Tân mạch hắc mạc là tình trạng bệnh nhãn khoa nghiêm trọng, có thể gây ra suy giảm đột ngột thị lực trung tâm, thường có thể nhận thấy trong vòng vài tuần. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy nguyên nhân nào gây ra tân mạch màng mạch? Triệu chứng của bệnh như thế nào? Thạc sĩ bác sĩ Phạm Huy Vũ Tùng, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giải đáp qua bài viết dưới đây.
Tân mạch hắc mạc (Choroidal Neovascularization) là tình trạng phát triển nhiều mạch máu bất thường trong màng mạch. Những mạch máu bất thường này rất nguy hiểm vì chúng có thể bị rò rỉ chất lỏng hoặc máu. Sự rò rỉ này sẽ làm hỏng võng mạc và dẫn đến mất thị lực.
Màng mạch là một lớp mô giàu mạch máu nằm ở giữa mắt, cụ thể là giữa củng mạc (lớp ngoài cùng màu trắng của mắt) và võng mạc (lớp mô nhạy cảm với ánh sáng ở phía sau mắt). Bệnh là nguyên nhân phổ biến gây ra thoái hóa điểm vàng thể ướt, một tình trạng nhãn khoa nghiêm trọng.
Về mặt mô học, bệnh được phân loại thành 3 loại chính, dựa trên vị trí của chúng so với biểu mô sắc tố võng mạc [1]:
>> Tham khảo thêm: Hắc võng mạc trung tâm thanh dịch – một trong những tình trạng chuyển biến thành bệnh lý này.
Tình trạng này có thể phát triển do nhiều yếu tố khác nhau, thường liên quan đến các tình trạng gây “căng thẳng” lên võng mạc, thúc đẩy sản xuất quá mức yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu hoặc làm suy yếu hàng rào giữa võng mạc và màng mạch. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến:
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này. Khi võng mạc bị tổn thương hoặc chịu áp lực, nó có thể sản xuất quá nhiều VEGF, một protein kích thích sự phát triển của các mạch máu mới bất thường.
Yếu tố di truyền cũng đóng một vai trò quan trọng. Một số người có xu hướng mắc bệnh cao hơn nếu trong gia đình có tiền sử mắc các bệnh liên quan đến mắt.
Bất kỳ tổn thương nào đối với màng mạch, lớp giàu mạch máu bên dưới võng mạc, đều có thể kích hoạt quá trình hình thành tân mạch hắc mạc.
Màng Bruch là lớp trong cùng của màng mạch. Khi có khiếm khuyết hoặc bất thường ở màng này, bệnh có thể hình thành nhanh chóng. Tình trạng này cũng có mối liên hệ chặt chẽ với sự gia tăng nồng độ yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF).
Đây là 1 nhóm các bệnh ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của võng mạc hoặc màng mạch và có thể dẫn đến sự hình thành bệnh lý này. Cơ chế chung thường là do tình trạng thiếu oxy, viêm nhiễm, hoặc tổn thương tế bào, khiến cơ thể kích hoạt phản ứng chữa lành bất thường bằng cách tạo ra các mạch máu mới. Tuy nhiên, những mạch máu này lại yếu, dễ vỡ và gây hại.
Ở những người mắc cận thị cao độ, nhãn cầu sẽ dài hơn đáng kể so với bình thường. Sự kéo dài này gây áp lực và kéo căng võng mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành của các mạch máu mới bất thường.
Ban đầu, bạn có thể không nhận ra ngay thị lực của mình đang bị ảnh hưởng, bởi vì các triệu chứng bệnh thường không gây đau và đôi khi chỉ xảy ra ở một mắt. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, bạn có thể nhận thấy các triệu chứng sau:
Thường thì triệu chứng đầu tiên của tân mạch hắc mạc là nhìn mờ và hình ảnh bị méo mó. Khi bệnh nặng hơn 1 điểm mù có thể xuất hiện ở trung tâm tầm nhìn. Điều quan trọng là tầm nhìn ngoại vi (tầm nhìn ở hai bên) thường không bị ảnh hưởng.
Nếu bệnh không được điều trị kịp thời, có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng và gây mất thị lực vĩnh viễn:
Để chẩn đoán mắc bệnh, bác sĩ sẽ sử dụng một số kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên biệt để quan sát các mạch máu trong mắt. Dưới đây là các phương pháp chính:
Đây là một xét nghiệm quan trọng để phát hiện bệnh lý này. Bác sĩ sẽ tiêm một loại thuốc nhuộm đặc biệt gọi là fluorescein vào tĩnh mạch ở cánh tay của bạn. Thuốc nhuộm này sẽ di chuyển nhanh chóng đến các mạch máu trong mắt. Khi thuốc nhuộm đi qua các mạch máu của võng mạc và màng mạch, một máy ảnh chuyên dụng sẽ chụp liên tục các hình ảnh. Thuốc nhuộm sẽ làm nổi bật những vùng mắc bệnh, giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí của các mạch máu bất thường đang bị rò rỉ trong võng mạc [2].
