Chấn thương do tai nạn giao thông không chỉ đơn thuần là những vết trầy xước hay bầm tím bên ngoài mà còn là những tổn thương sâu sắc bên trong cơ thể, gây ra những hệ lụy nặng nề về sức khỏe, tinh thần và tài chính. Vậy, những chân thương nào thường gặp nhất và làm sao để phòng tránh những hiểm họa này một cách hiệu quả?
Chấn thương do tai nạn là những tổn thương thể chất xảy ra đột ngột và ngoài ý muốn, mà nguyên nhân chủ yếu do tai nạn giao thông. Bên cạnh đó, tai nạn lao động, té ngã khi sinh hoạt hoặc trong thể thao cũng có khả năng dẫn đến tình trạng này. Tùy vào nguyên nhân và vị trí chịu ảnh hưởng, mức độ tổn thương có thể từ nhẹ (trầy xước, bầm tím, bong gân) đến nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài, thậm chí đe dọa tính mạng.
Đây là nguyên nhân lớn ở nước ta. Tai nạn giao thông, đặc biệt là tai nạn đường bộ, xảy ra khi có sự va chạm giữa các phương tiện (xe máy, ô tô, xe buýt…) hoặc giữa phương tiện với người đi bộ. Hậu quả không chỉ gây thiệt hại tài sản mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của con người. Chạy quá tốc độ, mất tập trung, uống rượu bia hoặc thiếu quan sát là những yếu tố phổ biến làm tăng tỷ lệ tai nạn giao thông.
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa tai nạn lao động (occupational accident) là: “Một sự kiện không mong muốn và không dự kiến trước, phát sinh trong quá trình làm việc hoặc liên quan đến công việc, gây thương tích, bệnh tật hoặc tử vong cho người lao động.” Đây là hậu quả trực tiếp từ tai nạn này.
Chấn thương do tai nạn thể thao là những tổn thương xảy ra trong quá trình tham gia các hoạt động thể thao hoặc luyện tập thể chất, do tác động cơ học, sinh lý hoặc sinh hóa vượt quá khả năng thích ứng của cơ thể. Các tổn thương này có thể xuất hiện đột ngột (cấp tính) hoặc tích lũy theo thời gian (mạn tính). Trong đó, chi dưới là vùng dễ bị thương nhất (42%), tiếp đến là chi trên (30,3%) và đầu cổ (16,4%). Những vấn đề thường gặp gồm bong gân, gãy xương, trật khớp, căng cơ… (1)
Tình trạng này còn có thể xuất hiện trong quá trình sinh hoạt. Đối tượng dễ gặp chấn thương là trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, đặc biệt là những bệnh lý liên quan đến xương khớp.
Đây là tình trạng tổn thương liên quan đến việc bị vật nặng như bộ phận của phương tiện giao thông, cây cối, bê tông hoặc tường đè lên cơ thể. Dạng chấn thương này có thể gây tổn thương ngoài da, mô mềm, xương, thậm chí đè nén nội tạng của cơ thể. Nếu không cấp cứu kịp thời, có thể dẫn đến gãy xương, đa chấn thương, hoại tử, thậm chí đe dọa tính mạng.
Vùng đầu có thể bị ảnh hưởng khi xảy ra tai nạn giao thông, gây chấn thương sọ não (TBI) từ nhẹ đến nặng với những triệu chứng như đau đầu, mất ý thức, nhìn mờ, chóng mặt, buồn nôn… Mỗi năm, TBI khiến khoảng 50.000 người tử và khoảng 90.000 người phải gánh chịu những biến chứng lâu dài.
Đây là một trong những chấn thương phổ biến trong các vụ tai nạn xe hơi, đặc biệt khi xe tăng hoặc giảm tốc độ gấp. Điều này khiến vùng cổ bị cúi gập và duỗi ra đột ngột (hội chứng Whiplash), gây đau cứng cổ, nhức đầu, chóng mặt và những triệu chứng khác. Nghiêm trọng hơn, lực va chạm quá lớn còn có khả năng dẫn đến chèn ép tủy cấp tính, gây yếu liệt, hay thậm chí tổn thương trung khu hô hấp gây ngưng thở, thậm chí tử vong.
Lực va đập mạnh do tai nạn giao thông có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc của cột sống. Hậu quả dẫn đến gãy đốt sống cổ, ngực hoặc lưng, gây chèn ép tủy sống và ống sống. Điều này làm tăng nguy cơ liệt một phần hoặc toàn bộ và mất kiểm soát các chức năng của cơ thể.
Đây là một trong những chấn thương xương khơp phổ biến. Vị trí dễ chịu tác động gồm xương đòn, xương cẳng tay, xương cẳng chân, mắt cá chân… Gãy xương có thể là gãy xương kín (không tạo vết thương hở trên da) hoặc gãy xương hở (xương gãy đâm xuyên qua da).
Tùy theo tính chất của gãy xương, người bệnh sẽ được điều trị bằng cách bó bột hoặc phẫu thuật. Phục hồi chức năng sau gãy xương cũng góp phần quan trọng trong quá trình điều trị, giúp hạn chế những biến chứng như phù nề, xơ cứng khớp, rối loạn lành xương…
Tình trạng tổn thương này thường xuất hiện trong tai nạn giao thông do va đập trực tiếp, bị vật nặng đè nén hoặc đâm vào. Hậu quả có thể gây ra những vấn đề như gãy xương sườn, tràn khí màng phổi, tràn máu màng phổi hoặc dập phổi tùy theo mức độ nghiêm trọng.
