, tiến triển chậm. Tuy nhiên, khối u vẫn có thể tăng dần theo thời gian, ảnh hưởng đến thính lực, khả năng giữ thăng bằng, gây tê yếu, chóng mặt… Chẩn đoán và can thiệp điều trị bệnh sớm là vô cùng quan trọng.

U dây thần kinh tiền đình là gì?

U dây thần kinh tiền đình (còn gọi là u dây thần kinh số 8 hay u dây thần kinh thính giác) thường là khối u lành tính (không phải ung thư), phát triển trên dây thần kinh tiền đình – ốc tai (dây thần kinh sọ số 8). Cấu trúc này thực hiện chức năng kết nối tai trong với não, chịu trách nhiệm truyền tín hiệu âm thanh và thăng bằng.

Khối u dây thần kinh tiền đình bắt nguồn từ các tế bào Schwann (tế bào tạo lớp bảo vệ myelin bao quanh sợi thần kinh), có tốc độ phát triển chậm. Về lâu dài, nếu không can thiệp điều trị kịp thời, u có thể chèn ép dây thần kinh và các cấu trúc quan trọng khác, ảnh hưởng đến thính giác, khả năng giữ thăng bằng và nhiều biến chứng nguy hiểm.

Triệu chứng u dây thần kinh tiền đình

Các triệu chứng của u dây thần kinh tiền đình thường xuất hiện từ từ theo thời gian, bắt đầu khi khối u lớn dần và ảnh hưởng đến các cấu trúc lân cận. Một số dấu hiệu phổ biến bao gồm: (1)

• Mất thính lực: Đa số người bệnh bị mất thính lực một bên (đột ngột hoặc tăng dần), đây là triệu chứng sớm và thường gặp nhất.
• Ù tai: Cảm giác có tiếng kêu ù, vo ve hoặc tiếng vọng trong tai.
• Vấn đề thăng bằng: Người bệnh có thể bị chóng mặt, mất thăng bằng hoặc cảm giác đầu óc quay cuồng.
• Tê hoặc yếu mặt: Khối u tăng kích thước có thể chèn ép dây thần kinh sinh ba hoặc dây thần kinh mặt, gây tê bì, châm chích hoặc yếu cơ một bên mặt.
• Đau đầu: Trong một số trường hợp, khối u phát triển có thể làm tăng áp lực nội sọ, gây đau đầu kéo dài.

Những triệu chứng này có thể gây nhầm lẫn với các tình trạng bệnh lý khác. Do đó, người bệnh cần đi khám để được chẩn đoán chính xác và can thiệp điều trị hiệu quả.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đến bệnh viện khám bác sĩ nếu các triệu chứng sau đây kéo dài dai dẳng hoặc ngày càng diễn tiến nghiêm trọng:

• Mất thính lực một bên: Suy giảm khả năng nghe một bên tai, xuất hiện đột ngột và tăng dần theo thời gian.
• Ù tai: Có tiếng vo ve, ù ù hoặc tiếng vọng liên tục trong tai.
• Gặp vấn đề thăng bằng hoặc chóng mặt: Cảm giác mất thăng bằng, hoa mắt, chóng mặt hoặc đầu óc quay cuồng.
• Tê bì hoặc yếu cơ mặt: Cảm giác tê rần, mất cảm giác hoặc khó kiểm soát cơ mặt một bên.
• Đau đầu kéo dài: Đi khám ngay khi nhận thấy tình trạng đau đầu kéo dài, đặc biệt nếu đi kèm với các triệu chứng thần kinh khác.

Nguyên nhân gây bệnh u dây thần kinh tiền đình

Nguyên nhân chính xác của hầu hết các trường hợp u dây thần kinh tiền đình vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, khoảng 5% các trường hợp liên quan đến một rối loạn di truyền hiếm gặp gọi là u sợi thần kinh loại 2 (neurofibromatosis type 2 – NF2). Những người mắc NF2 thường phát triển u thần kinh tiền đình ở cả hai bên (song phương) và có thể kèm theo các khối u khác trong não và/hoặc tủy sống. Đa số các trường hợp u thần kinh tiền đình còn lại được coi là tự phát, không liên quan đến di truyền.

U thần kinh tiền đình có nguy hiểm không?

