Trẻ táo bón lâu ngày có sao không? Nguyên nhân, triệu chứng lưu ý

Táo bón là một trong những rối loạn tiêu hóa thường gặp ở trẻ nhỏ, nguyên nhân chủ yếu do dinh dưỡng không khoa học. Phần lớn trẻ bị táo bón tạm thời, sẽ cải thiện sau vài ngày khi bố mẹ cân chỉnh lại chế độ chăm sóc và dinh dưỡng. Tuy nhiên, 30% trường hợp trẻ bị táo bón cần can thiệp y tế để ngăn ngừa các biến chứng. Vậy trẻ táo bón lâu ngày có sao không? Khi nào cần gặp bác sĩ?

Trẻ bị táo bón lâu ngày là như thế nào?

Táo bón lâu ngày ở bé là tình trạng trẻ đi đại tiện ít hơn bình thường, dưới 3 lần/tuần kèm theo các triệu chứng gồm phân khô cứng, phân to, đau bụng nhiều trước khi đi đại tiện, khó đi tiêu, phải rặn nhiều khi đi tiêu… Ở một số trẻ, phân to cứng và rặn nhiều dẫn đến hiện tượng nứt kẽ hậu môn và nhiều biến chứng khác, ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và sự phát triển của trẻ.

Trẻ bị táo bón lâu ngày là tình trạng táo bón kéo dài vài tuần, thậm chí là vài tháng. Táo bón ở trẻ có thể tái phát nhiều đợt. Do đó, trẻ bị táo bón cần được phát hiện sớm, xác định nguyên nhân, điều trị cũng như phòng ngừa phù hợp.

Nguyên nhân trẻ bị táo bón kéo dài

Có nhiều nguyên nhân gây táo bón kéo dài ở trẻ, có thể được chia làm hai nhóm gồm:

1. Táo bón chức năng

Khoảng 90-95% táo bón ở trẻ em là táo bón chức năng. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này thường do trẻ nín đi đại tiện, dinh dưỡng không hợp lý (ăn ít chất xơ…), lười vận động, uống ít nước… Cảm giác đau, khó chịu khi đi đại tiện khiến trẻ sợ hãi, có xu hướng nhịn đi tiêu; phân tích tụ càng lâu trong ruột càng trở nên khô và cứng, táo bón ngày càng nghiêm trọng.

Ngoài ra, một số trẻ bị táo bón lâu ngày có thể do tác dụng của thuốc hoặc rối loạn vận động ruột, hoạt động của nhu động ruột chưa hiệu quả, khả năng phối hợp với cơ sàn chậu kém.

2. Táo bón do bệnh lý

Táo bón kéo dài ở trẻ em có thể là triệu chứng của một số bệnh lý như: tắc nghẽn ống tiêu hóa do u/trĩ, trực tràng dãn lớn, Hirschsprung, Crohn, viêm loét ruột/ đại tràng, chấn thương tủy sống, rối loạn thần kinh trung ương, suy giáp, đái tháo đường, rối loạn điện giải…

Độ tuổi nào ở trẻ thường mắc táo bón

Trẻ táo bón lâu ngày là vấn đề thường gặp, nhưng có ba giai đoạn trẻ dễ bị táo bón nhất:

• Giai đoạn ăn dặm (6 tháng – 1 tuổi): Khi chuyển từ sữa sang thức ăn đặc, hệ tiêu hóa của trẻ cần thời gian thích nghi. Chế độ ăn thiếu chất xơ hoặc không đủ nước dễ gây táo bón. (1)
• Giai đoạn tập đi vệ sinh (2-3 tuổi): Trẻ có thể sợ hãi, áp lực khi ngồi bô hoặc cố nhịn đi ngoài vì mải chơi, khiến phân cứng lại.
• Giai đoạn đi học (mẫu giáo, tiểu học – 3-5 tuổi): Môi trường mới, lịch sinh hoạt thay đổi và nhà vệ sinh lạ ở trường có thể khiến trẻ căng thẳng và nhịn đi ngoài.

