Chỉ số hồng cầu thấp có thể ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển oxy cho các cơ quan trên cơ thể, gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe. Vậy đâu là nguyên nhân gây giảm hồng cầu và làm sao cải thiện?
Chỉ số hồng cầu thấp là hiện tượng cơ thể không có đủ tế bào hồng cầu trong máu hoặc các tế bào hồng cầu bị tiêu hủy nhanh hơn bình thường, gây ra tình trạng thiếu máu. Chỉ số hồng cầu bao nhiêu được coi là thấp còn phụ thuộc vào từng nhóm đối tượng, ví dụ tham khảo:
| Nhóm đối tượng | Chỉ số hồng cầu (triệu tế bào/mcL máu) |
| Nam | < 4,7 |
| Nữ | < 4,2 |
| Trẻ em | < 4 |
| Trẻ sơ sinh | < 4,8 |
| Phụ nữ mang thai | < 4 |
Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe do làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các mô và cơ quan trong cơ thể. Khi lượng tế bào máu đỏ không đáp ứng nhu cầu sinh lý, người bệnh dễ mệt mỏi, khó thở, tim đập nhanh, hoa mắt, chóng mặt, đau đầu; về lâu dài làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, suy tim và các biến chứng tim mạch.
Vì vậy, khi có dấu hiệu bất thường hoặc kết quả xét nghiệm cho thấy hồng cầu giảm, người bệnh nên thăm khám sớm để được đánh giá nguyên nhân và xây dựng hướng điều trị phù hợp, giúp bảo vệ sức khỏe tổng thể và hệ tuần hoàn.
Tình trạng thiếu hồng cầu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất bao gồm: (1)
Tụt hồng cầu là một trong những biểu hiện chính của hội chứng thiếu máu. Thiếu máu khiến số lượng hồng cầu hoặc nồng độ huyết sắc tố hemoglobin thấp hơn bình thường, ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển oxy của cơ thể.
Cơ thể con người cần chất sắt để tạo ra các tế bào hồng cầu khỏe mạnh. Khi không được cung cấp đủ khoáng chất thiết yếu này, tủy xương sẽ gặp vấn đề trong quá trình sản xuất hồng cầu, gây suy giảm chất lượng lẫn số lượng hồng cầu. Thiếu sắt có thể đến từ việc mất máu, khả năng hấp thụ sắt kém và các bệnh lý nền (bệnh thận, suy tim sung huyết, béo phì…).
Số lượng hồng cầu giảm có phải do ung thư không? Khi bị ung thư, tế bào khỏe mạnh có thể bị các tế bào ung thư trong tuỷ xương lấn át. Ngoài ra, các phương pháp điều trị ung thư (hoá trị, xạ trị) cũng có thể gây tổn thương tuỷ xương, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hồng cầu và hemoglobin, gây ra tình trạng suy giảm hồng cầu.
Bất kỳ loại ung thư nào cũng có thể ảnh hưởng đến chỉ số hồng cầu, đặc biệt là bệnh bạch hầu, u lympho, u tuỷ, ung thư phổi, ung thư vú, ung thư trực tràng, ung thư thận, ung thư cổ tử cung, ung thư tuyến tiền liệt…
Bệnh thận mạn tính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thiếu hồng cầu, điều này đến từ việc erythropoietin bị giảm sản xuất khi thận bị tổn thương. Đây là hormone đóng vai trò quan trọng trong kích thích tủy xương tạo ra tế bào hồng cầu.
Khi erythropoietin ít đi, quá trình sản xuất hồng cầu cũng bị ảnh hưởng. Ngoài gây giảm sản xuất hồng cầu, bệnh thận mạn còn ảnh hưởng đến đời sống hồng cầu, khiến thời gian sống của các tế bào hồng cầu bị rút ngắn, dẫn đến chỉ số hồng cầu giảm.
Các rối loạn di truyền về máu, điển hình là bệnh hồng cầu hình liềm, cũng là nguyên nhân quan trọng cần lưu ý. Trong khi hồng cầu bình thường có tuổi thọ khoảng 120 ngày, thì ở người mắc bệnh này, các tế bào hồng cầu chỉ tồn tại khoảng 10–20 ngày. Sự bất thường này dẫn đến thiếu hụt hồng cầu nghiêm trọng và kéo dài.
Trường hợp mất máu đột ngột do chấn thương, xuất huyết hoặc tan máu có thể gây thiếu máu cấp tính, đặc trưng bởi sự suy giảm nhanh chóng số lượng hồng cầu, khiến các mô và cơ quan trong cơ thể không nhận đủ oxy cho các hoạt động bình thường. (2)
Suy đa tạng có thể ảnh hưởng đến bất kỳ hệ cơ quan nào trên cơ thể, bao gồm hệ thống huyết học. Bệnh lý này có thể gây mất cân bằng một số thành phần của máu, dẫn đến hiện tượng chảy máu, mất hồng cầu hoặc giảm số lượng hồng cầu nhanh chóng. Ngoài ra, việc suy giảm chức năng thận, gan, tủy xương… cũng ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hồng cầu của cơ thể.
Tụt hồng cầu có thể xảy ra ở bất kỳ ai, đặc biệt là các nhóm đối tượng sau:
Thiếu hụt hồng cầu có thể gây ra một số triệu chứng thường gặp như:
Để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, người bệnh cần được chẩn đoán chính xác nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng của thiếu hồng cầu thông qua các phương pháp sau:
Phương pháp điều trị hồng cầu thấp được chỉ định phù hợp sau khi thăm khám và đưa ra kết quả chẩn đoán chính xác. Một số phương pháp hỗ trợ cải thiện chỉ số này có thể được bác sĩ hướng dẫn cho người bệnh thực hiện sau khi đã thăm khám, gồm:
Người gặp tình trạng này cần điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp, ưu tiên các nhóm dưỡng chất sau:
Bên cạnh các thực phẩm có lợi cho sức khỏe, người có tình trạng này cũng nên tránh/hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn chiên rán nhiều dầu, thức ăn nhiều đường tinh chế…
Xem thêm: Thiếu hồng cầu nên ăn gì, kiêng gì để cải thiện bệnh nhanh hơn?
Không chỉ dinh dưỡng, lối sống hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng suy giảm hồng cầu. Người bệnh nên xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh như: nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc; duy trì vận động thể chất với cường độ phù hợp; giữ tinh thần thư giãn, tránh căng thẳng kéo dài; đồng thời hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia, thuốc lá và các chất gây hại khác.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết đã cung cấp một số thông tin về chỉ số hồng cầu thấp. Như đã đề cập, hồng cầu đóng vai trò rất quan trọng, việc giảm chất lượng hay số lượng hồng cầu đều tác động tiêu cực đến sức khỏe. Vì thế, mỗi người nên hình thành thói quen đi bệnh viện thăm khám sức khỏe định kỳ, bao gồm xét nghiệm máu để theo dõi các chỉ số liên quan, từ đó bác sĩ có thể đưa ra hướng can thiệp phù hợp nếu phát hiện bất thường.
