7 dấu hiệu tinh trùng yếu và cách nhận biết các biểu hiện

Tinh trùng yếu là một trong những nguyên nhân phổ biến gây vô sinh nam. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận biết được sớm các dấu hiệu cảnh báo. Nhiều nam giới có sức khỏe tốt, đời sống tình dục bình thường nhưng chỉ phát hiện tinh trùng yếu khi thăm khám hiếm muộn. Vậy dấu hiệu tinh trùng yếu là gì? Làm sao để phát hiện sớm và cải thiện chất lượng tinh trùng để tăng khả năng thụ thai? Bác sĩ Lưu Quang Quý Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội sẽ giải đáp trong bài viết sau.

Cần biết gì về tinh trùng yếu?

Tinh trùng yếu, hay còn gọi là tình trạng giảm chất lượng tinh trùng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây vô sinh ở nam giới. Các yếu tố bác sĩ thường sử dụng để đánh giá chất lượng tinh trùng “yếu” hay “khỏe” gồm:

• Số lượng tinh trùng: Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2021, một mẫu tinh dịch được xem là bình thường nếu có ít nhất 16 triệu tinh trùng trên mỗi ml tinh dịch. Nếu số lượng tinh trùng thấp hơn mức này, khả năng thụ thai tự nhiên có thể bị ảnh hưởng;
• Khả năng di động: Để tinh trùng “hoàn thành nhiệm vụ” di chuyển đến trứng để thụ tinh, cần ít nhất 50% số tinh trùng đáp ứng tiêu chí di động tốt. Những tinh trùng di chuyển kém hoặc bất động sẽ gặp khó khăn trong việc thụ tinh;
• Hình thái: Tinh trùng có hình thái bất thường như đầu dị dạng, đuôi ngắn hoặc gãy sẽ khó di chuyển đến trứng để thụ tinh. Số lượng tinh trùng dị dạng càng nhiều, khả năng thụ thai thành công càng giảm.

Tình trạng suy giảm chất lượng tinh trùng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau,  bao gồm yếu tố lối sống, chế độ dinh dưỡng hoặc các bệnh lý tiềm ẩn. Nếu tinh trùng yếu do thói quen sinh hoạt không lành mạnh, việc thay đổi chế độ ăn uống, tập luyện và sinh hoạt khoa học có thể giúp cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, trong trường hợp tinh trùng yếu do yếu tố di truyền hoặc bệnh lý bẩm sinh, nam giới có thể cần can thiệp y tế hoặc áp dụng các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để tăng khả năng có con.

Tìm hiểu thêm: Tinh trùng yếu có con được không?

7 dấu hiệu tinh trùng yếu có thể nhận biết

Thực tế không thể xác định tinh trùng yếu hay khỏe mạnh bằng mắt thường. Đánh giá chỉ số tinh trùng cần được kiểm tra qua xét nghiệm tinh dịch đồ.  Tuy nhiên một số biểu hiện tinh trùng yếu có thể giúp nhận ra vấn đề sức khỏe sinh sản ở nam giới như: (1)

1. Tinh dịch loãng

Tinh dịch xuất ra không có độ dính nhớt như bình thường, thay vào đó là hiện tượng tinh dịch loãng như nước vo gạo. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể do thiếu hụt hormone testosterone, lối sống không lành mạnh, chế độ dinh dưỡng kém hoặc do xuất tinh quá nhiều lần. Tuy nhiên, ngoài tình trạng tinh dịch loãng hơn bình còn nhiều yếu tố khác để đánh giá chất lượng tinh trùng bị suy giảm. Vì vậy nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh nên thăm khám sớm để bác sĩ đánh giá sức khỏe sinh sản có bình thường hay mắc bệnh lý gì không.

2. Tinh dịch vón cục

Tinh dịch xuất hiện các hạt trắng nhỏ, lợn cợn như hạt cơm, khi bóp cảm thấy mịn như bột có thể là dấu hiệu tinh trùng yếu mà nam giới cần lưu ý. Tình trạng này gây cản trở khả năng di chuyển của tinh trùng, khiến tinh trùng khó gặp trứng để thụ tinh. Nguyên nhân có thể do viêm nhiễm đường sinh dục, mất cân bằng độ pH trong tinh dịch.

