Cùng với các loại vitamin khác, vitamin D có vai trò quan trọng đối với sức khỏe, hệ thống miễn dịch, đặc biệt là sự phát triển của hệ xương. Vậy vitamin D là gì? Vitamin D có tác dụng gì?
Vitamin D (còn gọi là calciferol) là vitamin thuộc nhóm vitamin tan trong chất béo, tồn tại chủ yếu trong mỡ và gan của cơ thể. Bổ sung đủ lượng vitamin D cần thiết giúp cơ thể khỏe mạnh, duy trì nhiều chức năng và phòng bệnh, đặc biệt có lợi cho răng và xương chắc khỏe.
Có 5 loại vitamin D khác nhau, bao gồm: Vitamin D1 (hợp chất của lumisterol và ergosterol), vitamin D2 (ergocalciferol), vitamin D3 (cholecalciferol), vitamin D4 (22–dihydro ergocalciferol) và vitamin D5 (sitocalciferol).
Như vậy, cơ thể con người cần ánh sáng mặt trời để tổng hợp phần lớn nhu cầu vitamin D. Chế độ ăn uống thường ngày sẽ không đáp ứng đủ, trừ khi ăn thật nhiều thực phẩm chứa vitamin D2 để bù vào lượng vitamin D3 bị thiếu nếu không tiếp xúc với ánh mặt trời.
Vitamin D ngoài giúp nâng cao hệ thống miễn dịch nói chung, còn cần thiết cho sức khỏe xương, điều hòa huyết áp, tham gia vào quá trình tăng trưởng của tế bào… Dưới đây là ví dụ một số tác dụng tiêu biểu của vitamin D.
Công dụng của vitamin D quan trọng đối với việc xây dựng và duy trì hệ xương chắc khỏe. Canxi là thành phần chủ yếu có trong xương, và cơ thể chỉ hấp thụ tốt canxi khi có đủ lượng vitamin D cần thiết. (1)
Sự kết hợp giữa vitamin D và thực phẩm hàng ngày giúp ngăn ngừa tình trạng xương giòn, dễ gãy xương ở người cao tuổi. Vitamin D còn tốt cho sự phát triển của trẻ nhỏ, giúp phòng ngừa bệnh còi xương.
Hỗ trợ tăng cường và điều hòa chức năng miễn dịch cũng là một trong những tác dụng vitamin D. Bổ sung đủ lượng vitamin D cần thiết giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, tiểu đường type 1, viêm ruột…
Không chỉ cần thiết cho thể chất, tác dụng của vitamin D còn quan trọng đối với sức khỏe tinh thần, hỗ trợ điều hòa và cải thiện tâm trạng, giảm nguy cơ mắc bệnh trầm cảm.
Các nghiên cứu không chỉ ra bổ sung vitamin D có tác dụng điều trị bệnh trầm cảm, nhưng người bị trầm cảm có nồng độ vitamin D trong cơ thể ở mức thấp.
Một số nghiên cứu chỉ ra rằng, vitamin D có tác dụng tốt trong việc làm giảm nồng độ renin, giúp điều hòa huyết áp ở người bị huyết áp cao.
Vitamin D có khả năng tăng cường chức năng của tế bào nội mô mạch máu, nhờ đó giúp phòng tránh bệnh xơ vữa động mạch.
Một tác dụng khác của vitamin D là hỗ trợ kích thích tế bào β tuyến tụy bài tiết insulin. Thông qua đó, vitamin D giúp cơ thể tăng tổng hợp, giải phóng và phục hồi quá trình tiết insulin, hỗ trợ kiểm soát bệnh tiểu đường type 2.
Đa số trường hợp đều không gặp tác dụng phụ khi cung cấp đủ lượng vitamin D. Tuy nhiên, sử dụng vitamin D quá liều có thể gây ra một vài triệu chứng sau:
Để phòng tránh tác dụng phụ, cần dùng vitamin D theo liều lượng bác sĩ chỉ định.
Lượng vitamin D mà cơ thể cần sẽ được tính toán dựa trên giới tính, độ tuổi và thể trạng. Lượng khuyến nghị mỗi ngày cụ thể cần theo tư vấn của bác sĩ trên từng trường hợp, tham khảo như sau:
| Độ tuổi | Nam giới | Nữ giới | Mang thai | Cho con bú |
| 0-12 tháng tuổi | 10 mcg | 10 mcg | ||
| 1-13 tuổi | 15 mcg | 15 mcg | ||
| 14-18 tuổi | 15 mcg | 15 mcg | 15 mcg | 15 mcg |
| 19-50 tuổi | 15 mcg | 15 mcg | 15 mcg | 15mcg |
| 51-70 tuổi | 15 mcg | 15 mcg | ||
| 70 tuổi trở lên | 20 mcg | 20 mcg |
Ngoài chế độ ăn và thực phẩm chức năng, vitamin D còn có thể được cơ thể bổ sung hoặc tổng hợp từ ánh nắng mặt trời. Sự kết hợp hợp lý giữa các cách bổ sung, tổng hợp vitamin D giúp duy trì định lượng vitamin ổn định trong cơ thể.