Trước khi gãy được xương thì mô mềm phải bị tổn thương đầu tiên. Những chấn thương mô mềm thường gặp gồm rách hoặc đứt cơ, tổn thương dây chằng, bao khớp,…
Kính vỡ, mảnh kim loại hoặc vật sắc nhọn từ phương tiện giao thông có thể gây ra vết trầy xước trên da. Nếu không xử lý kịp thời, vết thương có khả năng để lại sẹo hoặc tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng.
Đây là tình trạng các cơ quan trong cơ thể như gan, tim, dạ dày, phổi… bị tổn thương do va đập, đè ép, rung lắc dữ dội hoặc vật nhọn đâm xuyên qua khi có tai nạn. Hậu quả làm rách hoặc chảy máu trong (xuất huyết nội). Tuy nhiên, tình trạng này thường ít hoặc không gây các triệu chứng bên ngoài nên rất khó nhận biết và xử lý kịp thời.
Đây là chấn thương do tai nạn giao thông không thường gặp nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng. Nguyên nhân gây bỏng trong tai nạn chủ yếu xuất phát từ việc rò rỉ xăng gây nổ hoặc tiếp xúc với động cơ đang nóng, hóa chất và dầu tràn ra ngoài. Không chỉ ảnh hưởng đến chi bị tổn thương, thẩm mỹ, vết bỏng còn có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu không được can thiệp nhanh chóng.
Bên cạnh chấn thương thể chất, nhiều người còn chịu ảnh hưởng về tinh thần sau tai nạn. Nạn nhân có thể bị ám ảnh sau tai nạn, dẫn đến rối loạn lo âu, căng thẳng và trầm cảm kéo dài. Việc điều trị tâm lý là cần thiết đối với những trường hợp này.
Các bước sơ cứu ngay sau khi gặp tai nạn rất quan trọng, bao gồm: (2)
Những loại chấn thương thường gặp, đặc biệt là tai nạn giao thông là rất nguy hiểm và gây ra nhiều tổn thất cho bản thân người bị nạn lẫn gia đình và xã hội. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 1,19 triệu người tử vong do tai nạn giao thông đường bộ. Đây cũng là nguyên nhân gây tử vong cao cho trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi lao động.
Cũng theo WHO, khoảng 20 – 50 triệu người bị thương sau tai nạn. Phần lớn trường hợp phải chịu nhiều di chứng nặng nề, thậm chí tàn phế, mất khả năng lao động và chịu ảnh hưởng tinh thần, gây tốn kém chi phí điều trị và phục hồi. Người thân của họ có thể phải nghỉ việc để dành thời gian chăm sóc, tăng gánh nặng tài chính cho gia đình và làm hao hụt nguồn lao động, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế. WHO ước tính tai nạn giao thông đường bộ gây thiệt hại khoảng 3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ở hầu hết các quốc gia. (3)
Tùy theo vị trí tổn thương và mức độ va đập mà nạn nhân sẽ xuất hiện những triệu chứng khác nhau. Dưới đây là các dấu hiệu nhận biết một chấn thương nghiêm trọng (Major Trauma) theo các tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi từ ATLS, WHO, NICE (UK) và một số hướng dẫn quốc tế gồm:
Trước tiên, bác sĩ sẽ chẩn đoán nhanh tình trạng của người bệnh dựa trên lâm sàng (nguyên tắc ABCDE, kiểm tra dấu hiệu sinh tồn, quan sát thương tích bên ngoài…) và cận lâm sàng (chụp X-quang, siêu âm FAST, chụp CT, chụp MRI…). Từ kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ nhanh chóng đưa ra phương án điều trị phù hợp, có thể phối hợp đa chuyên khoa trong trường hợp cần thiết.
Xem lại hướng dẫn sơ cứu ở trên của Tâm Anh. Tuy nhiên nếu bạn thực sự không có kinh nghiệm y tế thì bước quan trọng nhất là gọi cấp cứu và tìm sự giúp đỡ xung quanh của người có kĩ năng.
Người bệnh sẽ được điều trị ban đầu tại cấp cứu với cách tiếp cận ABCDE đầy đủ. Sau đó việc điều trị tại bệnh viện phụ thuộc vào loại mà nạn nhân gặp phải, chấn thương đơn lẻ hay đa chấn thương. Bác sĩ sẽ xác định mức độ tổn thương (nhẹ, trung bình, nghiêm trọng, nguy kịch) và vị trí tổn thương (đầu, cổ, ngực, nội tạng, mô mềm hay đa chấn thương). Qua đó đưa ra phương án điều trị an toàn và phù hợp nhất, ưu tiên can thiệp những tổn thương có khả năng đe dọa tính mạng trước. Trường hợp đa chấn thương nghiêm trọng có thể phối hợp đa chuyên khoa để đạt kết quả tối ưu. (4)
Phục hồi chức năng sau chấn thương do tai nạn giao thông là bước quan trọng trong quá trình điều trị. Chương trình phục hồi được thiết kế theo hướng cá nhân hóa và chuyên sâu dựa trên từng dạng chấn thương cụ thể, phương pháp điều trị và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp gồm vận động trị liệu, tác nhân vật lý, tâm lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu…
Những lợi ích mà phục hồi chức năng đem đến cho người bệnh gồm:
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Chấn thương do tai nạn giao thông gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe lẫn tính mạng. Mỗi người nên chủ động phòng tránh các nguy cơ có thể gây ra tai nạn để đảm bảo an toàn và sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh.
