Viêm VA quá phát: Nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa

Khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam là điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn dễ dàng sinh sôi, gây nên nhiều bệnh hô hấp. Viêm VA quá phát là bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe của người bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm VA quá phát có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm xoang, viêm phế quản, viêm thanh quản,… ThS.BS.CKI Trương Tấn Phát, Trưởng Đơn vị Tai Mũi Họng, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 chia sẻ về nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa viêm VA quá phát.

Viêm VA quá phát là gì?

Trước khi tìm hiểu viêm VA quá phát là gì, bạn cần hiểu rõ VA được định nghĩa ra sao. VA được hiểu là tổ chức bao gồm nhiều tế bào lympho (bạch cầu) nằm ở vòm họng và thường tiêu biến dần ở người trưởng thành, thỉnh thoảng còn tồn tại ở người trưởng thành gọi là VA tồn dư. Khi chúng ta hít thở, không khí đi qua mũi, qua VA rồi mới trực tiếp vào phổi.

Với trẻ, VA có độ dày khoảng 4-5mm, không cản trở đường thở và không ảnh hưởng gì nhiều. VA có vai trò nhận diện vi khuẩn, tạo ra các kháng thể nhằm tiêu diệt chúng. Nếu đề kháng cơ thể yếu, thời tiết thay đổi đột ngột hoặc vệ sinh răng miệng không sạch sẽ, VA có thể bị tấn công khi tiếp xúc với vi khuẩn.

Viêm VA quá phát hay còn gọi là viêm VA mạn tính, tình trạng này tái đi tái lại nhiều lần làm người bệnh khó chịu.

Triệu chứng viêm VA quá phát ở người lớn

Viêm VA quá phát thường gặp ở trẻ nhỏ bởi các cơ quan quan trọng trong cơ thể trẻ chưa phát triển toàn diện nên VA dễ bị tấn công bởi các loại vi khuẩn, virus.

Tuy nhiên, người lớn không ngoại lệ, cũng có thể gặp tình trạng viêm VA, gọi là viêm VA tồn dư.

Viêm VA tồn dư ở người lớn có thể gây ra 1 số triệu chứng:

• Bị khó thở, nghẹt mũi về đêm, thậm chí nghẹt mũi cả ngày, nhiều người mũi còn bị nghẹt hoàn toàn. Khi ấy, người bệnh khó chịu, phải thở bằng miệng, nói bằng giọng mũi.
• Chảy nước mũi trong thời gian dài. Dịch nhầy mũi trong hoặc có màu trắng đục, nhiều người còn bị lẫn mủ do bội nhiễm vi khuẩn.
• Ngủ ngáy, khó ngủ, có thể ngưng thở khi ngủ và giật mình về đêm, cảm giác khó chịu.
• Người mệt mỏi về tinh thần lẫn thể chất.
• Khi xuất hiện những triệu chứng, dấu hiệu của tình trạng viêm VA, cần khám và điều trị kịp thời tại chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Nguyên nhân gây viêm VA quá phát

Viêm VA quá phát xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cụ thể như sau:

1. Do nhiễm trùng

• Các loại virus như Rhinovirus, Adenovirus, Epstein-Barr virus,… là những loại phổ biến gây viêm VA quá phát.
• Các loại vi khuẩn như Haemophilus influenzae, Streptococcus,… làm người bệnh mắc viêm VA quá phát.
• Dị ứng: Người bệnh tiếp xúc với môi trường nhiều bụi bẩn, khói bụi, ô nhiễm, lông động vật,… có thể gây dị ứng, kích thích VA phát triển.

2. Hệ miễn dịch suy yếu

• Đối với trẻ em, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện sẽ dễ nhiễm trùng hơn người lớn.
• Thiếu vitamin A, thiếu kẽm, suy dinh dưỡng,… làm suy yếu hệ miễn dịch dẫn đến viêm VA quá phát.

3. Do mắc vấn đề sức khỏe khác

• Viêm họng: Nếu không được điều trị, viêm họng lan sang niêm mạc của hệ thống hô hấp trên gây nên tình trạng viêm VA quá phát.
• Viêm amidan mạn tính: Bệnh này tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus phát triển gây viêm VA quá phát.
• Viêm mũi xoang: làm tăng nguy cơ mắc viêm VA quá phát.
• Yếu tố di truyền: Bố mẹ mắc viêm VA quá phát thì con cái có khả năng mắc bệnh cao hơn.

4. Yếu tố khác

• Hút thuốc lá quá nhiều hoặc tiếp xúc nhiều với khói thuốc lá.
• Dùng núm vú giả quá nhiều.
• Cho trẻ bú bình thay vì cho trẻ bú mẹ.

Chẩn đoán viêm VA quá phát

Để chẩn đoán viêm VA quá phát, bạn cần đến khám và tư vấn tại chuyên khoa Tai Mũi Họng. Bác sĩ sẽ hỏi về lịch sử bệnh, các triệu chứng lâm sàng và dùng các phương pháp kiểm tra chuyên sâu.

1. Chẩn đoán lâm sàng

Bác sĩ tiến hành chẩn đoán lâm sàng bằng cách hỏi về lịch sử bệnh, kiểm tra các dấu hiệu bên ngoài như có nghẹt mũi kéo dài, chảy nước mũi, khó thở hay không và có các triệu chứng nào khác không.

2. Chẩn đoán thực thể

• Nội soi mũi: Bác sĩ tiến hành nội soi mũi để kiểm tra các dấu hiệu viêm VA quá phát.
• Nội soi tai: Kiểm tra màng nhĩ để tìm kiếm các dấu hiệu của viêm VA quá phát biến chứng viêm tai giữa.