U thần kinh tiền đình là khối u lành tính, phát triển chậm. Tuy nhiên, tình trạng này có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được chẩn đoán và can thiệp điều trị kịp thời:

• Mất thính lực: Khối u có thể gây mất thính lực vĩnh viễn ở tai bị ảnh hưởng.
• Tê liệt cơ mặt: Khối u kích thước lớn có thể chèn ép các dây thần kinh mặt, dẫn đến tê liệt hoặc yếu cơ mặt.
• Tăng áp lực nội sọ: Trong những trường hợp hiếm gặp, khối u kích thước lớn có thể chèn ép thân não, ngăn cản dòng chảy của dịch não tủy giữa não và tủy sống, dẫn đến tích tụ dịch trong não (não úng thủy), gây ra tình trạng tăng áp lực trong sọ.

Việc phát hiện và điều trị sớm u thần kinh tiền đình là rất quan trọng, giúp ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng và bảo tồn chức năng thần kinh.

Cách chẩn đoán khối u thần kinh tiền đình

Để chẩn đoán chính xác tình trạng u dây thần kinh tiền đình, bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp đánh giá lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, bao gồm:

• Đánh giá thính lực: Đầu tiên, bác sĩ sẽ chỉ định đo thính lực để xác định mức độ mất thính lực và phân biệt giữa các loại mất thính lực khác nhau. Kết quả cho thấy mất thính lực không đối xứng và giảm khả năng phân biệt lời nói có thể là gợi ý về sự hiện diện của u thần kinh tiền đình.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Chụp MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc não và tai trong, giúp xác định vị trí, kích thước và đặc điểm của khối u.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Trong một số trường hợp, nếu kết quả chụp MRI không khả thi hoặc để đánh giá chi tiết cấu trúc xương quanh tai trong, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính.
• Đánh giá chức năng tiền đình: Các xét nghiệm như electronystagmography (ENG) hoặc videonystagmography (VNG) có thể được chỉ định thực hiện để đánh giá chức năng thăng bằng, qua đó xác định mức độ ảnh hưởng của khối u đến hệ thống tiền đình.

Cách điều trị u dây thần kinh tiền đình

Phương pháp điều trị u dây thần kinh tiền đình được chỉ định tùy thuộc vào kích thước, tốc độ phát triển của khối u, tuổi tác, tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh cũng như triệu chứng đi kèm, bao gồm:  (2)

• Theo dõi (quan sát): Đối với những khối u nhỏ, phát triển chậm, ít hoặc không có triệu chứng biểu hiện, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ bằng MRI và kiểm tra thính lực định kỳ, trước khi quyết định can thiệp điều trị.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật được chỉ định thực hiện đối với u kích thước lớn hoặc gây ra triệu chứng nghiêm trọng. Mục tiêu điều trị là loại bỏ khối u và bảo tồn chức năng thính giác, dây thần kinh mặt.
• Xạ trị: Đối với những trường hợp không thể can thiệp phẫu thuật hoặc kích thước khối u từ nhỏ đến trung bình, bác sĩ có thể chỉ định xạ trị. Phương pháp này sử dụng tia xạ tập trung để ngăn chặn hoặc làm chậm sự phát triển của khối u, đồng thời giảm thiểu ảnh hưởng đến mô lành xung quanh.

Triển vọng điều trị phục hồi u thần kinh tiền đình

Khả năng phục hồi sau điều trị u thần kinh tiền đình trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: kích thước khối u, phương pháp điều trị và tình hình sức khỏe tổng quát của người bệnh. Nhiều người có thể kiểm soát triệu chứng tốt sau điều trị, nhưng một số trường hợp vẫn có thể gặp phải tình trạng mất thính lực, yếu mặt hoặc rối loạn thăng bằng kéo dài. Do đó, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ để giúp phát hiện sớm tình trạng tái phát khối u hoặc các biến chứng đi kèm khác.

Có thể phòng ngừa bệnh u dây thần kinh tiền đình không?

Hiện nay, chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu nào cho bệnh u dây thần kinh tiền đình. Tuy nhiên, những người có tiền sử gia đình bị u sợi thần kinh loại 2 (NF2) nên tham khảo tư vấn di truyền và thăm khám định kỳ để đánh giá nguy cơ. Khám sức khỏe thần kinh định kỳ cũng là các dự phòng bệnh hiệu quả.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

U dây thần kinh tiền đình thường là u lành tính nhưng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thính giác và khả năng giữ thăng bằng. Do đó, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ để được chỉ định điều trị kịp thời, hiệu quả, hạn chế xảy ra các biến chứng nghiêm trọng về sau.