Đặc điểm của Asexual là gì? Có thể có con được không?

Asexual (người vô tính) là một phần của cộng đồng LGBT nhưng ít được biết đến hơn so với nhóm gay (đồng giới nam) hay les (đồng giới nữ). Vô tính được hiểu là những người không có hứng thú tình dục với bất kỳ giới nào dù họ không mắc bệnh lý hay “bóng ma tâm lý” nào. Ước tính nhóm người vô tính chiếm khoảng 1% dân số thế giới.

Asexual là gì?

Asexual (vô tính luyến ái hoặc vô cảm tình dục) là một bản dạng xu hướng tính dục, trong đó người vô tính luyến ái thường không có hoặc ít bị thu hút bởi sự hấp dẫn tình dục với người khác, bất kể đối phương thuộc giới tính nào.(1)

Vô tính luyến ái là xu hướng tính dục được công nhận, tương tự như dị tính, đồng tính hay song tính luyến ái. Những người thuộc cộng đồng vô tính thường tự nhận mình là ace.

Bác sĩ Trần Ngọc Hà Giang nhấn mạnh cần phân biệt rõ khái niệm asexual và celibacy. Asexual là khái niệm mô tả những người không bị hấp dẫn tình dục, không có hoặc gần như không có nhu cầu, ham muốn tình dục; trong khi celibacy (kiêng tình dục) là lựa chọn lối sống không quan hệ tình dục, có thể xuất phát từ lựa chọn cá nhân, chấn thương tâm lý, tính ngưỡng hoặc văn hóa.

Ngoài ra họ còn được chia thành các phổ khác nhau, không tuân theo một khuôn mẫu cố định. Một số phổ vô tính luyến ái phổ biến gồm:

• Gray-asexual (Gray-A): Chỉ những người hiếm khi có cảm giác tình dục, hoặc chỉ trong vài tình huống nhất định.
• Demisexual: Những người chỉ có được sự hấp dẫn tình dục sau khi hình thành mối quan hệ gắn bó cảm xúc sâu sắc. Hiểu một cách nôm na, họ là tuýp người không “yêu ngay từ cái nhìn đầu tiên” mà cần một mối quan hệ gắn kết thân mật và lâu dài.
• Cupiosexual (bán vô tính luyến ái): Những người không cảm thấy hấp dẫn tình dục nhưng vẫn có mối quan hệ tình dục vì lý do khác như sinh con, mong muốn có mối quan hệ gắn kết.

Đặc điểm của người Asexual

Đặc điểm nổi bật nhất của người asexual (vô tính luyến ái) là không hoặc rất ít khi bị hấp dẫn tình dục với người khác, dù họ có thể yêu, gắn bó, xây dựng mối quan hệ thân mật. Tuy nhiên, vô tính luyến ái là một phổ rộng, liên quan đến nhiều hình thức hấp dẫn khác ngoài phạm vi tình dục. Cụ thể:

• Không có hoặc rất ít cảm giác hấp dẫn tình dục: Đây là điểm đặc trưng của người vô tính luyến ái khi họ không có hoặc hiếm khi có ham muốn tình dục với người khác. Họ có những hành vi, hành động gần gũi và thân mật như ôm, hôn, hoặc yêu thương, sống chung, kết hôn hoặc sinh con nhưng không cảm thấy thôi thúc phải quan hệ tình dục. Vì vậy họ thường bị nhầm lẫn là “lãnh cảm” hoặc “bất lực”.
• Có trải nghiệm nhiều dạng hấp dẫn khác: Mặc dù không có hoặc ít hứng thú với “chuyện ấy” họ vẫn bị thu hút về mặt ngoại hình hoặc mong muốn gắn bó tình cảm, hẹn hò, yêu đương với người khác.
• Có thể quan hệ tình dục nhưng không vì hấp dẫn tình dục: Người vô tính vẫn có thể quan hệ tình dục, không bị “lãnh cảm” hay “bất lực” như nhiều người nhầm tưởng.
• Không hứng thú với tình dục do xuất phát từ yếu tố tâm lý: Người vô tính luyến ái không hứng thú với tình dục do yếu tố tâm lý, không liên quan đến sợ hãi tình dục, bệnh lý hay mất cân bằng hormone.(2)

Đời sống tình dục và tình cảm của người Asexual

Tình cảm và tình dục là hai phương diện khác biệt nhau hoàn toàn. Một người vô tính vẫn có thể có cảm tình với người khác bình thường, điểm khác biệt lớn nhất là phổ vô tính không hứng thú với tình dục nhưng họ vẫn có nhu cầu yêu thương, xây dựng mối quan hệ thân mật. Trên thực tế, những người asexual có đời sống tình cảm đa dạng, phản ánh sự phong phú trong trải nghiệm cá nhân.