Tuy nhiên, trẻ ở mọi lứa tuổi đều có thể bị táo bón do thiếu chất xơ, ít uống nước, ít vận động, căng thẳng hoặc các nguyên nhân bệnh lý khác.

Triệu chứng cần lưu ý ở trẻ táo bón lâu ngày

Trẻ dưới 12 tháng tuổi bị táo bón, bố mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện sớm để được bác sĩ khám và tư vấn điều trị phù hợp. Bố mẹ theo dõi sát sao diễn tiến tình trạng táo bón ở trẻ và cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu trẻ táo bón lâu ngày có các triệu chứng nghiêm trọng sau:

• Táo bón kéo dài hơn 2 tuần.
• Trẻ biếng bú, biếng ăn, thậm chí bỏ bú, bỏ ăn, từ chối uống nước.
• Trẻ đau bụng nhiều, đau bụng quặn thắt.
• Trẻ đi ngoài ra máu.
• Hậu môn ngứa, sưng, rát, đau nhiều khi đại tiện.
• Trẻ chướng bụng, buồn nôn, nôn.
• Trẻ sốt, chóng mặt, mệt mỏi.

Trẻ bị táo bón kéo dài có sao không?

Tình trạng táo bón kéo dài khiến trẻ đi tiêu khó khăn, dẫn đến mệt mỏi, biếng ăn, chậm tăng cân và thậm chí ảnh hưởng đến tiểu tiện như tiểu són, tiểu nhiều lần… Tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ, sức khỏe và tâm lý.

Biến chứng nếu không điều trị kịp thời

Một số biến chứng có thể xảy ra do trẻ táo bón lâu ngày:

• Nứt kẽ hậu môn; (2)
• Sa trực tràng;
• Trĩ nội, trĩ ngoại;
• Viêm ống hậu môn trực tràng;
• Tắc ruột;
• Suy dinh dưỡng;
• Biến chứng về tâm lý hành vi: căng thẳng, sợ hãi, tự ti, xấu hổ,…

Nếu bé đang có vấn đề về táo bón lâu ngày bạn có thể đưa trẻ đến tại Khoa Nhi – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, để được khám, tư vấn, tìm ra nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị táo bón phù hợp – từ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt cho trẻ.

Cách xử trí và điều trị táo bón lâu ngày

Điều trị táo bón cho trẻ sẽ dựa vào nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng của tình trạng này. Do đó, bố mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được khám, xác định nguyên nhân; từ đó, có biện pháp chăm sóc và điều trị phù hợp.

1. Điều chỉnh lối sống và dinh dưỡng

Điều chỉnh lối sống và dinh dưỡng một cách hợp lý, khoa học là điều cần thiết để cải thiện tình trạng táo bón ở trẻ, tăng hiệu quả điều trị táo bón:

• Chế độ dinh dưỡng: Cân đối thành phần dinh dưỡng trong khẩu phần ăn hàng ngày, đảm bảo bổ sung đủ dưỡng chất; tăng hàm lượng chất xơ qua bằng cách ăn nhiều rau xanh, trái cây; khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc và các loại nước ép trái cây tốt cho hệ tiêu hóa, giàu vitamin và khoáng chất. Đối với trẻ còn đang bú sữa mẹ hoàn toàn, mẹ duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học để đảm bảo chất lượng nguồn sữa, cho trẻ bú đủ sữa. Nếu trẻ uống sữa công thức, mẹ pha sữa đúng cách.
• Vận động, sinh hoạt: Tạo điều kiện cho trẻ vận động nhiều hơn, vừa sức và đều đặn để thúc đẩy hoạt động của nhu động ruột; tập cho trẻ đi đại tiện trong một khung giờ mỗi ngày.

