Block phân nhánh: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Block phân nhánh có thể gặp ở bất cứ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào. Block phân nhánh có thể lành tính, cũng có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý tim mạch nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Vậy đâu là nguyên nhân gây ra bệnh? Bệnh có những triệu chứng gì và điều trị như thế nào?

Block phân nhánh là gì?

Block phân nhánh (Fascicular Block) là tình trạng hệ thống dẫn truyền điện của tim bị gián đoạn hoặc tắc nghẽn, xảy ra tại một hoặc nhiều phân nhánh của bó nhánh trái. Hệ thống dẫn truyền điện đảm bảo sự co bóp tuần tự của các buồng tim, giúp tim đập đều và đúng nhịp. Khi có sự gián đoạn, cách co bóp của tâm thất sẽ bị thay đổi, dẫn đến rối loạn nhịp tim và các bất thường trong hoạt động tim.

Do tính chất phức tạp của hệ dẫn truyền, block phân nhánh có thể xuất hiện đơn độc hoặc tồn tại cùng lúc với các rối loạn dẫn truyền khác. Tùy theo vị trí, nguyên nhân gián đoạn và sức khỏe tim mạch của bệnh nhân mà bệnh sẽ có mức độ nghiêm trọng khác nhau.

Các loại block phân nhánh thường gặp

Block phân nhánh bao gồm các phân nhánh trái trước và trái sau của nhánh trái. Theo đó, các loại block phân nhánh thường gặp được chia thành:

1. Block phân nhánh trái trước (LAFB)

Block phân nhánh trái trước (Left Anterior Fascicular Block – LAFB) xảy ra khi dẫn truyền bị gián đoạn ở phân nhánh trái trước. Lúc này phân nhánh trái trước không còn khả năng dẫn truyền xung động, làm cho xung động phải đi qua phân nhánh trái sau, rồi mới truyền đến vùng trái trước.

Tiêu chuẩn chẩn đoán block phân nhánh trái trước trên ECG gồm:

• Độ lệch trục trái LAD thường từ -45° đến -90°;
• Sóng qR ở I, aVL;
• Sóng rS ở II, III, aVF;
• Thời gian đỉnh sóng R kéo dài > 0,045 giây ở chuyển đạo aVL. (1)

2. Block phân nhánh trái sau (LPFB)

Block phân nhánh trái sau (Left Posterior Fascicular Block – LPFB) ít phổ biến hơn block phân nhánh trái trước. Tình trạng này chỉ xảy ra khi cơ tim đã bị tổn thương lượng lớn, phân nhánh trái sau không còn khả năng dẫn truyền xung điện.

Tiêu chuẩn chẩn đoán block phân nhánh trái sau trên ECG gồm:

• Độ lệch trục phải (RAD) > +90°;
• Sóng qR ở II, III và aVL;
• Sóng rS ở I và aVF;
• Thời gian đỉnh sóng R kéo dài ở aVF.

3. Block 2 phân nhánh (Bifascicular Block)

Block 2 phân nhánh (Bifascicular Block) là sự kết hợp của block nhánh phải (RBBB) và block phân nhánh trái trước (LAFB) hoặc block phân nhánh trái sau (LPFB). Trong đó, RBBB + LAFB thường phổ biến hơn.

Về lâm sàng, block 2 phân nhánh được biểu hiện bằng 1 trong 2 kiểu ECG:

• RBBB + LAFB, biểu hiện là trục lệch trái LAD;
• RBBB + LPFB, biểu hiện là độ lệch trục phải RAD.

Kết hợp này cho thấy đường dẫn truyền tổn thương dưới nút nhĩ thất, có nguy cơ phát triển thành block nhĩ thất độ cao hơn. Điều này khiến nhịp chậm có triệu chứng, cần đặt máy tạo nhịp.