Tương tự như chụp mạch huỳnh quang, phương pháp này cũng sử dụng thuốc nhuộm (Indocyanine Green) tiêm vào tĩnh mạch. Tuy nhiên, thuốc nhuộm ICG có khả năng đi sâu hơn vào các lớp mạch máu của màng mạch, giúp bác sĩ nhìn rõ hơn những tân mạch nằm sâu hoặc bị che khuất mà chụp mạch huỳnh quang có thể khó phát hiện. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích để chẩn đoán các dạng phức tạp hoặc để xác định các polyp mạch màng mạch.
Đây là một thủ thuật không xâm lấn, không đau và không cần tiêm. Thiết bị OCT sử dụng sóng ánh sáng để tạo ra hình ảnh 3D chất lượng cao về mặt cắt ngang của võng mạc. Hình ảnh này cho phép bác sĩ nhìn rõ các lớp khác nhau của võng mạc và phát hiện sự hiện diện của dịch rò rỉ, xuất huyết hoặc chính các mạch máu tân sinh bất thường bên dưới hoặc trong võng mạc.
Mục tiêu chính trong điều trị là ngăn chặn sự phát triển của các mạch máu bất thường, giảm rò rỉ máu và dịch, bảo tồn thị lực còn lại và trong một số trường hợp, cải thiện thị lực đã suy giảm. Để điều trị bệnh, có thể áp dụng một số phương pháp sau:
Đây là phương pháp điều trị hiệu quả và phổ biến nhất hiện nay. Vì yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu là protein chính thúc đẩy sự phát triển của bệnh, bác sĩ sẽ tiêm các loại thuốc kháng lại protein này (gọi là thuốc kháng VEGF) trực tiếp vào mắt. Các loại thuốc này hoạt động bằng cách ngăn chặn hoạt động quá mức của yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, từ đó ức chế sự hình thành và rò rỉ của các mạch máu bất thường.
Mục đích của việc điều trị bằng thuốc kháng VEGF là:
Trong một số trường hợp rất hiếm gặp và đặc biệt, phẫu thuật có thể được xem xét. Tuy nhiên, với sự phát triển của các phương pháp điều trị ít xâm lấn hơn như tiêm thuốc kháng VEGF, phẫu thuật để điều trị tân mạch hắc mạc không còn lại biện pháp được lựa chọn thường xuyên. Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi các phương pháp khác không hiệu quả hoặc trong các biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết dưới võng mạc lan rộng.
Các thuốc như Anti-VEGF (như Lucentis, Eylea, Avastin) được sử dụng để tiêm nội nhãn (tiêm trực tiếp vào mắt) nhằm điều trị tân mạch màng mạch. Đây là phương pháp điều trị chủ yếu và hiệu quả nhất hiện nay, đặc biệt là trong bệnh thoái hóa hoàng điểm thể ướt (Wet AMD) và một số bệnh khác có liên quan đến sự phát triển mạch máu bất thường trong mắt.
Phương pháp tiêm nội nhãn là kỹ thuật điều trị hiệu quả và phổ biến nhất hiện nay. Trong phương pháp này, thuốc sẽ được tiêm trực tiếp vào bên trong mắt, cụ thể là vào khoang dịch kính (khoang chứa chất lỏng dạng gel nằm giữa thủy tinh thể và võng mạc).
Phương pháp này sử dụng tia laser năng lượng cao để đốt trực tiếp và phá hủy các mạch máu tân sinh bất thường. Tuy nhiên, nhược điểm của laser quang đông là có thể phá hủy một phần mô võng mạc khỏe mạnh xung quanh, dẫn đến điểm mù vĩnh viễn tại vị trí điều trị. Do đó, phương pháp này ngày nay ít được sử dụng khi mắc bệnh ở trung tâm điểm vàng và thường chỉ được áp dụng cho những tân mạch nằm xa trung tâm thị giác.
Phòng ngừa bệnh chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chăm sóc sức khỏe mắt đúng cách. Dưới đây là các biện pháp giúp ngăn ngừa:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, tân mạch hắc mạc là bệnh nhãn khoa nghiêm trọng đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Hiểu rõ về nguyên nhân và triệu chứng là bước đầu tiên để bảo vệ thị lực của bạn. Đừng chần chừ khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đến ngay các bệnh viện uy tín càng sớm càng tốt để được chẩn đoán chính xác và có phác đồ điều trị kịp thời, giúp duy trì đôi mắt sáng khỏe dài lâu.