2. Thuốc nhuận tràng

Trẻ táo bón lâu ngày, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc nhuận tràng để hỗ trợ làm mềm phân, không gây đau khi trẻ đi ngoài. Bố mẹ cho trẻ dùng thuốc theo đúng chỉ định để đảm bảo hiệu quả điều trị, không tự ý ngưng thuốc, kết hợp hoặc tăng liều. (3)

Nếu trẻ táo bón do bệnh lý, trẻ cần được điều trị dứt điểm bệnh để cải thiện tình trạng táo bón cũng như phòng ngừa tình trạng này. Thụt hậu môn, phẫu thuật có thể được chỉ định nếu cần thiết.

Các sai lầm thường gặp khi xử trí táo bón lâu ngày ở trẻ em

Trẻ táo bón lâu ngày khiến nhiều bố mẹ lo lắng và có thể mắc phải những sai lầm trong xử trí và chăm sóc trẻ. Việc áp dụng không đúng phương pháp không chỉ không cải thiện táo bón mà khiến trẻ táo bón nặng hơn, dễ dẫn đến biến chứng. Một số sai lầm thường gặp khi xử trí táo bón lâu ngày ở trẻ:

• Cho trẻ ăn quá nhiều thực phẩm chứa chất xơ nhưng không bổ sung nước dẫn đến tình trạng thiếu nước, phân khô, khó di chuyển.
• Lạm dụng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ hoặc thụt hậu môn cho trẻ thường xuyên khiến ruột mất phản xạ tự nhiên, phụ thuộc vào thuốc.
• Không tập cho trẻ thói quen đi đại tiện đúng giờ.
• Để trẻ nhịn đi ngoài (có thể do trẻ sợ đau hoặc ham vui, bận chơi) tạo thành vòng xoắn bệnh lý, táo bón tái đi tái lại nhiều lần.
• Tự áp dụng các phương pháp dân gian hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc khiến trẻ rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng điện giải.
• Không điều trị táo bón dứt điểm, ngừng quá trình điều trị sớm, ngay khi các triệu chứng thuyên giảm.
• Không để bác sĩ khám cho trẻ, cho đến khi táo bón trở nên nghiêm trọng, gây biến chứng.
• Chiều theo sở thích của trẻ, cho trẻ ăn uống không kiểm soát, ít vận động.

Xem thêm: Cách chăm sóc trẻ bị táo bón đúng và hiệu quả, mẹ nên áp dụng.

Cách phòng ngừa táo bón kéo dài ở trẻ

Để phòng ngừa tình trạng táo bón kéo dài ở trẻ, bố mẹ cần xây dựng cho trẻ một chế độ sinh hoạt khoa học và lành mạnh:

• Duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp, bổ sung đủ chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
• Đảm bảo trẻ uống đủ lượng nước mỗi ngày, ước tính khoảng 50ml nước cho mỗi kg cân nặng.
• Tập cho trẻ thói quen đi đại tiện đúng giờ, tốt nhất là sau bữa ăn khoảng 20 phút, để duy trì nhu động ruột ổn định.
• Hướng dẫn trẻ tư thế đi ngoài phù hợp, ngồi thoải mái, với hai bàn chân chạm đất hoặc kê ghế nếu dùng bồn cầu người lớn.
• Khuyến khích trẻ vận động thường xuyên như chạy nhảy, đi bộ, tham gia các hoạt động thể thao nhằm kích thích tiêu hóa.
• Bổ sung men vi sinh (probiotic) hỗ trợ cải thiện hệ vi sinh đường ruột.
• Theo dõi kỹ việc đi vệ sinh hằng ngày của trẻ, tuyệt đối không để trẻ nhịn đi ngoài, và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện những biểu hiện bất thường. (4)

Xem thêm: Cách chống táo bón cho trẻ an toàn, mẹ nên áp dụng ngay.

Trẻ táo bón lâu ngày có sao không? Táo bón bón lâu ngày ở trẻ có thể do nhiều nguyên nhân và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe, tâm lý và sự phát triển của trẻ. Do đó, trẻ bị táo bón cần được xác định rõ nguyên nhân, điều trị dứt điểm và phòng ngừa táo bón trong tương lai.