Viêm loét giác mạc do nấm là tình trạng nhiễm trùng giác mạc do các loại nấm gây bệnh xâm nhập vào bề mặt nhãn cầu. Bệnh dễ nhầm lẫn với các dạng viêm giác mạc khác như viêm do vi khuẩn, virus… Nếu không được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời, viêm giác mạc do nấm có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng tới thị lực của người bệnh. Dưới đây là một số thông tin về nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị viêm giác mạc do nấm mà người bệnh cần lưu ý.
Viêm loét giác mạc do nấm (Fungal Keratitis) là tình trạng nấm gây bệnh xâm nhập vào giác mạc khiến đau mắt đỏ, nhìn mờ, chảy nước mắt nhiều,…
Viêm loét giác mạc do nấm thường bắt nguồn từ nhiều yếu tố nguy cơ khiến nấm dễ dàng xâm nhập và phát triển trên giác mạc. (1)
Nấm thường phát triển mạnh ở nơi nóng ẩm, nhiều bụi bẩn. Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, các loại nấm dạng sợi như Fusarium hay Aspergillus thường gặp hơn. Trong khi đó, ở những nơi khí hậu lạnh, nấm men như Candida lại phổ biến hơn.
Khi mắt bị chấn thương như trầy xước do cây cối, đất cát, dị vật hoặc tai nạn, giác mạc bị tổn thương, tạo điều kiện cho nấm xâm nhập và gây viêm loét.
Sử dụng kính áp tròng không đúng cách, không rửa tay sạch khi đeo hoặc dùng dung dịch rửa kính không đảm bảo chất lượng có thể khiến nấm phát triển trên kính và gây viêm loét giác mạc.
Một số ca phẫu thuật như mổ đục thủy tinh thể, phẫu thuật tật khúc xạ (cận, loạn…), nếu không đảm bảo vô trùng hoặc người bệnh không tuân thủ điều trị hậu phẫu, có thể tạo cơ hội cho nấm xâm nhập và gây bệnh.
Thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid nếu dùng không đúng chỉ định sẽ làm suy giảm miễn dịch, giảm phản ứng viêm tự nhiên của giác mạc và tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
Những người mắc các bệnh lý như HIV/AIDS, ung thư, hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng hay hóa trị cũng có nguy cơ cao bị nhiễm nấm, bao gồm nấm giác mạc.
Viêm loét giác mạc có thể do nhiều loại nấm khác nhau gây ra, trong đó được chia làm các nhóm chính là nấm men, nấm sợi và nấm lưỡng hình.
Loại nấm men thường gặp nhất là Candida. Loại nấm này vốn sống bình thường trên da và niêm mạc cơ thể (mắt, mũi, miệng…). Tuy nhiên, khi cơ thể suy giảm miễn dịch, dùng thuốc nhỏ mắt corticoid kéo dài hoặc từng phẫu thuật mắt, Candida có thể tấn công giác mạc và gây viêm loét.
Nấm sợi là nguyên nhân phổ biến hơn ở vùng khí hậu nóng ẩm. Dựa vào cấu trúc bên trong, nấm sợi được chia thành 2 nhóm là nấm sợi có vách ngăn và không có vách ngăn. Cụ thể như sau: (2)
Nấm sợi có vách ngăn:
Nấm sợi không có vách ngăn: Gồm Rhizopus, Mucor và thường gặp ở người bệnh có suy giảm miễn dịch nặng.
Đây là nhóm nấm đặc biệt, có khả năng tồn tại ở hai dạng: dạng nấm sợi trong môi trường tự nhiên và chuyển sang dạng nấm men khi vào cơ thể người. Loại nấm lưỡng hình phổ biến có thể gây viêm giác mạc là Blastomyces dermatitidis hoặc Histoplasma capsulatum. Tuy hiếm gặp hơn, nhưng nhóm nấm này thường liên quan đến các trường hợp nhiễm trùng nặng, lan rộng, và có thể kèm theo các tổn thương toàn thân khác.
Một số triệu chứng viêm nhiễm giác mạc do nấm bao gồm: (3)
Triệu chứng cơ năng
Triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm với viêm giác mạc do vi khuẩn hoặc virus, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Các dấu hiệu thường gặp gồm:
Triệu chứng thực thể
Khi thăm khám trên sinh hiển vi có thể thấy hình ảnh: Ổ loét giác mạc nhu mô sâu, khô ráp hoặc tạo vảy gồ cao, ranh giới khá rõ, bờ viền dạng lông vũ. Có thể có nhiều ổ thâm nhiễm giác mạc vệ tinh xung quanh. Có thể có mủ tiền phòng kèm theo.
