Viêm da Atopy: Nhận biết và cách xử trí

Vào mùa lạnh hoặc khi căng thẳng, nhiều người xuất hiện những mảng da đỏ ngứa kéo dài, bong tróc, đôi khi nứt nẻ. Đây có thể là triệu chứng viêm da Atopy – một bệnh da liễu mạn tính, có tính di truyền, dễ tái phát và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ bệnh sẽ giúp người mắc kiểm soát tốt và ngăn ngừa biến chứng.

Viêm da Atopy là bệnh gì?

Viêm da Atopy là bệnh viêm da mạn tính có yếu tố cơ địa dị ứng, thường khởi phát từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Bệnh này đặc trưng bởi tình trạng da khô, viêm, ngứa dữ dội và dễ bội nhiễm.

Ở nhiều người, bệnh Atopy không chỉ đơn thuần là bệnh ngoài da, mà còn là biểu hiện của sự rối loạn hàng rào bảo vệ da và hệ miễn dịch. Người bệnh có thể đi kèm các rối loạn dị ứng khác như hen suyễn, viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng… (1)

Nguyên nhân gây bệnh

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh bao gồm:

• Yếu tố di truyền: khoảng 70 – 80% người mắc viêm da Atopy có người thân cùng huyết thống bị bệnh. Gen filaggrin đột biến khiến hàng rào bảo vệ da yếu, dễ mất nước và bị xâm nhập bởi dị nguyên.
• Ngoại độc tố: vi khuẩn Staphylococcus aureus tiết độc tố làm tổn thương lớp sừng, kích thích viêm và khiến bệnh trở nên nặng hơn.
• Yếu tố miễn dịch: sự mất cân bằng giữa tế bào Th1 và Th2 gây tăng phản ứng dị ứng, làm da viêm mạn tính.
• Khí hậu: thời tiết khô, lạnh, hoặc thay đổi khí hậu đột ngột khiến da mất nước, khởi phát Atopy.
• Dị ứng nguyên nội sinh: nội tiết tố, rối loạn chuyển hóa, hay căng thẳng thần kinh có thể kích hoạt phản ứng viêm.
• Yếu tố môi trường: ô nhiễm không khí, khói thuốc, hóa chất tẩy rửa, hoặc khí hậu ô nhiễm đều làm suy yếu hàng rào bảo vệ da.
• Thức ăn và dị nguyên đường hô hấp: hải sản, trứng, sữa bò, phấn hoa, lông thú, bụi nhà… là những yếu tố thường gây dị ứng mạnh.
• Căng thẳng, thiếu ngủ, rối loạn nội tiết: stress kéo dài và rối loạn hormone khiến bệnh bùng phát dữ dội hơn.

Những người có cơ địa dị ứng, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc sống trong môi trường ô nhiễm là nhóm nguy cơ cao. Khi gặp yếu tố khởi phát như thời tiết, gãi nhiều, stress, bệnh sẽ tiến triển nhanh và khó kiểm soát.

Triệu chứng nhận biết viêm da Atopy

Dưới đây là các triệu chứng nhận biết viêm da Atopy phân theo giai đoạn bệnh:

1. Giai đoạn cấp tính

• Xuất hiện các mảng đỏ, sẩn nhỏ, phù nề, tiết dịch rỉ nước.
• Ngứa dữ dội, đặc biệt vào ban đêm.
• Có thể kèm theo sốt nhẹ hoặc mệt mỏi.

2. Giai đoạn bán cấp tính

• Da dày hơn, khô ráp và bong vảy nhẹ.
• Cảm giác ngứa vẫn còn nhưng ít tiết dịch.
• Khi gãi nhiều, da có thể trầy xước, dễ bội nhiễm.

3. Giai đoạn mạn tính

• Da dày, sạm, nổi hằn rõ, bong vảy khô và thô ráp.
• Vùng da viêm thường ở vị trí cố định, tái phát nhiều lần.
• Cảm giác ngứa kéo dài, có khi kèm nứt nẻ và chảy máu.