4. Block 3 phân nhánh (Trifascicular Block)

Block phân nhánh ba (trifascicular block) đề cập đến tình trạng chậm dẫn truyền điện ở cả ba nhánh dưới nút nhĩ thất, gồm: Block nhánh phải (RBBB); Block nhánh trái trước (LAFB); Block nhánh trái sau (LPFB)

Hiện tượng này thường được biểu hiện trên điện tâm đồ dưới dạng block nhĩ thất độ III kết hợp với block hai bó. Cụ thể:

• Block nhĩ thất độ 3 + RBBB + LAFB;
• Hoặc Block nhĩ thất độ 3 + RBBB + LPFB.

Nguyên nhân block phân nhánh

Block phân nhánh do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Trong đó các bệnh lý về tim mạch là yếu tố phổ biến nhất, đồng thời nguy hiểm nhất. Cũng có một số trường hợp tình trạng này xảy ra mà không rõ nguyên nhân cụ thể. Các yếu tố gây ra block phân nhánh bao gồm:

• Bệnh động mạch vành;
• Nhồi máu cơ tim;
• Bệnh viêm cơ tim;
• Tăng huyết áp;
• Tim phì đại;
• Tăng áp động mạch phổi;
• Bệnh van tim;
• Bệnh tim bẩm sinh;
• Xơ hóa hệ thống dẫn truyền;
• Thông liên nhĩ, thông liên thất;
• Thoái hóa hệ thống dẫn truyền;
• Thuyên tắc phổi. (2)

Triệu chứng block phân nhánh

Block phân nhánh không biểu hiện triệu chứng thường là trường hợp lành tính và không cần quá lo ngại. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các triệu chứng rõ ràng, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tim mạch nghiêm trọng.

Các triệu chứng của block phân nhánh cần được lưu ý gồm có:

• Hồi hộp, đánh trống ngực do rối loạn nhịp;
• Ngất;
• Chóng mặt, choáng váng thường xuyên;
• Khó thở, đau ngực;
• Tim đập chậm bất thường, rối loạn nhịp tim.

Block phân nhánh có nguy hiểm không?

Tùy vào từng vị trí tổn thương mà block phân nhánh có thể biểu thị mức độ nguy hiểm khác nhau. Theo đó, block phân nhánh có thể lành tính nếu xuất hiện đơn độc không kèm bệnh lý tim mạch. Khi đó, block phân nhánh không gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống người bệnh nên không cần phải can thiệp điều trị.

Cũng có những trường hợp block phân nhánh gây ra biến chứng đáng báo động như: suy tim, tổn thương cơ tim cấp, rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc thậm chí là tử vong.

Tuy nhiên, người bệnh cũng cần lưu ý rằng, ngay cả khi không có triệu chứng rõ ràng vẫn tồn tại nguy cơ mắc bệnh tim tiềm ẩn. Vì vậy, không nên chủ quan mà cần chủ động thăm khám định kỳ để phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh lý tim mạch. (3)

Phương pháp chẩn đoán block phân nhánh

Block phân nhánh có thể được chẩn đoán thông qua các phương pháp như:

1. ECG

Điện tâm đồ ECG giúp quan sát được hoạt động điện của tim. Block phân nhánh sẽ được hiện rõ khi đo điện tâm đồ, giúp bác sĩ phát hiện ra rối loạn nhịp. ECG là phương pháp không đau, không xâm lấn, sử dụng các điện cực kết nối với máy ECG.

2. X-Quang ngực

Chụp X-Quang ngực giúp bác sĩ biết được sơ bộ tình trạng phổi và lồng ngực. Đồng thời nhìn rõ kích thước tim, quan sát tình trạng phì đại thất trái, phải; dấu hiệu tim sung huyết; hoặc các bất thường khác ở động mạch chủ, phổi hoặc lớp màng ngoài tim.

3. Siêu âm tim

Siêu âm tim cung cấp hình ảnh cụ thể về tình trạng tim và van tim. Nhờ đó giúp việc đánh giá chức năng và cấu trúc tim thuận lợi hơn. Thông qua kết quả siêu âm tim, bác sĩ quan sát cấu trúc, độ dày cơ tim, đánh giá chức năng co bóp và xác định nguyên nhân gây block phân nhánh.

