Bé Joy chào đời sớm hơn dự sinh 3 tháng, nặng 1000g, sau 2,5 tháng nặng 3000g nhờ nuôi dưỡng bởi máy thở, lồng ấp nhân tạo và da kề da với mẹ sớm.

Chị Thủy Tiên, 29 tuổi, sinh non ở tuần thứ 27. Bé gái chào đời chỉ sau 15 phút đến viện, nặng 1000g, tên thân mật là Joy. Em bé có phổi chưa kịp trưởng thành, được bác sĩ hồi sức ngay tại phòng sinh, sau đó ủ ấm, thở oxy. Sau khi ổn định các chỉ số sinh tồn, ê kíp chuyển bé về phòng chăm sóc đặc biệt (NICU), nuôi dưỡng bởi máy thở, lồng ấp nhân tạo.

TS.BS Đỗ Hữu Thiều Chương, Phó giám đốc Trung tâm Sơ sinh, BVĐK Tâm Anh TP HCM cho biết, trẻ chào đời ở tuần 27 nặng 1kg như bé Joy chiếm khoảng 15% trẻ sinh non tại bệnh viện. Hiện bé nhỏ nhất được cứu sống nặng 550g, chào đời ở tuần 25.

Mặc dù có cân nặng tốt hơn so với các trẻ đẻ non khác, nhưng Joy chào đời ở tuần 27, được xếp là cực non, có nguy cơ gặp các biến chứng cao hơn vì các cơ quan còn quá non yếu. Bé không thể tự thở. Ngoài ra, bé còn quá non nớt để có thể bú, nuốt và thở một cách hiệu quả và nhịp nhàng nên phải được nuôi dưỡng qua ống thông dạ dày phối hợp dinh dưỡng tĩnh mạch.

Do chị Tiên không phát hiện kịp thời dấu hiệu cảnh báo sinh non, trẻ không được tiêm thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi. Thuốc này là giải pháp hữu hiệu giảm nguy cơ suy hô hấp ở trẻ sinh non, giảm tỷ lệ tử vong và di chứng cho trẻ sinh non trước 35 tuần. Để điều trị tình trạng suy hô hấp, Joy được trợ thở bằng máy thở rung tần số cao không xâm lấn, không cần đặt nội khí quản, hạn chế nguy cơ viêm phổi và nhiễm trùng bệnh viện.

Bác sĩ Chương cho hay, hầu hết trẻ sinh non sẽ sụt cân sinh lý khoảng 10 – 15% cân nặng khi chào đời. Vì vậy, bác sĩ tăng cường cung cấp năng lượng, bổ sung đủ vi chất giúp bé sớm phục hồi cân nặng lúc sinh và tăng cân. Đồng thời, Joy được tập nuôi ăn sớm bằng sữa mẹ để phát triển, tăng sức đề kháng.

Cơ thể bé non yếu, các cơ quan như não, tim, phổi, ruột… chưa hoạt động tốt để bắt đầu cuộc chiến sinh tồn ở môi trường ngoài tử cung. Dù vấn đề sụt cân sinh lý được các bác sĩ khống chế, Joy ổn định cân nặng, nhưng bé lại đối mặt tình trạng tăng cân chậm do trào ngược dạ dày thực quản.

“Ngoài chậm tăng cân, bé tiềm ẩn nguy cơ viêm phổi do hít dịch sữa vào đường thở, và viêm thực quản do acid dịch dạ dày làm tình trạng trào ngược dạ dày thực quản nặng nề hơn”, bác sĩ Thiều Chương cho biết. Trẻ sinh non, dung tích dạ dày nhỏ, cơ vòng tâm vị giữa thực quản và dạ dày còn non yếu chưa phát triển, dễ gây trào ngược.

Joy có biểu hiện nôn, trớ sữa trong và sau mỗi cữ ăn, nên việc chăm nuôi khó khăn, điều dưỡng phải túc trực 24/24, kịp thời phát hiện các bất thường, chị Đặng Lê Ánh Châu, điều dưỡng trưởng trung tâm Sơ sinh cho biết.

Hiện tượng trào ngược sinh lý do cơ thể bé chưa hoàn thiện có thể thành bệnh lý nếu ảnh hưởng đến tăng trưởng hoặc chức năng hô hấp của trẻ. Do đó, để giúp Joy tăng cân tốt, điều dưỡng chăm sóc chia nhỏ cữ, vỗ ợ hơi sau ăn để giảm số lần trào ngược.

Khi Joy nuôi lên 1,5 kg, bác sĩ cho bé massage toàn thân. Kỹ thuật giúp trẻ phát triển xúc giác, kích thích vận động từ sớm.

Bác sĩ cho bé được ấp Kangaroo sớm với mẹ ngay tại phòng chăm sóc đặc biệt. “Mỗi ngày ôm con vào lòng, nghe nhịp tim, nhịp thở con, thấy con dần nặng hơn, cứng cáp hơn”, chị Tiên nói.

Bác sĩ Thiều Chương cho biết, Joy được chăm sóc trên mô hình nuôi trẻ sinh non gắn kết với gia đình (Family-centered care) Mô hình này cho phép gia đình bước vào phòng NICU để nói chuyện, chăm sóc, da kề da sớm với trẻ.