3. Tinh dịch đông đặc

Thông thường, tinh dịch khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài sẽ hóa lỏng sau khoảng 30-60 phút. Tuy nhiên nếu trong thời gian này mà tinh dịch không hóa lỏng có thể là dấu hiệu sức khỏe sinh sản của nam giới có vấn đề. Tinh dịch đông đặc khiến tinh trùng “mắc kẹt”, không thể tiếp cận trứng để thụ tinh. Đây là một trong những nguyên nhân làm giảm tỷ lệ thụ thai thành công ở các cặp đôi.

4. Tinh dịch có màu bất thường

Tinh dịch có màu bất thường như vàng, xanh hoặc lẫn máu trong tinh dịch kèm đau bụng, đau dương vật có thể là dấu hiệu cảnh báo viêm nhiễm, chấn thương hoặc khối u vùng cơ quan sinh dục. Điều này đồng nghĩa chất lượng tinh trùng suy giảm, cần can thiệp điều trị sớm.

5. Vấn đề về chức năng tình dục ở nam giới

Các vấn đề về chức năng tình dục như giảm ham muốn, rối loạn cương dương, xuất tinh sớm hoặc không xuất tinh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng quan hệ tình dục và chất lượng tinh trùng, làm giảm cơ hội thụ thai tự nhiên. Nguyên nhân gây rối loạn chức năng tình dục ở nam giới có thể do căng thẳng kéo dài, rối loạn nội tiết tố (testosterone thấp), tác dụng phụ của một số loại thuốc như steroid, thuốc chống trầm cảm hoặc do bệnh lý nền như tiểu đường, tim mạch.

Việc phát hiện và điều trị sớm sẽ giúp cải thiện chất lượng đời sống tình dục và hỗ trợ tăng khả năng sinh sản cho nam giới.

6. Đau hoặc sưng ở tinh hoàn

Tinh trùng suy giảm chất lượng có thể do bệnh lý, chấn thương tinh hoàn. Nam giới nếu thấy tinh hoàn sưng, đau nhức hoặc có cảm giác khó chịu kéo dài, xuất hiện khối u hoặc vùng sưng ở bìu cần nhanh chóng thăm khám tại các bệnh viện uy tín để các bác sĩ kiểm tra và điều trị.

7. Ít râu hoặc các vùng khác của cơ thể

Tình trạng râu, lông ngực, hoặc lông thưa thớt hơn bình thường có thể do sự thiếu hụt hormone testosterone. Testosterone không chỉ ảnh hưởng đến các đặc điểm nam tính mà còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh tinh. Đây là dấu hiệu gián tiếp cho thấy tinh trùng có thể bị yếu.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Các chuyên gia khuyến nghị rằng nếu một cặp vợ chồng quan hệ đều đặn trong một năm, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng vẫn chưa có con, cả hai nên đến bệnh viện chuyên khoa để kiểm tra sức khỏe sinh sản. Theo bác sĩ Lưu Quang Quý, việc thăm khám đồng thời cả vợ và chồng giúp xác định chính xác nguyên nhân hiếm muộn, từ đó có hướng điều trị phù hợp và hiệu quả.

Tinh trùng yếu không phải lúc nào cũng dẫn đến vô sinh, nhưng nếu được chẩn đoán tinh trùng yếu, nam giới cần thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc thay đổi liều lượng khi chưa có chỉ định chuyên môn, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản về lâu dài.

Chẩn đoán tình trạng tinh trùng yếu như thế nào?

Đầu tiên, bác sĩ thăm khám lâm sàng, kiểm tra cơ quan sinh dục ngoài, đồng thời khai thác bệnh sử và thói quen sinh hoạt của người bệnh. Ngoài ra, để đảm bảo đánh giá chất lượng tinh trùng chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ. Phương pháp này giúp đánh giá tổng quan về sức khỏe sinh sản của nam giới. Kết quả tinh dịch đồ là cơ sở để bác sĩ thực hiện các chỉ định thăm khám chuyên sâu hơn. (2)

Bệnh có chữa được không?

Tinh trùng yếu hoàn toàn có thể chữa khỏi và chữa dứt điểm nếu được phát hiện và tiếp nhận điều trị sớm, tuy nhiên hiệu quả điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh trùng yếu, mức độ nghiêm trọng, các phương pháp điều trị được áp dụng… Ngày nay, nhờ sự tiến bộ của y học hiện đại, nhiều vấn đề sức khỏe nam khoa, đặc biệt là hiếm muộn nam được xử trí thành công, mang lại hy vọng lớn cho các cặp đôi gặp vấn đề liên quan sức khỏe sinh sản.

