Nhận biết viêm da do ánh nắng và cách phòng tránh

Viêm da do ánh nắng là tình trạng da bị tổn thương khi tiếp xúc nhiều với ánh nắng dẫn đến tình trạng mẩn đỏ, ngứa rát, phồng rộp. Tình trạng này thường gặp ở người có làn da nhạy cảm hoặc làm việc ngoài trời trong thời gian dài. Vậy vì sao da lại bị viêm khi tiếp xúc với ánh sáng? Trong bài viết dưới đây, bác sĩ sẽ giải đáp thắc mắc này.

Viêm da do ánh nắng là gì?

Viêm da do ánh nắng là tình trạng tổn thương xảy ra khi da tiếp xúc quá mức với ánh sáng mặt trời, đặc biệt là tia cực tím (UV). Tia UV gây tổn thương DNA tế bào sừng và kích hoạt phản ứng viêm cấp, dẫn đến các biểu hiện như đỏ da, nóng rát, sưng nề hoặc phỏng nước. Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể chỉ cảm thấy châm chích và bỏng rát; trong trường hợp nặng, vùng da tổn thương có thể bong tróc, đau nhiều và để lại tăng sắc tố sau viêm.

Tình trạng này thường gặp ở người có da nhạy cảm, da sáng màu hoặc những người làm việc ngoài trời trong thời gian dài mà không có biện pháp bảo vệ. Bệnh không chỉ gây khó chịu tạm thời mà còn góp phần thúc đẩy lão hóa da sớm, hình thành đốm sắc tố, nếp nhăn và làm tăng nguy cơ ung thư da do tích lũy tổn thương DNA theo thời gian. (1)

Vì sao da bị viêm do ánh nắng?

Để hiểu vì sao da bị viêm do ánh nắng, trước hết cần nắm rõ cơ chế tác động của tia cực tím lên da.

1. Cơ chế gây viêm da do ánh nắng

Khi da tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, các tia UV xuyên qua lớp biểu bì và gây tổn thương trực tiếp lên DNA của tế bào da. Đồng thời, tia UV còn làm phá hủy cấu trúc collagen, thúc đẩy quá trình stress oxy hóa và tạo ra các gốc tự do.

Những yếu tố này kích hoạt đáp ứng miễn dịch bẩm sinh, dẫn đến sự giải phóng các cytokine và chất trung gian gây viêm như IL-1, TNF-α và prostaglandin. Kết quả là vùng da bị tác động trở nên đỏ, nóng rát, căng tức, sưng nề hoặc đau rát.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Ánh sáng mặt trời mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên khi tiếp xúc quá lâu hoặc không được bảo vệ đầy đủ, da dễ bị tổn thương và kích hoạt phản ứng viêm. Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm:

• Tác động của tia cực tím (UV) trong ánh nắng gây tổn thương tế bào da, rối loạn quá trình điều hòa sắc tố, kích hoạt phản ứng viêm.
• Da sáng màu (Fitzpatrick I–II) có lượng melanin thấp, khiến khả năng hấp thụ và trung hòa tia UV giảm, làm tăng nguy cơ bỏng nắng và viêm da…
• Sử dụng thuốc hoặc mỹ phẩm có thành phần làm tăng độ nhạy cảm ánh sáng như kháng sinh, thuốc chống viêm, retinoid hoặc hương liệu tổng hợp.
• Một số bệnh lý nền như lupus ban đỏ, porphyria, các rối loạn chuyển hóa có thể khiến da dễ bị kích ứng khi tiếp xúc ánh nắng.
• Thói quen tiếp xúc ánh nắng lâu trong khung giờ từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều mà không che chắn hoặc không sử dụng kem chống nắng.

Triệu chứng da viêm do ánh nắng mặt trời

Viêm da do ánh nắng thường xuất hiện ở những vùng da không che chắn kỹ như mặt, cổ, cánh tay, mu bàn tay và cẳng chân. Tùy mức độ tổn thương, các triệu chứng có thể khác nhau nhưng thường bao gồm:

• Da ửng đỏ, nóng rát, sưng và đau nhẹ hoặc nhiều, đôi khi xuất hiện phồng rộp.
• Bong vảy, dày sừng, da trở nên khô ráp, sạm nâu hoặc sẫm màu hơn vùng da bình thường.
• Ngứa, châm chích và cảm giác căng tức, kèm tăng mất nước qua biểu bì làm da dễ kích ứng hơn.
• Trường hợp nặng, người bệnh có thể kèm sốt, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau đầu, đặc biệt khi bỏng nắng diện rộng.

Thông thường, triệu chứng giảm dần sau vài ngày khi được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở những người có làn da nhạy cảm hoặc thường xuyên tiếp xúc ánh nắng mà không bảo vệ đầy đủ, tình trạng này có thể trở nên mạn tính, khiến da dày sạm, thô ráp, sần sùi và dễ tái phát mỗi khi phơi nắng.