Mô hình chăm sóc lấy gia đình làm trung tâm có nghĩa là người thân được tham gia chăm sóc và sinh hoạt hàng ngày của con như: ôm ấp, cho bú, thay tã, vỗ ợ hơi, tắm bé,… sinh non.

Trẻ sinh non được ấp mẹ dễ thích nghi tốt hơn với môi trường ngoài tử cung. Phương pháp da kề da sớm với mẹ tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều hòa nhịp tim hô hấp, nhiệt độ, tăng cân tốt.

Joy chào đời 15 ngày đã được ấp mẹ. Thời gian ấp 3 tiếng mỗi ngày, lịch trình này kéo dài một tháng. Lúc này, bé còn thở CPAP (thở máy không xâm lấn) điều dưỡng phải dành nhiều thời gian hướng dẫn mẹ chăm sóc trẻ sinh non, đào tạo kiến thức cho gia đình về cách chăm sóc tốt, kiểm soát nhiễm khuẩn.

Được chăm bé, da kề da sớm giúp chị Tiên bình tĩnh hơn, giảm căng thẳng và lo lắng sau biến cố sinh non. Bé Joy có bố mẹ thay phiên động viên, nói chuyện, ôm ấp mỗi ngày. Bé kiểm soát tốt vấn đề trào ngược, tăng cân tốt, sau 2,5 tháng điều trị, cân nặng đạt 3kg, khỏe mạnh xuất viện.

Mô hình trao quyền cho bố mẹ chăm sóc sớm trẻ sinh non được Trung tâm Sơ sinh triển khai áp dụng đã 3 năm. Hàng trăm trẻ đẻ non được gần gũi bố mẹ sớm, hồi phục, xuất viện sớm, tỷ lệ trẻ được bú sữa mẹ hoàn toàn tăng lên 90%, hỗ trợ tăng cân, tăng sức đề kháng.

BS Thiều Chương cho biết, mô hình Family-centered care được áp dụng tại nhiều nước phát triển. Mô hình này khuyến khích ba mẹ và người chăm trẻ đồng hành cùng với đội ngũ y tế trong điều trị và nuôi dưỡng bé. Với cách làm này, bác sĩ và điều dưỡng sẽ có cơ hội lắng nghe những suy nghĩ và lo lắng của ba mẹ trong quá trình làm quen với việc chăm sóc bé.

Từ những kiến thức, góc nhìn và cảm nhận khác nhau của phụ huynh, đội ngũ y tế sẽ hỗ trợ, hướng dẫn và tìm tiếng nói chung đáp ứng nhu cầu của gia đình phù hợp với các khuyến cáo y khoa hiện nay. Mô hình này tạo không khí tôn trọng, thân thiện và an toàn, giúp phụ huynh cảm thấy thoải mái hơn khi chia sẻ thông tin kiến thức, thành thạo hơn khi nuôi dưỡng trẻ, và nhất là tự tin an tâm hơn khi bé được xuất viện về nhà.

Tại Việt Nam mô hình chưa phổ biến do thiếu nhân lực triển khai và khó đảm bảo điều kiện kiểm soát nhiễm khuẩn. Phần lớn trẻ được giao cho người thân khi họ chưa thực sự sẵn sàng, còn nhiều vấn đề chưa được hướng dẫn thấu đáo trong chăm sóc trẻ tại nhà.

Để làm được mô hình này cần sự hợp tác của phụ huynh và đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng hùng hậu, tập trung hướng dẫn 1 kèm 1 giúp phụ huynh tham gia chăm sóc trẻ sinh non sớm ngay tại phòng NICU.

Cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn trong quá trình này để vượt qua những trở ngại trong việc chăm sóc em bé. Cha mẹ được bước vào phòng NICU ấp bé nếu đảm bảo không có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm, đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn như thay trang phục vô khuẩn của bệnh viện, đeo khẩu trang, nón trùm đầu. Suốt quá trình ấp bé, sẽ có điều dưỡng túc trực kịp thời phát hiện các vấn đề bất thường như tím tái, ngưng thở…

Theo bác sĩ Thiều Chương, nhờ tiếp xúc sớm với người thân bé sinh non có thể phát triển tốt về thần kinh, cảm xúc nhờ tối ưu hóa cả môi trường cần chăm sóc, có sự tham gia sớm của cha mẹ trong hành trình nuôi dưỡng trẻ. Tuy nhiên, thực tế một số cha mẹ có thể muốn bỏ cuộc giữa chừng vì nhiều nguyên nhân như sợ làm đau con, sợ con trớ, sặc sữa, nghi ngờ khả năng tự chăm sóc trẻ sinh non.

Trong những tình huống này, bệnh viện hoàn toàn tôn trọng quyết định của ba mẹ, có thể trì hoãn đào tạo chăm sóc bé khi cha mẹ thực sự sẵn sàng, đồng nghĩa giao trọng trách chăm sóc trẻ cho y bác sĩ.

Ngoài ra, mô hình cũng gặp một số rào cản như tất cả các bậc cha mẹ của NICU phải cân bằng các trách nhiệm trong cuộc sống, chẳng hạn như duy trì mức lương đủ sống và chăm sóc anh chị em, đồng thời hỗ trợ em bé tốt nhất trong bệnh viện.