Không phải tất cả người asexual đều từ chối hoặc khó chịu với tình dục, vấn đề nằm ở việc tình dục không phải điều quyết định người vô tính gắn kết với người khác. Dù không có hoặc ít ham muốn tình dục, người vô tính vẫn có khả năng hình thành kết nối cảm xúc với người khác. Họ có thể bị rung động, yêu, hẹn hò, thậm kế kết hôn và gắn bó lâu dài như bất kỳ ai khác. Trong những tình huống cụ thể, người vô tính vẫn chấp nhận quan hệ để sinh con, dựa trên sự đồng thuận và mục đích rõ ràng từ cả hai phía. Điều này không ảnh hưởng đến bản dạng giới của người vô tính.

Về khía cạnh tình cảm, họ có thể yêu đương với người khác giới, đồng giới hoặc lưỡng giới, thậm chí hai người vô tính có thể kết hôn với nhau. Sự kết hợp giữa xu hướng tính dục và tình cảm ở người asexual rất linh hoạt. Vì vậy không nên gán ghép hoặc quy định họ xây dựng mối quan hệ lãng mạn hoặc sống với giới nào.

Người Asexual có thể có con không?

Người asexual hoàn toàn có thể có con nếu họ muốn. Việc người vô tính không có hoặc ít hứng thú với tình dục không liên quan đến chức năng sinh lý, khả năng sinh sản của họ. Trên thực tế, nhiều người vô tính đã xây dựng gia đình, nuôi dạy con bình thường như bất kỳ cha mẹ khác.

Một số người thuộc xu hướng vô tính luyến ái vẫn sẵn sàng quan hệ tình dục với bạn đời nếu cặp đôi mong muốn sinh con. Với những trường hợp này, họ hoàn toàn có thể có con bằng phương pháp thụ thai tự nhiên nếu không gặp vấn đề bệnh lý ảnh hưởng sức khỏe sinh sản. Ngoài ra, đối với những trường hợp không muốn có con thông qua quan hệ tự nhiên hoặc không thể quan hệ tình dục, cặp đôi có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), thụ tinh ống nghiệm (IVF), mang thai hộ hoặc lựa chọn nhận con nuôi…

Người asexual có con bằng cách nào?

Người vô tính luyến ái có thể kết hôn với người khác giới và sinh con. Thực tế nhiều cặp đôi mà một hoặc cả hai người vô tính kết hôn với nhau và sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh. Bên cạnh đó, họ cũng có thể lựa chọn các biện pháp hỗ trợ sinh sản hoặc nhận con nuôi để có thể hiện thực hóa mong ước làm cha mẹ.

1. Phương pháp hỗ trợ sinh sản phổ biến cho người Asexual

Hiện nay, thụ tinh nhân tạo (IUI) và thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là các phương pháp hỗ trợ sinh sản phổ biến giữ người vô tính có con thành công.

1.1. Thụ tinh nhân tạo (IUI)

Đối với trường hợp cặp đôi dị tính đã đăng ký kết hôn, có thể áp dụng kỹ thuật bơm tinh trùng vào buồng tử cung. Để thực hiện, bác sĩ sử dụng tinh trùng của người chồng, lọc rửa để chọn ra những tinh binh khỏe mạnh rồi bơm vào tử cung người vợ vào giai đoạn trứng rụng để tăng cơ hội thụ thai thành công.

Đối với trường hợp người vô tính là nữ, có quan hệ đồng giới hoặc mong muốn trở thành mẹ đơn thân, có thể sử dụng nguồn tinh trùng hiến tặng để làm hỗ trợ sinh sản.

Theo các thống kê, tỷ lệ điều trị IUI thành công dao động 15-20% mỗi chu kỳ.