Tình trạng nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến khám bác sĩ Da liễu – Thẩm mỹ Da khi có bất kỳ thắc mắc về tình trạng da hoặc khi các biểu hiện bệnh trở nên nặng hơn. Cụ thể, cần thăm khám sớm nếu xuất hiện:

• Đau rát dữ dội, phỏng nước lan rộng hoặc tổn thương gây khó chịu nhiều.
• Sưng nề, chảy dịch, rỉ dịch vàng, nghi ngờ bội nhiễm.
• Sốt, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau đầu, đặc biệt khi vùng bỏng nắng bao phủ diện tích lớn.
• Tổn thương không cải thiện sau 48-72 giờ chăm sóc tại nhà hoặc ngày càng nặng.
• Tái phát nhiều lần khi phơi nắng, gợi ý các bệnh lý nhạy cảm ánh sáng khác cần được đánh giá chuyên sâu.

Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân, loại trừ các bệnh lý có triệu chứng tương đồng, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ để lại sẹo, tăng sắc tố hoặc tổn thương da mạn tính.

Chẩn đoán

Khi nghi ngờ viêm da do ánh nắng, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng khám lâm sàng, quan sát các vùng da tổn thương như đỏ da, phát ban, phỏng nước hoặc bong vảy. Song song đó, bác sĩ sẽ khai thác chi tiết tần suất tiếp xúc ánh nắng, thuốc đang sử dụng, sản phẩm chăm sóc da, thực phẩm hoặc chất bổ sung gần đây, và tiền sử gia đình nhằm đánh giá các yếu tố có thể làm tăng nhạy cảm ánh sáng.

Trong trường hợp triệu chứng gợi ý một bệnh lý nhạy cảm ánh sáng hơn là viêm da do ánh nắng đơn thuần, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để loại trừ các nguyên nhân toàn thân.

Điều trị viêm da do ánh nắng

Viêm da do ánh nắng có thể được kiểm soát bằng các biện pháp chăm sóc tại nhà và điều trị y khoa tùy theo mức độ tổn thương.

• Chăm sóc tại nhà
  • Làm mát da bằng tắm nước mát hoặc chườm lạnh để giảm đỏ và rát.
  • Thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ (ceramide, hyaluronic acid, petrolatum, …) để phục hồi hàng rào da.
  • Dùng corticosteroid bôi nhẹ như hydrocortisone 1% theo hướng dẫn bác sĩ để giảm viêm.
  • Xử trí phỏng nước: giữ nguyên hoặc băng sạch, tránh làm vỡ để hạn chế nhiễm trùng.
  • Giảm đau: dùng thêm thuốc giảm đau không kê đơn nếu đau rát nhiều.
  • Tránh nắng hoàn toàn cho đến khi da hồi phục; khi ra ngoài cần che chắn và dùng kem chống nắng SPF 30+ trở lên.

Bạn có thể làm mát da để giảm đỏ rát sau khi tiếp xúc với ánh nắng.

• Điều trị dưới chỉ định của bác sĩ
  • Trong trường hợp viêm da nặng hoặc không thuyên giảm, bác sĩ sẽ kê thuốc bôi hoặc uống để giảm viêm và kiểm soát phản ứng quá mẫn của da.
  • Điều trị nhiễm trùng thứ phát: nếu da tổn thương chảy dịch, sưng nóng, có dấu hiệu nhiễm trùng.
  • Xét nghiệm máu nếu nghi ngờ bệnh lý tăng nhạy cảm ánh sáng.

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi hoặc thuốc uống giúp giảm viêm, giảm đau và kiểm soát phản ứng quá mẫn của da.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Bạn nên áp dụng các biện pháp phòng ngừa đúng cách để bảo vệ da và giảm nguy cơ mắc viêm da do ánh nắng.

• Hạn chế ra ngoài trời từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều, nhất là khi ánh nắng có cường độ cao.
• Tránh dưới bóng râm và che chắn khi phải làm việc, di chuyển ngoài trời.
• Mặc quần áo dài, đội mũ rộng vành, đeo kính, găng tay và các vật dụng bảo vệ da khác.
• Thoa kem chống nắng có chỉ số SPF 30+ trở lên khoảng 30 phút trước khi ra ngoài, ưu tiên kem chống nắng phổ rộng, bảo vệ cả tia UVA và UVB.
• Tránh tắm nắng hoặc tiếp xúc trực tiếp lâu với ánh nắng.
• Sử dụng kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, tránh các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc có chất gây kích ứng da.
• Nếu xuất hiện da đỏ, bỏng rát hoặc khó chịu sau khi tiếp xúc nắng, bạn nên làm dịu bằng nước mát và lau nhẹ vùng da bị tổn thương.
• Thăm khám tại chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da khi thấy các dấu hiệu bất thường trên da để được hướng dẫn điều trị và phòng ngừa tái phát.

Để đặt lịch khám, tư vấn, điều trị các vấn đề về da tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Viêm da do ánh nắng có thể phòng ngừa hiệu quả nếu bạn chủ động bảo vệ da, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng và tuân thủ các biện pháp chăm sóc phù hợp.