4. Chụp MRI tim

Chụp cộng hưởng từ MRI giúp quan sát rõ cấu trúc tim, sợi xơ hóa hoặc sẹo cơ tim. Thông qua MRI, bác sĩ phát hiện được những bất thường bẩm sinh của hệ dẫn truyền điện, xác định tình trạng viêm cơ tim, phì đại cơ tim,…

5. Điện sinh lý tim

Phương pháp này được bác sĩ chỉ định thực hiện khi block nhiều nhánh kèm dấu hiệu phức tạp như ngất, chóng mặt… Điện sinh lý tim khi đó để đánh giá nguy cơ tiến triển thành block hoàn toàn, rối loạn nhịp nghiêm trọng hoặc xem xét khả năng đặt máy tạo nhịp.

6. Chụp động mạch vành

Thực hiện khi nghi ngờ block phân nhánh do tình trạng động mạch vành hoặc nhồi máu cơ tim gây ra. Phương pháp này giúp xác nhận động mạch vành có bị tắc nghẽn hay không, đặc biệt khi kết quả điện tâm đồ nghi ngờ nhồi máu cơ tim kèm block.

Điều trị block phân nhánh như thế nào?

Điều trị block phân nhánh cũng chính là giải quyết nguyên nhân gây bệnh. Dựa theo loại block phân nhánh, vị trí block và nguyên nhân gây bệnh để xác định cách điều trị sao cho phù hợp. Đối với block phân nhánh không có triệu chứng hoặc nguyên nhân, thường có thể không cần phải điều trị. Với những trường hợp block phân nhánh có nguyên nhân rõ ràng, người bệnh cần được điều trị sớm để giảm thiểu các biến chứng có thể có.

Một số phương pháp điều trị thường được chỉ định gồm:

1. Theo dõi định kỳ

Nếu block phân nhánh không có triệu chứng, người bệnh cần thường xuyên theo dõi ECG định kỳ. Nếu bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu ngất, mệt mỏi, chóng mặt hoặc ECG bất thường, người bệnh cần thăm khám ngay để can thiệp kịp thời.

2. Điều trị bằng thuốc

Không có thuốc đặc trị cho block phân nhánh, nhưng một số loại thuốc được dùng để điều trị nguyên nhân gây ra block phân nhánh và kiểm soát các rối loạn nhịp. Việc sử dụng thuốc sẽ được bác sĩ chỉ định dựa theo chẩn đoán tình trạng của bệnh nhân.

Một số loại thuốc có thể được chỉ định như: thuốc kiểm soát suy tim, thuốc chống đông máu, thuốc kiểm soát nhịp tim,… Bệnh nhân cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định của bác sĩ, không tự ý sử dụng thuốc.

3. Can thiệp mạch vành

Khi xác định block phân nhánh do bệnh động mạch vành và nhồi máu cơ tim, bác sĩ sẽ chỉ định can thiệp mạch vành. Phương pháp điều trị này thực hiện bằng cách chụp động mạch vành, đặt stent nong mạch hoặc phẫu thuật,…

4. Cắt đốt điện sinh lý

Thủ thuật này được thực hiện trực tiếp trên hệ thống dẫn truyền tim, giúp loại bỏ các đường dẫn truyền bất thường gây loạn nhịp. Bác sĩ sử dụng điện sinh lý tim để loại bỏ vùng mô gây loạn nhịp.

5. Đặt máy tạo nhịp

Đặt máy tạo nhịp là phương pháp điều trị giúp duy trì nhịp tim ổn định ở những bệnh nhân có rối loạn nhịp tim chậm hoặc các vấn đề về hệ thống dẫn truyền điện của tim. Máy tạo nhịp hoạt động bằng cách gửi các xung điện nhỏ đến tim, kích thích tim co bóp với tần số phù hợp, đảm bảo cung cấp đủ máu và oxy cho cơ thể.