1.2. Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF)

Nếu e ngại quan hệ tình dục để có con, cặp đôi vô tính có thể cân nhắc làm thụ tinh ống nghiệm (IVF). Đây là kỹ thuật sử dụng trứng và tinh trùng thụ tinh trong phòng thí nghiệm tại các trung tâm hỗ trợ sinh sản. Khi phôi phát triển đến ngày 3 hoặc 5 và các điều kiện để chuyển phôi đều được đáp ứng, phôi sẽ được đưa vào buồng tử cung người vợ để tiếp tục phát triển thành thai nhi. Tỷ lệ thành công khi điều trị IVF cao hơn nhiều so với phương pháp thụ tinh nhân tạo, tuy nhiên chi phí và thời gian thực hiện sẽ kéo dài hơn.

Đối với trường hợp cặp đôi đồng giới vô tính nữ, hoặc người vô tính nữ muốn làm mẹ đơn thân có thể sử dụng nguồn tinh trùng hiến tặng để làm thụ tinh ống nghiệm. Để thực hiện, người nữ cần vận động một nam giới khỏe mạnh, đáp ứng các tiêu chí cần thiết để hiến tinh trùng. Mẫu tinh trùng mà người nam hiến tặng sẽ được hoán mẫu với ngân hàng tinh trùng trên nguyên tắc vô danh, nhằm đảm bảo quyền lợi, hạn chế các tranh chấp về quyền và trách nhiệm với đứa trẻ trong tương lai. Như vậy, người nữ sẽ sử dụng mẫu tinh trùng vô danh để làm các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

2. Phương pháp khác

Người vô tính không muốn sinh con có thể lựa chọn nhận con nuôi. Họ có thể nhận con nuôi với tư cách cá nhân hoặc cùng bạn đời. Bác sĩ Trần Ngọc Hà Giang lưu ý khi đưa ra quyết định nhận con nuôi, người vô tính cần cân nhắc và chuẩn bị đầy đủ về mặt tài chính, cảm xúc để sẵn sàng có trách nhiệm với đứa trẻ, tạo mọi điều kiện tốt nhất trong khả năng để nuôi và dạy trẻ.

Có thể bạn quan tâm: Thụ tinh nhân tạo cho người đồng giới nữ (Les) có con được không?

Điều kiện và quy trình hỗ trợ sinh sản cho người Asexual tại Việt Nam

Hiện nay, pháp luật chưa có quy định cụ thể về quá trình làm hỗ trợ sinh sản dành riêng cho người asexual. Tuy nhiên người vô tính hoàn toàn có thể tiếp cận các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản với tư cách cá nhân với vai trò mẹ đơn thân hoặc cặp đôi.

1. Các yêu cầu pháp lý đối với người độc thân, cặp đôi Asexual

Theo quy định hiện hành, người vô tính độc thân là nữ giới vẫn có thể thực hiện các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh ống nghiệm, thụ tinh nhân tạo với tinh trùng hiến tặng từ ngân hàng tinh trùng, dựa trên nguyên tắc vô danh (người cho và người nhận mẫu tinh trùng không biết nhau). Nhờ vậy những người vô tính là nữ vẫn có cơ hội có con dù không quan hệ tình dục.

Đối với người vô tính là nam giới hoặc cặp đôi đồng giới nam (trong đó có người vô tính luyến ái), pháp luật Việt Nam hiện chưa cho phép tiếp cận phương pháp mang thai hộ.

2. Vai trò của cơ sở y tế và tư vấn tâm lý trước can thiệp

Với các trường hợp mong muốn có con với tư cách mẹ đơn thân, người nữ sẽ được tư vấn tâm lý và y khoa kỹ lưỡng trước khi áp dụng các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người asexual chưa từng quan hệ tình dục, muốn có con nhưng không muốn quan hệ thể xác. Quá trình này đặc biệt quan trọng giúp đảm bảo rằng mong muốn sinh con xuất phát từ sự chủ động, tự nguyện, có hiểu biết và không bị chi phối từ bởi các áp lực khác.

Asexual vẫn có thể xây dựng gia đình như thế nào?

Người vô tính dù có rất ít trải nghiệm tình dục hoặc không hứng thú với “chuyện ấy”, tuy nhiên họ hoàn toàn có khả năng kết hôn với người khác giới để xây dựng gia đình, sinh ra và chăm sóc những đứa con tương tự mô hình gia đình truyền thống. Nền tảng vững chắc của gia đình phải được xây dựng trên nền tảng từ tình yêu thương, sự đồng thuận, tin tưởng, trách nhiệm và cam kết. Do đó người asexual có thể chia sẻ thẳng thắn với bạn đời để cả hai thông cảm, thấu hiểu và sẻ chia với nhau, xây dựng gia đình hạnh phúc, tôn trọng lẫn nhau.