Biện pháp phòng ngừa như thế nào?

Tình trạng tinh trùng yếu có thể phòng ngừa bằng cách duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế các tác nhân xấu ảnh hưởng sức khỏe sinh sản. Một số biện pháp phòng ngừa tình trạng tinh trùng yếu gồm:

• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh: Thực đơn ăn uống nên ưu tiên các món ăn chứa nhiều kẽm và selen hỗ trợ sản xuất tinh trùng như hải sản, ngũ cốc nguyên hạt, hạt óc chó), thực phẩm giàu chất chống oxy hóa gồm Vitamin C, vitamin E, và beta-carotene giúp bảo vệ tinh trùng khỏi tổn thương do gốc tự do (có nhiều trong cam, chanh, cà rốt, rau bina, bơ). Đồng thời tránh các thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm chứa nhiều mỡ hoặc chiên xào nhiều dầu mỡ, đường và các chất bảo quản;
• Tránh thuốc lá và rượu bia: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng nicotine và các chất độc hại trong thuốc lá có thể làm giảm số lượng và khả năng vận động của tinh trùng. Trong khi đó, sử dụng rượu bia quá mức ảnh hưởng đến hormone sinh sản, dẫn đến giảm chất lượng tinh trùng;
• Kiểm soát cân nặng: Thừa cân hoặc béo phì có thể làm giảm sản xuất hormone testosterone, ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng. Vì vậy nam giới nên tập thể dục thường xuyên nhưng không quá mức, ưu tiên các bài tập nhẹ như đi bộ, yoga giúp cải thiện tuần hoàn máu và sức khỏe sinh sản;
• Tránh nhiệt độ cao: Nhiệt độ vùng bìu cao không tốt cho quá trình sản xuất tinh trùng. Do đó nam giới tránh sử dụng nước nóng, xông hơi, hoặc ngồi lâu, không mặc quần bó sát hoặc được làm từ chất liệu không thoát khí;
• Giảm tiếp xúc với chất độc hại, môi trường ô nhiễm: Nam giới tránh tiếp xúc với thuốc trừ sâu, kim loại nặng hoặc các dung môi công nghiệp. Ngoài ra nên hạn chế để điện thoại trong túi quần hoặc đặt laptop trên đùi quá lâu;
• Kiểm soát cân nặng: Tình trạng thừa cân, béo phì có thể làm giảm sản xuất hormone testosterone, ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng;
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Nam giới thường mang tâm lý chủ quan, không thăm khám sức khỏe sinh sản định kỳ nên nhiều trường hợp phát hiện bệnh muộn, kéo dài thời gian và chi phí điều trị. Bác sĩ Lưu Quang Quý khuyến nghị nam giới nên khám sức khỏe sinh sản định kỳ nhằm sớm phát hiện các vấn đề như viêm nhiễm hoặc rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng;
• Duy trì tinh thần tích cực: Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến hormone sinh sản, làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng. Vì vậy tránh căng thẳng, duy trì tinh thần tích cực là một trong những biện pháp phòng ngừa tinh trùng yếu hiệu quả. Nam giới có thể thử thiền định, yoga hoặc các hoạt động giải trí để giảm căng thẳng;
• Uống nhiều nước: Để hỗ trợ sản xuất tinh dịch, hỗ trợ tinh trùng di chuyển tốt hơn, nam giới nên uống đủ 2-3 lít nước mỗi ngày;
• Hạn chế sử dụng thuốc không cần thiết: Một số loại thuốc kháng sinh hoặc steroid có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng. Do đó nam giới không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.

Để đặt lịch thăm khám với các bác sĩ Nam khoa – Hiếm muộn tại IVF Tâm Anh, quý khách hàng có thể đăng ký:

Tình trạng tinh trùng yếu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản mà còn là tín hiệu cảnh báo về các vấn đề sức khỏe tổng thể ở nam giới. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu tinh trùng yếu và tìm đến sự hỗ trợ y tế sớm giúp sớm điều trị dứt điểm. Bác sĩ Lưu Quang Quý cho biết hầu hết các nguyên nhân dẫn đến tinh trùng yếu do lối sống chưa khoa học. Để cải thiện chất lượng tinh trùng, nam giới cần thay đổi thói quen sinh hoạt, kiểm tra sức khỏe sinh sản định kỳ cũng như áp dụng các biện pháp an toàn khi quan hệ.