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh làm các xét nghiệm liên quan để xác định loại vi khuẩn, virus gây nên tình trạng viêm VA quá phát. Bên cạnh đó, trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định X-quang cổ nghiêng hoặc xoang để đánh giá mức độ viêm, xác định thêm có những tổn thương nào không.

Viêm VA quá phát có nguy hiểm không?

Viêm VA quá phát là bệnh hô hấp không quá nguy hiểm, xảy ra do tình trạng viêm VA cấp nhiều lần trên một năm. Biến chứng của bệnh này ảnh hưởng trực tiếp đến đường hô hấp dưới. Nếu viêm VA quá phát kích thước lớn, kéo dài, có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ, nhất là trẻ em (còn gọi là khuôn mặt VA) như mũi gãy, mũi hếch, hàm trên vẩu, hàm dưới móm,… (1)

Ngoài ra cũng cần điều trị kịp thời để tránh những biến chứng sau đây:

• Viêm xoang: Viêm VA quá phát khiến người bệnh mắc viêm xoang, viêm mũi xuất tiết, viêm mũi có mủ dịch nhầy mà không thể điều trị hết được.
• Viêm tai giữa: Viêm VA quá phát gây viêm tai giữa mủ nhầy, viêm tai ứ dịch,…
• Viêm họng, viêm mũi cấp tính hoặc mạn tính làm ảnh hưởng sức khỏe của người bệnh.
• Viêm phổi: Gây nên tình trạng viêm phế quản, ảnh hưởng đến phổi.
• Áp xe thành sau do viêm tấy mủ hạch Gillette: Thường gặp ở trẻ em hơn người lớn.
• Ảnh hưởng đường tiêu hóa: Khi mắc viêm VA quá phát, trẻ em thường gặp vấn đề rối loạn tiêu hóa như nôn trớ, sặc, lười ăn, ăn uống chậm,…
• Ảnh hưởng đến cả cơ thể khiến thể trạng yếu, sức đề kháng kém, nói ngọng, nói chậm, thiếu tập trung,…

Điều trị viêm VA quá phát

Để điều trị viêm VA quá phát, bác sĩ chỉ định một số loại thuốc làm giảm triệu chứng, kiểm soát sự phát triển của vi khuẩn, virus, bao gồm:

• Bác sĩ kê đơn thuốc kháng sinh giúp loại bỏ vi khuẩn, ngăn sự phát triển của chúng.
• Dùng thuốc chống virus như Ribavirin, Oseltamivir,…
• Thuốc hạ sốt, giảm đau như paracetamol để giảm các triệu chứng.

Tuy nhiên, những nhóm thuốc trên chỉ mang tính chất tham khảo, bạn cần đi khám để được điều trị kịp thời.

Bên cạnh đó, bạn cần lưu ý một số phương pháp chăm sóc khác như:

• Xông hơi bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch niêm mạc, giảm tình trạng nghẹt mũi.
• Dùng nước muối sinh lý rửa mũi giúp loại bỏ đờm và dịch nhầy từ mũi.
• Uống đủ 1,5-2 lít nước/ngày để hạn chế cảm giác khô khan trong mũi.
• Nghỉ ngơi đầy đủ giúp hỗ trợ quá trình hồi phục tốt hơn.

Đối với những trường hợp viêm VA quá phát không đáp ứng với điều trị thuốc, nhằm tránh biến chứng nguy hiểm, bác sĩ chỉ định phẫu thuật nạo VA. Thông thường, dùng thuốc trong điều trị bệnh chỉ là tạm thời, không đạt được hiệu quả cao.

Bạn không cần quá lo lắng vì phẫu thuật nạo VA được thực hiện gây mê. Quá trình thực hiện cũng diễn ra nhanh chóng, nhẹ nhàng, người bệnh có thể trở về nhà sau phẫu thuật 1 ngày. Sau quá trình phẫu thuật, người bệnh có thể ăn uống bình thường.

Phương pháp phòng ngừa viêm VA quá phát

Để phòng ngừa viêm VA quá phát, bạn có thể áp dụng các biện pháp như sau:

• Giữ gìn vệ sinh cá nhân giúp loại bỏ virus, vi khuẩn.
• Không hút thuốc, tiếp xúc với môi trường nhiều khói thuốc lá gây kích ứng niêm mạc.
• Bổ sung nhiều chất dinh dưỡng.
• Tăng cường hệ miễn dịch bằng cách vận động thân thể, tập luyện thể dục thể thao.
• Tạo độ ẩm cho môi trường bằng cách dùng máy tạo độ ẩm giúp giữ cho đường hô hấp luôn ẩm.

Khi nào thì gặp bác sĩ?

Khi có các dấu hiệu, triệu chứng cho rằng bản thân mắc viêm VA quá phát, nhất làm cảm thấy thở khó khăn, ứ dịch bên trong mũi, bịt tắc cửa mũi,… cần phải gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được khám, điều trị ngay lập tức.

Để khám và điều trị kịp thời tại Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, bạn có thể liên hệ:

Khi có dấu hiệu, nghi ngờ mắc viêm VA quá phát, bạn không nên tự ý mua thuốc điều trị mà cần thăm khám để bác sĩ xác định nguyên nhân gây bệnh và có phương pháp xử lý kịp thời. Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 là cơ sở uy tín mà bạn có thể đến khám và điều trị các bệnh về tai mũi họng.