Tìm hiểu về phương pháp xạ trị áp sát cổ tử cung

Xạ trị áp sát cổ tử cung là phương pháp đưa nguồn phóng xạ vào gần hoặc bên trong cổ tử cung để tiêu diệt tế bào ung thư, giúp tăng hiệu quả điều trị và hạn chế ảnh hưởng lên mô lành. Phương pháp này thường được kết hợp với xạ trị chiếu ngoài nhằm kiểm soát khối u và giảm nguy cơ tái phát. Vậy khi nào cần xạ trị áp sát cổ tử cung, BS.CKII Nguyễn Thế Hiển sẽ giải đáp rõ qua bài viết dưới đây.

Khi nào cần xạ trị áp sát cổ tử cung?

Xạ trị áp sát cổ tử cung thường được chỉ định từ giai đoạn IB2 trở lên, khi khối u có kích thước trên 4cm hoặc người bệnh không đủ điều kiện phẫu thuật. Ở giai đoạn này, xạ trị áp sát giúp tập trung tiêu diệt tế bào ung thư tại chỗ, ngăn ngừa sự lan rộng và thường được kết hợp với xạ trị chiếu ngoài hoặc hóa trị để tăng hiệu quả kiểm soát bệnh, giảm nguy cơ tái phát. (1)

Trong điều trị triệt căn ung thư cổ tử cung từ IB2 đến IVA, xạ trị áp sát là thành phần chuẩn, được khuyến cáo mạnh cùng với xạ ngoài ± hóa trị nhằm đạt đủ liều tại khối u và tối ưu kiểm soát tại chỗ. Thiếu xạ trị áp sát, tỷ lệ kiểm soát giảm rõ rệt.

Ưu nhược điểm của xạ trị áp sát cổ tử cung

Dưới đây là một số ưu và nhược điểm của xạ trị áp sát cổ tử cung, giúp người bệnh và bác sĩ có thêm thông tin tham khảo trước khi quyết định lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. (2)

• Ưu điểm
  • Tác động chính xác: Nguồn phóng xạ được đặt trực tiếp vào hoặc gần khối u, giúp tập trung liều cao vào vùng tổn thương và giảm ảnh hưởng đến mô lành xung quanh.
  • Hiệu quả kiểm soát bệnh cao: Phương pháp này giúp tiêu diệt triệt để tế bào ung thư tại chỗ, đặc biệt ở giai đoạn khu trú, nâng cao khả năng kiểm soát tại vùng cổ tử cung.
  • Giảm tác dụng phụ toàn thân: Do liều bức xạ tập trung tại chỗ, người bệnh ít gặp tình trạng mệt mỏi, buồn nôn hay rụng tóc như các phương pháp điều trị toàn thân khác.
  • Thời gian điều trị ngắn: So với xạ trị ngoài, mỗi lần xạ trị áp sát thường diễn ra nhanh hơn, giúp người bệnh sớm trở lại sinh hoạt bình thường.
• Nhược điểm
  • Gây khó chịu tạm thời: Một số người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu vùng chậu sau thủ thuật do dụng cụ đặt nguồn phóng xạ.
  • Tác dụng phụ tại chỗ: Có thể gặp viêm niêm mạc âm đạo, khô âm đạo, rối loạn tiểu tiện tạm thời sau điều trị.
  • Ảnh hưởng mô lân cận: Nếu không được lập kế hoạch chính xác, bức xạ có thể gây tổn thương nhẹ đến bàng quang, trực tràng hoặc ruột.
  • Không phù hợp với mọi trường hợp: Người có bệnh lý nền nặng, tổn thương lan rộng ra ngoài vùng chậu hoặc đã từng xạ trị trước đó có thể không được khuyến cáo thực hiện.

Chỉ định và chống chỉ định xạ trị áp sát cổ tử cung

Dưới đây là những trường hợp nên và không nên áp dụng xạ trị áp sát cổ tử cung:

• Chỉ định
  • Phương pháp xạ trị áp sát cổ tử cung (brachytherapy) được xem là thành phần bắt buộc trong điều trị triệt căn ung thư cổ tử cung giai đoạn IB2–IVA khi lựa chọn điều trị bằng xạ trị. (3)
  • Trong trường hợp điều trị hậu phẫu, có thể cân nhắc thực hiện brachy boost (tức tăng cường liều xạ trị áp sát tại vùng nguy cơ cao) nếu bờ âm đạo còn tế bào ung thư (dương tính) hoặc rất gần vùng có tế bào ung thư (sát) hay có tổn thương tồn dư khu trú sau phẫu thuật.
  • Đối với giai đoạn IVA, vẫn có thể phối hợp hóa xạ trị và xạ trị áp sát nếu đánh giá nội soi và sinh thiết xác định xâm lấn niêm mạc, đồng thời đội ngũ chuyên sâu nhận thấy kỹ thuật thực hiện khả thi; việc chỉ định cần được cá thể hóa theo từng trường hợp cụ thể.
• Chống chỉ định
  • Không nên thực hiện xạ trị áp sát ở người bệnh đã từng được xạ trị vùng chậu bằng phương pháp áp sát trước đó, do mô vùng này đã chịu liều xạ cao, dễ hoại tử hoặc tổn thương nặng nếu tiếp tục chiếu xạ.
  • Không khuyến cáo áp dụng cho người bệnh có thể trạng quá yếu, suy kiệt nặng hoặc tiên lượng sống ngắn (dưới 6 tháng), vì hiệu quả điều trị thấp và nguy cơ biến chứng cao.
  • Giai đoạn IVA vẫn có thể thực hiện hóa xạ trị kết hợp xạ trị áp sát nếu đánh giá nội soi hoặc sinh thiết xác định có xâm lấn niêm mạc và đội ngũ chuyên bác sĩ khoa Xạ trị nhận thấy kỹ thuật khả thi; quyết định cần được cá thể hóa theo từng trường hợp.

Quy trình xạ trị áp sát cổ tử cung

Quy trình xạ trị áp sát cổ tử cung được thực hiện theo nhiều bước cụ thể nhằm đưa liều bức xạ chính xác đến vị trí khối u, đồng thời đảm bảo an toàn cho người bệnh. Các bước tiến hành thường bao gồm: (4)

1. Bước 1: Chuẩn bị trước khi điều trị

Trước khi thực hiện, người bệnh sẽ được bác sĩ giải thích rõ về mục tiêu, quy trình và những lưu ý trong quá trình xạ trị. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể gây tê hoặc gây mê để giúp người bệnh thoải mái và không cảm thấy đau trong lúc tiến hành. Đồng thời, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI có thể được thực hiện để định vị chính xác khối u và lên kế hoạch điều trị.

2. Bước 2: Đặt dụng cụ dẫn phóng xạ

Bác sĩ đưa dụng cụ chuyên biệt (ống dẫn hoặc thiết bị hỗ trợ) vào vị trí khối u qua đường âm đạo hoặc tử cung. Quá trình này được thực hiện dưới hướng dẫn và theo dõi bằng hình ảnh chụp X-quang, siêu âm hoặc cắt lớp vi tính để đảm bảo dụng cụ được đặt chính xác.

3. Bước 3: Đưa nguồn phóng xạ vào vùng cần điều trị

Sau khi đặt dụng cụ, bác sĩ sẽ đưa nguồn phóng xạ vào trong hoặc gần khối u. Các nguồn này phát ra tia bức xạ trong một khoảng thời gian nhất định, tiêu diệt tế bào ung thư cổ tử cung mà vẫn hạn chế tổn thương mô lành xung quanh.

• Nếu là xạ trị liều cao (HDR), nguồn phóng xạ được đặt trực tiếp vào trong khối u (thường áp dụng cho ung thư phụ khoa hoặc tuyến tiền liệt).
• Nếu là xạ trị liều thấp (LDR), nguồn phóng xạ được đặt vào khoang cơ thể gần vị trí khối u như tử cung, cổ tử cung hoặc âm đạo.

4. Bước 4: Tháo hoặc lưu lại nguồn phóng xạ

• Với cấy ghép tạm thời, nguồn phóng xạ có thể được lấy ra ngay sau mỗi buổi điều trị (xạ trị liều cao) hoặc lưu lại vài ngày (xạ trị liều thấp) trước khi tháo bỏ.
• Với cấy ghép vĩnh viễn, các hạt phóng xạ sẽ được giữ lại trong cơ thể. Chúng phát ra tia yếu dần theo thời gian và tự ngừng hoạt động mà không cần lấy ra.

5. Bước 5: Kết thúc và theo dõi sau điều trị

Sau khi tháo bỏ dụng cụ, người bệnh có thể được dùng thuốc giảm đau nếu thấy khó chịu. Bác sĩ sẽ theo dõi thêm một thời gian ngắn để đảm bảo an toàn trước khi cho người bệnh ra về.

