Bệnh thương hàn ở trẻ em​ và những điều cha mẹ cần biết

Bệnh thương hàn ở trẻ em​ hay sốt thương hàn ở trẻ em​ khiến nhiều cha mẹ lo ngại. Vậy căn bệnh này nguy hiểm ra sao, lây lan như thế nào và làm sao phòng ngừa hiệu quả?

Thương hàn ở trẻ em là gì?

Thương hàn ở trẻ em là một bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra. Đây là loại vi khuẩn chỉ sống trong cơ thể người và có thể lây lan qua đường tiêu hóa, thường thông qua thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm khuẩn. Trẻ nhỏ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do hệ miễn dịch còn yếu, dễ tiếp xúc với nguồn nước hoặc thức ăn không đảm bảo vệ sinh.

Sốt thương hàn ở trẻ có thể bắt đầu với các triệu chứng như sốt cao, mệt mỏi, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa hoặc thủng ruột. Khi được chẩn đoán và điều trị đúng cách, các triệu chứng thường cải thiện sau 5 ngày. Tuy nhiên, sau khi khỏi bệnh, trẻ vẫn có thể mang mầm bệnh và lây cho người khác nếu không giữ vệ sinh kỹ lưỡng.

Nguyên do gây bệnh thương hàn ở trẻ em

Thương hàn ở trẻ em là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra. Khi vi khuẩn này xâm nhập vào cơ thể, đặc biệt là hệ thống tuần hoàn trung tâm, chúng nhân lên nhanh chóng và gây ra cảm thương hàn ở trẻ em – một dạng sốt cao kèm theo các triệu chứng đường tiêu hóa. Một số nguyên nhân phổ biến khiến trẻ mắc bệnh, gồm:

• Thức ăn và nước uống bị ô nhiễm: Đây là con đường lây truyền chính. Trẻ có thể bị nhiễm bệnh khi uống nước không đun sôi, ăn thực phẩm sống, chưa nấu chín kỹ hoặc bảo quản thực phẩm kém vệ sinh.
• Quy trình chuẩn bị thức ăn không đảm bảo an toàn: Dụng cụ chế biến hoặc bề mặt tiếp xúc với thực phẩm không được vệ sinh sạch sẽ cũng có thể là nguồn lây bệnh.
• Tiếp xúc với người mang mầm bệnh: Trẻ có thể bị lây nếu tiếp xúc với người nhiễm hoặc mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng rõ rệt. Những người này có thể truyền vi khuẩn qua bàn tay không rửa sạch khi chăm sóc trẻ.
• Vệ sinh cá nhân kém: Không rửa tay sau khi đi vệ sinh hoặc trước khi ăn, đặc biệt ở môi trường đông đúc như nhà trẻ cũng làm tăng nguy cơ lây lan bệnh thương hàn ở trẻ em​.

Việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nước uống và giáo dục thói quen giữ gìn vệ sinh sạch sẽ cho trẻ em là biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Cách nhận biết bệnh thương hàn ở trẻ

Thương hàn ở trẻ em là một bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra, với các triệu chứng tiến triển theo từng giai đoạn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thương hàn ở trẻ nhỏ giúp quá trình điều trị hiệu quả hơn và tránh biến chứng nguy hiểm.

Các giai đoạn và triệu chứng cụ thể của bệnh thương hàn ở trẻ em bao gồm:

• Giai đoạn ủ bệnh (1–2 tuần): Trẻ đã mang mầm bệnh nhưng chưa có biểu hiện rõ ràng. Đây là thời điểm vi khuẩn xâm nhập và âm thầm phát triển trong cơ thể.
• Giai đoạn khởi phát (kéo dài khoảng 1 tuần):
  • Sốt cao (39–41°C)
  • Mệt mỏi, biếng ăn, không vui chơi
  • Buồn nôn, đau đầu nhẹ
• Giai đoạn toàn phát (kéo dài khoảng 2 tuần):
  • Sốt dai dẳng, tăng nặng vào ban đêm
  • Đau đầu dữ dội, li bì, hôn mê ở trường hợp nặng
  • Chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón
  • Phát ban hồng nhạt ở bụng, ngực, mạn sườn
  • Mạch đập chậm so với nhiệt độ cơ thể (mạch nhiệt phân ly)
  • Bú kém, sụt cân, có thể viêm phế quản, viêm phổi kèm theo
  • Bựa trắng ở lưỡi
• Giai đoạn lui bệnh (kéo dài khoảng 1 tuần):
  • Hạ sốt, trẻ cảm thấy khỏe hơn
  • Cải thiện tiêu hóa, ăn uống dần tốt hơn

Các triệu chứng thương hàn ở trẻ nhỏ có thể kéo dài đến 4 tuần hoặc hơn, tùy vào thể trạng và điều kiện điều trị. Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện khi có dấu hiệu nghi ngờ để được chẩn đoán và xử lý kịp thời.

Thương hàn ở trẻ có ảnh hưởng gì không?

Bệnh thương hàn ở trẻ em nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, gồm:

• Thủng ruột, viêm dạ dày – ruột
• Nhiễm khuẩn huyết
• Viêm phổi, viêm phế quản, viêm cơ tim
• Viêm màng não, viêm tụy, viêm túi mật
• Sốc, hôn mê, tử vong.

Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc thương hàn, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị bằng kháng sinh thích hợp.

Chẩn đoán thương hàn ở trẻ em ra sao?

Việc chẩn đoán thương hàn ở trẻ em không hề đơn giản do triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như kiết lỵ, sốt rét hay viêm phổi. Khi nghi ngờ bệnh thương hàn ở trẻ nhỏ, bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng để đánh giá các biểu hiện như: sốt kéo dài, nhịp tim chậm, gan và lách to bất thường.

Để chẩn đoán chính xác, ngoài khám lâm sàng bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số xét nghiệm cần thiết như:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn Salmonella Typhi trong máu.
• Xét nghiệm phân: Giúp phát hiện vi khuẩn trong hệ tiêu hóa.

Trong một số trường hợp, trẻ có thể được chỉ định dùng thuốc kháng sinh trong khi chờ kết quả xét nghiệm. Điều quan trọng là cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ, tránh để bệnh tiến triển gây biến chứng nguy hiểm. Việc chẩn đoán, điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp trẻ hồi phục nhanh và an toàn.

Biện pháp điều trị thương hàn ở trẻ em​

Việc điều trị thương hàn ở trẻ em cần được thực hiện sớm, đúng phác đồ do bác sĩ chỉ định và theo dõi sát sao để tránh biến chứng nguy hiểm. Khi xác định chẩn đoán trẻ đã mắc bệnh, bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể, có thể bao gồm:

Điều trị bằng thuốc

• Kháng sinh: Dùng kháng sinh là phương pháp chính để tiêu diệt vi khuẩn Salmonella Typhi. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 1–2 tuần tùy tình trạng.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc hay điều chỉnh liều dùng. Việc sử dụng sai cách có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc, khiến bệnh kéo dài hoặc nặng hơn.
• Nhập viện (nếu cần): Thương hàn khi tiến triển nặng hoặc khi trẻ quá yếu, không thể ăn uống được, phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ khám, điều trị, nhập viện theo dõi (nếu cần).

Chăm sóc tại nhà

• Dinh dưỡng và bù nước:
  • Cho trẻ bú mẹ đều đặn (trong trường hợp thương hàn ở trẻ sơ sinh).
  • Sử dụng dung dịch bù nước (ORS) theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Với trẻ lớn, nên chia nhỏ bữa ăn, khuyến khích ăn thực phẩm dễ tiêu, giàu dinh dưỡng.
• Nghỉ ngơi:
  • Trẻ cần được nghỉ ngơi nhiều để phục hồi nhanh.
  • Hạn chế cho trẻ vận động nhiều trong thời gian điều trị.
• Giữ vệ sinh cá nhân:
  • Lau người bằng khăn ấm khi trẻ sốt hoặc ra nhiều mồ hôi.
  • Thay quần áo sạch, giữ vệ sinh tay chân cho trẻ thường xuyên.

Điều quan trọng là phụ huynh cần theo dõi sát sao, đưa trẻ đến tái khám đúng hẹn để đánh giá hiệu quả điều trị và phòng ngừa tái phát.

Làm thế nào để ngăn ngừa sốt thương hàn ở trẻ nhỏ?

Thương hàn ở trẻ em là một bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thực hiện các biện pháp bảo vệ đúng cách. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ và áp dụng một số cách phòng ngừa dưới đây:

Đảm bảo an toàn thực phẩm và nguồn nước

• Cho trẻ ăn thực phẩm nấu chín kỹ, tươi sạch và được bảo quản đúng cách.
• Tránh cho trẻ dùng nước lã, nước chưa đun sôi hoặc thực phẩm không rõ nguồn gốc.
• Chọn sữa và các sản phẩm từ sữa đảm bảo vệ sinh, an toàn, có nguồn gốc rõ ràng.

Nuôi con bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý

• Cho trẻ bú mẹ đầy đủ nếu còn trong giai đoạn sơ sinh.
• Đối với trẻ lớn, nên bổ sung các thực phẩm giàu dưỡng chất nhằm hỗ trợ hệ miễn dịch.

Duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống

• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã.
• Vệ sinh đồ chơi, dụng cụ ăn uống và khu vực nấu ăn thường xuyên.
• Tắm rửa, thay quần áo sạch sẽ cho trẻ mỗi ngày.

Tiêm vắc xin phòng thương hàn

• Vắc xin thương hàn thường có hiệu quả bảo vệ trong khoảng 3 năm, sau đó cần tiêm nhắc lại định kỳ để duy trì khả năng bảo vệ.
• Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo thực hiện ở các khu vực có nguy cơ cao.

Ngăn ngừa bệnh thương hàn đòi hỏi sự chủ động từ cha mẹ trong từng bữa ăn, giấc ngủ đến việc tiêm chủng đầy đủ… Đây là những cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

Bệnh thương hàn ở trẻ em là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, dễ lây qua nguồn thực phẩm và nước uống không đảm bảo vệ sinh. Ngay khi thấy dấu hiệu gợi ý bệnh, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi khám sớm.