Biện pháp phòng ngừa block phân nhánh

Block phân nhánh là bệnh có thể xảy đến với bất cứ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào. Do đó việc chủ động phòng ngừa, theo dõi tình trạng sức khỏe là rất cần thiết. Phòng ngừa block phân nhánh và các biến chứng nguy hiểm của nó bằng các cách dưới đây:

1. Chủ động theo dõi sức khỏe định kỳ

Tình trạng block phân nhánh có thể trở nên nặng hơn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Do đó, bạn nên chủ động theo dõi, thăm khám sức khỏe định kỳ, nhất là người có tiền sử bệnh tim hoặc nghi ngờ block phân nhánh.

Thực hiện các xét nghiệm:

• Đo điện tâm đồ để ghi nhận sự thay đổi của nhịp tim, phát hiện bất thường kịp thời;
• Siêu âm tim, cung cấp hình ảnh chi tiết về tình trạng tim;
• Chụp động mạch vành nếu có nguy cơ bệnh mạch vành cao.

2. Xây dựng lối sống lành mạnh

Lối sống lành mạnh và khoa học là một trong những bí quyết để bảo vệ và duy trì một trái tim khỏe mạnh. Chú ý đến chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt để nâng cao khả năng đề kháng, tự bảo vệ của cơ thể bằng cách:

• Không dùng các chất kích thích gây hại cho sức khỏe, rượu, bia, thuốc lá;
• Ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, tránh âu lo;
• Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao vừa sức;
• Hạn chế các thức ăn nhiều dầu mỡ, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây và các loại axit béo có lợi cho tim mạch;
• Ăn nhạt, giảm muối, tránh huyết áp tăng cao bất thường;
• Duy trì mức cân nặng hợp lý;
• Duy trì lối sống và suy nghĩ tích cực.

3. Kiểm soát các bệnh lý tim mạch, tiểu đường

Các bệnh lý về tim mạch là nguyên nhân thường gặp gây nên block phân nhánh. Do đó việc kiểm soát tốt tình trạng tim mạch, tiểu đường, mỡ máu ở mức ổn định giúp hạn chế tối đa nguy cơ mắc phải block phân nhánh.

4. Cảnh giác với các triệu chứng bất thường

Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như thường xuyên chóng mặt, hoa mắt, ngất xỉu đột ngột, khó thở, đau thắt ngực, mệt mỏi, rối loạn nhịp tim, nhịp tim chậm bất thường,… người bệnh nên thăm khám ngay với bác sĩ để tránh các biến chứng nguy hiểm về sau. Tuyệt đối không chủ quan hay phớt lờ các cảnh báo sức khỏe của cơ thể.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

Khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường, bạn nên gặp bác sĩ để thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Block phân nhánh có thể không có biểu hiện nếu ở mức nhẹ và không gây ảnh hưởng. Do đó nhiều người không biết mình mắc phải, bệnh chỉ được phát hiện tình cờ qua điện tâm đồ (ECG).

Để tránh tình trạng block phân nhánh tiến triển thành block tim hoàn toàn và gây ra những biến chứng nguy hiểm, cần gặp bác sĩ ngay trong các trường hợp:

• Chóng mặt, hoa mắt, ngất xỉu đột ngột, suy giảm ý thức;
• Nhịp tim chậm bất thường;
• Block nhánh trái mới xuất hiện kèm theo đau thắt ngực;
• Block 2 phân nhánh hoặc 3 phân nhánh;
• Đã đặt máy tạo nhịp tim nhưng cảm thấy có dấu hiệu bất thường.

An tâm sống vui, vì một trái tim khỏe mạnh bằng việc theo dõi, phòng ngừa block phân nhánh. Đặt lịch thăm khám sức khỏe tim mạch định kỳ với những chuyên gia, bác sĩ đầu ngành tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Block phân nhánh là tình trạng rối loạn dẫn truyền tim. Nó có thể lành tính, nhưng cũng có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm, tùy theo vị trí tổn thương dẫn truyền. Có nhiều lý do dẫn đến sự rối loạn dẫn truyền này, trong đó các vấn đề về tim mạch vẫn là nguyên nhân phổ biến. Hiểu đúng về block phân nhánh ECG và thăm khám tim mạch định kỳ giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe cho bản thân và cả gia đình.