Ngoài mô hình xây dựng gia đình theo kiểu truyền thống, người vô tính có thể tạo dựng gia đình của riêng mình theo các cách:

1. Các mô hình gia đình đồng nuôi (co-parenting), đơn thân

Thông qua phương pháp hỗ trợ sinh sản hoặc nhận con nuôi, nhiều người asexual trở thành cha/mẹ đơn thân. Bên cạnh đó, các cặp đôi có thể cùng cam kết nuôi dạy một đứa trẻ qua hình thức đồng nuôi (co-parenting). Tuy nhiên cần tìm hiểu kỹ các quy định hiện hành nếu mong muốn có con bằng những biện pháp này.

2. Mối quan hệ đồng thuận không tình dục

Người asexual có thể lựa chọn gắn bó lâu dài với người khác dựa trên sự đồng thuận, tình cảm, không có yếu tố tình dục. Trong một số trường hợp, hai người vô tính khác giới có thể kết hôn với nhau và thỏa thuận rõ ràng về ranh giới và sự kỳ vọng về vấn đề quan hệ. Từ đó tìm được tiếng nói chung để cùng nhau xây dựng gia đình một cách trọn vẹn.

3. Vai trò của sự thấu hiểu và cam kết trong gia đình asexual

Dù xây dựng gia đình theo mô hình nào, họ cũng cần được tôn trọng bản dạng giới ngay từ đầu, không bị xem là “thiếu sót” hay mắc vấn đề tâm lý “cần khắc phục và điều trị”. Quan trọng nhất, người asexual thuộc một bản dạng giới độc lập, thực sự tồn tại và làm nên sự đa dạng giới LGBT.

Các quan niệm sai lầm về người Asexual

Người vô tính thường bị hiểu nhầm bởi định kiến xã hội, thậm chí cả trong chính cộng đồng LGBT. Những quan niệm sai lầm về cộng đồng người asexual gồm có:

1. Họ độc thân và không muốn quan hệ tình dục

Người vô tính thường bị hiểu nhầm luôn sống độc thân, không có nhu cầu xây dựng mối quan hệ thân mật và tuyệt đối không quan hệ. Thực tế, nhiều người asexual vẫn có nhu cầu yêu, kết hôn và xây dựng gia đình.

Ngoài ra, người theo xu hướng vô tính không “bài trừ tình dục”, họ đơn giản coi tình dục không phải nhu cầu cấp thiết quan trọng.

2. Song tính là bệnh lý

Nhiều người cho rằng song tính liên quan đến các hội chứng rối loạn ham muốn tình dục hoặc bệnh lý nội tiết… Tuy nhiên song tính luyến ái là một dạng xu hướng tính dục, không xuất phát từ tổn thương tâm lý hay bệnh lý. Nếu một người từng có ham muốn tình dục nhưng đột ngột mất đi giảm ham muốn, cần thăm khám tại các bệnh viện có chuyên khoa hỗ trợ sinh sản, nội tiết để được hỗ trợ.

3. Chưa tìm được người phù hợp

Không ít người tin rằng người asexual sẽ cảm thấy hấp dẫn tình dục khi gặp “đúng người”. Điều này là hiểu lầm phổ biến. Về bản chất, người vô tính có thể bị hấp dẫn về thẩm mỹ, trí tuệ, phong cách và có mối quan hệ lãng mạn, gắn bó sâu sắc với đối phương. Tuy nhiên điều đó không làm thay đổi xu hướng ít ham muốn của họ.

Asexual là một phần không thể thiếu tạo nên sự đa dạng xu hướng tính dục. Ngày nay, có nhiều thông tin đúng đắn và cả những hiểu nhầm về người vô tính luyến ái nói riêng và cộng đồng LGBT nói chung. Việc cập nhật, tìm hiểu các thông tin về sự đa dạng giới giúp chúng ta hiểu hơn về cộng đồng, từ đó có sự đánh giá một cách trực quan, thấu hiểu và tôn trọng sự khác biệt.