Xạ trị là phương pháp được áp dụng phổ biến trong điều trị nhiều loại ung thư như não, vú, trực tràng… Tuy nhiên, nhiều người lo lắng phương pháp này có thể khiến cơ thể tiếp xúc với bức xạ ion hóa và đặt ra câu hỏi về độ an toàn trong điều trị ung thư bằng xạ trị. Vậy xạ trị có thực sự nguy hiểm? Cần giữ an toàn như thế nào? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết.
Xạ trị là phương pháp điều trị an toàn cho nhiều loại ung thư. Nhờ những tiến bộ trong y học, quy trình xạ trị hiện nay được kiểm soát nghiêm ngặt với các tiêu chuẩn an toàn, bảo vệ tối ưu cho người bệnh, nhân viên y tế và người thân.
Tại các trung tâm ung bướu, xạ trị, đội ngũ bác sĩ sẽ cung cấp hướng dẫn cụ thể về các biện pháp an toàn với từng loại xạ trị, liều chiếu và thời gian điều trị. Việc tuân thủ đúng những hướng dẫn này giúp quá trình xạ trị đạt hiệu quả và giảm thiểu rủi ro không mong muốn.
Khi nói đến tính an toàn trong điều trị bằng xạ trị, thuật ngữ phổ biến được các chuyên gia sử dụng là As Low As Reasonably Achievable (ALARA). Nguyên tắc là “hợp lý hóa chỉ định” và “tối ưu hóa kế hoạch để liều chiếu vào mô lành thấp nhất nhưng vẫn đảm bảo liều điều trị cho khối u”. (1)
Với người bệnh cần xạ trị, đội ngũ bác sĩ và kỹ thuật viên sẽ áp dụng các biện pháp an toàn đặc biệt nhằm bảo vệ các cơ quan lành khỏi ảnh hưởng của tia xạ. Mỗi loại xạ trị có cơ chế tác động và quy trình bảo vệ riêng, cụ thể:
Xạ trị chùm tia ngoài là phương pháp sử dụng một chùm tia bức xạ chiếu vào một phần cơ thể. Bức xạ chỉ xuất hiện khi máy phát tia, cơ thể không mang phóng xạ sau điều trị và không làm người xung quanh “nhiễm phóng xạ”.
Xạ trị trong (hay xạ trị áp sát) là phương pháp đưa nguồn bức xạ kín vào bên trong cơ thể tại vị trí khối u. Với xạ trị liều cao tạm thời (HDR), nguồn phóng xạ được rút ra ngay sau điều trị nên an toàn với người xung quanh.
Trong khi đó, với cấy hạt phóng xạ vĩnh viễn (I-125 hoặc Pd-103), người bệnh có thể được khuyến cáo duy trì khoảng cách hoặc hạn chế tiếp xúc trong thời gian nhất định, đặc biệt với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Xạ trị trong mổ (Intraoperative Radiation Therapy – IORT) được thực hiện trong quá trình phẫu thuật, sử dụng các kỹ thuật khác nhau như xạ trị trong (brachytherapy) hoặc tia điện tử (electron beam). Để an toàn trong điều trị bằng xạ trị, tùy loại tia xạ được sử dụng, người bệnh có thể cần tuân thủ một số hướng dẫn an toàn đặc biệt để bảo vệ bản thân và những người xung quanh.
Phương pháp này sử dụng chất phóng xạ được đưa vào cơ thể và phân bố toàn thân. Một phần bức xạ có thể lưu lại trong cơ thể trong vài ngày, cho đến khi được đào thải hoàn toàn. Thời gian nằm viện và hướng dẫn cụ thể phụ thuộc vào loại thuốc và liều sử dụng. Bác sĩ sẽ đưa ra khuyến cáo cá nhân hóa cho từng trường hợp.
Trong quá trình chuẩn bị, thuốc phóng xạ được bảo quản và che chắn theo quy định an toàn bức xạ. Người bệnh được điều trị trong phòng có che chắn chuyên dụng nhằm đảm bảo mức phơi nhiễm an toàn. Nhân viên y tế có thể sử dụng trang phục bảo hộ khi thao tác với thuốc phóng xạ.
Một số cách giữ an toàn trong điều trị ung thư bằng phương pháp xạ trị:
Trước khi được xạ trị, đội ngũ bác sĩ Xạ trị và kỹ sư Vật lý Y khoa sẽ cẩn thận lập kế hoạch điều trị hiệu quả và an toàn. Trong quá trình điều trị, việc chiếu xạ sẽ tập trung vào khối u, đồng thời hạn chế tiếp xúc với mô khỏe mạnh. Người bệnh sẽ được theo dõi lượng bức xạ tiếp nhận bằng các thiết bị cũng như phần mềm chuyên dụng.
Khi tiến hành kỹ thuật, đội ngũ điều trị sẽ tuân thủ tất cả các quy tắc an toàn trong điều trị ung thư bằng xạ trị. Trong đó có đo lường và theo dõi liều lượng, đảm bảo người bệnh được điều trị an toàn. Trong lúc phát tia, phòng điều trị đóng kín và nhân viên theo dõi từ phòng điều khiển, không cần mặc áo chì. Điều này giúp hạn chế tiếp xúc với bức xạ trong quá trình điều trị và chụp chiếu.
Người bệnh cần tuân thủ các lưu ý về giữ an toàn với người thân cũng như người xung quanh, cụ thể:
Đối với các trường hợp xạ trị bằng dược chất hoặc toàn thân, để đảm bảo nguyên tắc an toàn, người bệnh cần:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xạ trị, cũng như các phương pháp điều trị ung thư khác, là hành trình cần sự kiên nhẫn và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và đội ngũ y tế. Khi được thực hiện đúng kỹ thuật, đảm bảo an toàn trong điều trị ung thư bằng xạ trị, khối u sẽ được kiểm soát hiệu quả, mang lại hy vọng người bệnh ung thư.