Với tác động của tia cực tím (UVB) từ mặt trời chiếu vào da, cơ thể có thể tổng hợp vitamin D3. Lượng vitamin D mà cơ thể có thể tạo ra từ ánh nắng mặt trời sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, như màu da, tuổi tác, thời tiết… Sau khi tổng hợp nhờ ánh nắng mặt trời, lượng vitamin D có thể tồn tại lâu hơn 2 lần so với nguồn vitamin từ thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung.
Thời điểm thích hợp nhất để tắm nắng tại Việt Nam là từ 9-10h và 15-16h, các khung giờ khác gần như chỉ có tia UVA (tia bức xạ gây ung thư da).
Vitamin D có các loại cá béo và hải sản như cá hồi, cá ngừ, cá trích, cá cơm, tôm, hàu… Mỗi nguồn thực phẩm khác nhau cung cấp một lượng vitamin khác nhau.
Ngoài cá và hải sản, nguồn cung cấp vitamin D cũng có thể là nấm hoặc lòng đỏ trứng, sữa bò, sữa đậu nành… Đây là những loại thực phẩm dễ ăn, thích hợp với mọi độ tuổi và thể trạng sức khỏe. Lựa chọn chế độ ăn như thế nào để cung cấp vitamin D sẽ tùy thuộc vào nhu cầu, sở thích và tư vấn của chuyên gia.
Các trường hợp không thể bổ sung vitamin D từ ánh nắng mặt trời hoặc thực phẩm sẽ cần sử dụng thực phẩm chức năng. Bổ sung như thế nào, liều lượng ra sao sẽ do bác sĩ chỉ định, tuyệt đối không tự ý bổ sung vitamin D hoặc bất kỳ loại vitamin nào khác nếu chưa có sự đồng ý, tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Bác sĩ có thể chỉ định dùng vitamin D bằng các sản phẩm phù hợp đối với các đối tượng sau:
Thông thường, không sử dụng vitamin D đối với người đang bị tăng canxi máu hoặc có phản ứng dị ứng với loại vitamin này. (2)
Dùng đồng thời vitamin D và một số loại thuốc khác có thể gây ra tương tác làm ảnh hưởng tác dụng của thuốc và khả năng hấp thụ vitamin của cơ thể:
Để tránh xảy ra tương tác thuốc khi có nhu cầu dùng vitamin D, hãy trao đổi cùng với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, liệt kê tất cả loại thuốc đang dùng và bệnh nền của bản thân.
Dùng vitamin quá liều có thể gây ra tình trạng thừa vitamin D, một số dấu hiệu nhận biết là đau đầu, chóng mặt, buồn nôn và nôn, táo bón, đau xương, vôi hóa mạch máu… Một số trường hợp khác còn có thể bị rối loạn nhịp tim, khó thở, tổn thương thận… Mẹ bầu dùng quá liều vitamin D có thể khiến thai nhi bị dị tật. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường và nghi ngờ do dùng vitamin D quá liều gây ra, cần nhanh chóng đến bệnh viện kiểm tra và điều trị.
So với quá liều vitamin D, quên liều vitamin không gây ảnh hưởng đáng kể. Nhưng nếu quên liều kéo dài, lặp lại nhiều lần sẽ khiến hàm lượng vitamin D trong cơ thể bị thiếu hụt nghiêm trọng hơn. Hãy bổ sung liều vitamin đã quên ngay tại thời điểm nhớ ra, nhưng nếu thời gian phát hiện quên liều quá sát với liều kế tiếp thì hãy bỏ qua.
Để giữ gìn sức khỏe, nên giữ hàm lượng vitamin D trong cơ thể ở mức ổn định. Thừa hoặc thiếu vitamin D đều không có lợi.
Cách tốt nhất để duy trì định lượng vitamin D an toàn trong cơ thể là xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, bổ sung vitamin theo chỉ định của bác sĩ.
Để khám dinh dưỡng và có thể được kiểm tra định lượng vi chất trong cơ thể, bạn có thể đến khám tại Khoa Dinh dưỡng Tiết chế – Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Ngoài khám và điều trị các bệnh lý dinh dưỡng, bệnh liên quan dinh dưỡng, khoa còn tư vấn và thiết kế thực đơn phù hợp cho mọi nhóm đối tượng, hướng dẫn người bệnh cách bổ sung vitamin an toàn dựa vào nhu cầu và thể trạng.
Quá trình thăm khám và điều trị dinh dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được tối ưu hiệu quả nhờ sự hỗ trợ của hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại như các máy xét nghiệm: máy xét nghiệm sinh hóa, máy xét nghiệm vi chất sắc ký lỏng hiệu năng cao UPLC, máy đo thành phần cơ thể InBody 770… Thông qua chế độ dinh dưỡng phù hợp, người bệnh có thể nâng cao sức khỏe, đẩy lùi bệnh lý.
Hãy liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 thông qua thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Cùng với các loại vitamin khác, vitamin D cần thiết cho sức khỏe. Khi phát hiện cơ thể có dấu hiệu thiếu hụt vitamin, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng về chế độ ăn uống và sinh hoạt.