Các biến chứng thường gặp ở bệnh nhân gặp tình trạng này nếu không được điều trị kịp thời bao gồm:
Chẩn đoán dựa trên khám lâm sàng kết hợp các xét nghiệm chuyên sâu nhằm phân biệt với viêm loét giác mạc do vi khuẩn hoặc virus. Các phương pháp gồm:
Viêm loét giác mạc do nấm thường khó chẩn đoán và điều trị, thuốc chống nấm tại chỗ hiện có có khả năng thấm sâu vào nhu mô giác mạc kém. Điều trị chủ yếu dựa vào thuốc nhỏ mắt chống nấm tại chỗ và toàn thân. Do mức độ nghiêm trọng và nguy cơ mất thị lực cao, cần tiếp cận điều trị tích cực, kết hợp nhiều loại thuốc kháng nấm khác nhau.
Tùy theo từng chủng nấm gây viêm loét giác mạc và mức độ tổn thương, bệnh nhân được kê các loại thuốc nhỏ mắt chống nấm tại chỗ, thuốc chống nấm cận lâm sàng, thuốc chống nấm toàn thân hoặc kết hợp với thuốc tiêm tĩnh mạch pha loãng (trong các trường hợp nặng). Cụ thể:
Đối với bệnh lý này, khi việc điều trị nội khoa bằng thuốc không còn mang lại hiệu quả, bệnh nhân có thể được chỉ định can thiệp ngoại khoa như rửa mủ tiền phòng (loại bỏ mủ tích tụ trong tiền phòng – khoảng không giữa giác mạc và mống mắt), gọt giác mạc và ghép giác mạc.
Gọt giác mạc là phương pháp hỗ trợ hiệu quả trong điều trị viêm giác mạc do nấm. Gọt giác mạc giúp loại bỏ mô hoại tử, giảm tải lượng nấm trên bề mặt giác mạc và quan trọng nhất là giúp thuốc kháng nấm thấm sâu và hiệu quả hơn.
Trong trường hợp điều trị nội khoa và các biện pháp bảo tồn khác không đạt hiệu quả, bệnh nhân được chỉ định ghéo giác mạc xuyên khi tổn thương lan rộng, hoại tử sâu hoặc có nguy cơ thủng giác mạc.
Phần lớn trường hợp bệnh lý này có thể phòng tránh nếu người bệnh nhận diện sớm yếu tố nguy cơ và chủ động bảo vệ mắt đúng cách. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:
Đặc biệt quan trọng với người lao động ngoài trời, làm nông nghiệp hoặc tiếp xúc với cây cối, rơm rạ. Chấn thương giác mạc do vật sắc nhọn hữu cơ là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây nấm xâm nhập.
Đeo kính bảo hộ giúp ngăn dị vật bay vào mắt và giảm nguy cơ gặp phải các tổn thương cơ học ở mắt. Khi làm việc trong môi trường có bụi, gió mạnh, mạt gỗ, đất cát… nên sử dụng kính che mắt để hạn chế dị vật và tổn thương cơ học giác mạc.
Khi có dị vật trong mắt, tuyệt đối không dùng tay dụi hoặc dùng vật nhọn gắp ra. Hãy rửa bằng nước muối sinh lý và đến cơ sở y tế.
Thuốc có thể làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho nấm phát triển. Việc sử dụng cần có chỉ định và theo dõi sát từ bác sĩ chuyên khoa.
Khám bác sĩ khi có các triệu chứng bất thường: Đỏ mắt kéo dài, đau âm ỉ, nhìn mờ, cộm rát… là những dấu hiệu cần được đánh giá sớm. Điều trị kịp thời giúp ngăn ngừa biến chứng giảm thị lực.
Thời gian điều trị thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, phụ thuộc vào mức độ tổn thương, loại nấm gây bệnh và khả năng đáp ứng thuốc của từng người bệnh. Với các trường hợp nặng, không đáp ứng thuốc, có thể cần can thiệp ngoại khoa như gọt giác mạc hoặc ghép giác mạc.
Có. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến sẹo giác mạc, thủng giác mạc, nhiễm trùng lan rộng, suy giảm thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa.
Trung tâm Mắt Công nghệ cao – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ uy tín chuyên điều trị các bệnh lý giác mạc phức tạp, trong đó có viêm giác mạc do nấm. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị hiện đại, trung tâm áp dụng phác đồ điều trị cá thể hóa, giúp bệnh nhân kiểm soát bệnh hiệu quả và phục hồi thị lực tối đa.
Để đặt lịch tư vấn, thăm khám tại Trung tâm Mắt Công nghệ cao Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, mời quý khách liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm loét giác mạc do nấm là một bệnh lý nhãn khoa nghiêm trọng, có thể gây mất thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh thường tiến triển âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với các loại viêm giác mạc khác. Quá trình điều trị viêm giác mạc do nấm thường kéo dài từ vài tháng, đòi hỏi sự kiên trì và theo dõi sát sao, kết hợp giữa thuốc chống nấm và các can thiệp ngoại khoa khi cần thiết.