Kết quả xạ trị áp sát cổ tử cung

Kết quả xạ trị áp sát cổ tử cung ở mỗi người có thể khác nhau, tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, thể trạng và khả năng đáp ứng điều trị của từng người. Để rõ hơn, người bệnh nên đến khoa Xạ trị tại bệnh viện uy tín để bác sĩ thăm khám, đánh giá và tư vấn chi tiết.

Tác dụng phụ khi xạ trị áp sát cổ tử cung

Dưới đây là các tác dụng phụ thường gặp khi xạ trị áp sát ung thư cổ tử cung mà người bệnh có thể gặp phải:

• Hẹp âm đạo: Hình thành mô sẹo khiến âm đạo hẹp, kém đàn hồi hoặc ngắn lại; gây đau khi quan hệ.
• Khô âm đạo: Do tổn thương buồng trứng, gây mãn kinh sớm; dẫn đến khô, đau rát khi quan hệ.
• Chảy máu trực tràng: Viêm mạn tính trực tràng, có thể gây chảy máu, hẹp hoặc lỗ rò trực tràng – âm đạo.
• Rối loạn tiểu tiện: Viêm bàng quang mạn tính, tiểu buốt, tiểu máu hoặc lỗ rò bàng quang – âm đạo.
• Giảm mật độ xương: Tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương, nhất là vùng hông.
• Phù bạch huyết: Sưng, nặng chân do tổn thương hệ bạch huyết vùng chậu.
• Suy buồng trứng, mãn kinh sớm: Gây vô sinh ở phụ nữ trẻ; cần tư vấn và dự phòng trước điều trị.
• Tác dụng phụ cấp tính: Tiêu chảy, viêm trực tràng cấp, buồn nôn, mệt mỏi; thường giảm sau khi kết thúc xạ trị.

Chăm sóc bệnh nhân xạ trị áp sát cổ tử cung

Trong quá trình xạ trị áp sát, người bệnh cần được chăm sóc đúng cách để đảm bảo hiệu quả điều trị, giảm tác dụng phụ và phục hồi nhanh hơn.

• Tuân thủ phác đồ điều trị: Thực hiện đúng lịch hẹn, hướng dẫn của bác sĩ về thời gian và quy trình xạ trị.
• Theo dõi triệu chứng: Báo ngay cho bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường như đau, chảy máu, sốt hoặc khó chịu kéo dài.
• Nghỉ ngơi và giữ tinh thần thoải mái: Ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.
• Giữ vệ sinh vùng điều trị: Giữ da sạch, khô; không gãi, chà xát hoặc bôi thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Chế độ ăn uống: Tạm thời áp dụng chế độ ăn ít chất xơ để hạn chế tiêu chảy do kích ứng ruột; vẫn cần đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Chăm sóc sức khỏe sinh sản: Phụ nữ có thể được khuyến nghị sử dụng dụng cụ nong âm đạo để duy trì độ đàn hồi, tránh hẹp âm đạo sau điều trị.
• Hoạt động thể chất: Duy trì vận động nhẹ như đi bộ, tập thở giúp tăng tuần hoàn và cải thiện tinh thần.
• Tái khám định kỳ: Thực hiện theo đúng lịch hẹn để bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị và phát hiện sớm biến chứng nếu có.

Chi phí xạ trị áp sát cổ tử cung hết bao nhiêu tiền?

Người bệnh nên đến thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện, xác định giai đoạn bệnh và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, kèm theo dự kiến chi phí cụ thể. Trường hợp đã có kết quả chẩn đoán hoặc điều trị tại cơ sở y tế khác, kể cả bệnh viện quốc tế, người bệnh vẫn có thể gửi hồ sơ bệnh án về Bệnh viện Tâm Anh để được hội chẩn và tư vấn phác đồ xạ trị áp sát cổ tử cung tối ưu.

Mỗi phác đồ tại đây đều được cá thể hóa theo đặc điểm khối u, hướng tới hiệu quả điều trị cao nhất, đồng thời giúp giảm gánh nặng chi phí, mang lại sự an tâm cho người bệnh trong suốt quá trình điều trị. Vì vậy, người bệnh không nên quá lo lắng về việc một lần xạ trị áp sát cổ tử cung hết bao nhiêu tiền, mà nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn chi tiết và phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Xạ trị áp sát cổ tử cung là phương pháp điều trị hiệu quả nhưng kết quả còn tùy thuộc vào cơ địa và giai đoạn bệnh, người bệnh nên đến khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được bác sĩ tư vấn và xây dựng phác đồ phù hợp.