Vị trí tổn thương thường gặp theo lứa tuổi

Các vị trí tổn thương thường gặp gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: vùng má, trán, cằm, cổ và thân trên là nơi thường xuất hiện tổn thương viêm da đầu tiên.
• Trẻ lớn và thiếu niên: tổn thương hay gặp ở nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân, cổ tay và cổ chân.
• Người trưởng thành: vị trí phổ biến là mặt, cổ, vùng quanh mắt, bàn tay và cổ tay.

Đặc điểm chung là bệnh có xu hướng lan rộng, đối xứng và ngứa dai dẳng, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, giấc ngủ và tâm lý người bệnh.

Tìm hiểu thêm: Viêm da cơ địa đối xứng là như thế nào?

Biến chứng của viêm da Atopy

Nếu không được kiểm soát tốt, viêm da Atopy có thể dẫn đến nhiều biến chứng như:

• Bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm do người bệnh gãi nhiều làm da trầy xước.
• Nhiễm virus Herpes simplex gây tổn thương lan tỏa, đau rát, dễ để lại sẹo.
• Rối loạn giấc ngủ, trầm cảm do ngứa nhiều và mất tự tin về ngoại hình.
• Tăng nguy cơ mắc các bệnh dị ứng khác như hen suyễn, viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng.

Chẩn đoán bệnh

Bác sĩ chẩn đoán viêm da Atopy dựa trên:

• Khám lâm sàng, quan sát các tổn thương da điển hình, vị trí, tổn thương lan tỏa.
• Khai thác tiền sử dị ứng cá nhân và gia đình.
• Xét nghiệm bổ sung: định lượng IgE huyết thanh, test dị ứng, hoặc sinh thiết da trong trường hợp phức tạp, để phân biệt với các bệnh da khác như viêm da tiếp xúc, vảy nến, chàm nhiễm khuẩn giúp điều trị chính xác và hiệu quả hơn.

Phương pháp điều trị viêm da Atopy

Điều trị bệnh cần kết hợp toàn diện giữa kiểm soát nguyên nhân, chăm sóc da và điều chỉnh lối sống. Các phương pháp bao gồm:

• Dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào da: giúp giảm khô, giảm ngứa, hạn chế bong tróc và cải thiện khả năng tự bảo vệ của da. Người bệnh cần thoa kem dưỡng ẩm nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau khi tắm.
• Thuốc chống viêm và giảm ngứa: bao gồm corticoid bôi, thuốc ức chế calcineurin hoặc thuốc kháng histamin đường uống, có tác dụng làm dịu viêm và ngăn cơn ngứa về đêm.
• Điều trị nguyên nhân và yếu tố thúc đẩy: tránh tiếp xúc với dị nguyên, hạn chế dùng hóa chất, giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc và ăn uống lành mạnh để kiểm soát bệnh lâu dài.
• Liệu pháp ánh sáng (Phototherapy): dùng tia UV liều thấp chiếu lên vùng da tổn thương, giúp giảm viêm, kiểm soát ngứa và phục hồi da trong các trường hợp nặng.
• Điều trị toàn thân: áp dụng khi viêm da Atopy tiến triển nghiêm trọng. Bác sĩ có thể kê corticoid, thuốc ức chế miễn dịch (như cyclosporin, methotrexate) hoặc thuốc sinh học như dupilumab.
• Chăm sóc và theo dõi lâu dài: người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám định kỳ, duy trì thói quen dưỡng ẩm, hạn chế gãi và bảo vệ da khỏi tác nhân kích ứng.

Tìm hiểu thêm: Viêm da xốp là bệnh gì?

Để đặt lịch khám, tư vấn, chăm sóc và điều trị các vấn đề da liễu tại chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Viêm da Atopy là bệnh về da mạn tính, dễ tái phát nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu người bệnh hiểu rõ nguyên nhân, tuân thủ các hướng dẫn điều trị và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh. Bệnh không nguy hiểm nhưng dễ tái phát nếu chỉ xử lý triệu chứng. Khi tình trạng ngứa, đỏ, khô rát kéo dài, tốt nhất bạn nên đến bệnh viện gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.